چرا خورشیدگرفتگی فردا منحصر‌به‌فرد است؟

باشگاه خبرنگاران جوان؛ جواد فراهانی - فردا، ۱۲ آگوست ۲۰۲۶، (۲۱ مرداد) ساکنان گرینلند، ایسلند، اسپانیا و جزایر بالئارس (مجمع‌الجزایر اسپانیایی در غرب دریای مدیترانه در سواحل شرقی شبه‌جزیره ایبری) شاهد یک خورشیدگرفتگی کامل خواهند بود که حداکثر فقط ۲ دقیقه و ۱۸ ثانیه طول می‌کشد.

این خورشیدگرفتگی منحصر‌به‌فرد خواهد بود، زیرا شکل تاج خورشیدی در طول خورشیدگرفتگی به فعالیت مغناطیسی خورشید در روز‌های منتهی به آن و همچنین موقعیت لکه‌های خورشیدی و سایر شراره‌های خورشیدی در آن زمان بستگی دارد. بنابراین، دانشمندان بر عدم امکان پیش‌بینی دقیق ظاهر تاج از قبل تأکید می‌کنند. این منحصر‌به‌فرد بودن همان چیزی است که خورشیدگرفتگی را به لحظه‌ای ارزشمند تبدیل می‌کند، زیرا جو پنهان خورشید را برای چند دقیقه زودگذر قبل از ناپدید شدن آشکار می‌کند و دیگر هرگز به همان شکل دیده نخواهد شد.

این کسوف در طول فاز رو به افول چرخه خورشیدی ۲۵، تقریباً دو سال پس از اوج آن در اکتبر ۲۰۲۴ رخ خواهد داد. این بدان معناست که تاج خورشیدی به پیچیدگی دوران اوج فعالیت خورشیدی نخواهد بود، اما به اندازه دوران حداقل خورشیدی نیز آرام نخواهد بود؛ بلکه در جایی بین این دو قرار خواهد گرفت.

اگرچه چرخه خورشیدی ۲۵ در اکتبر ۲۰۲۴ به اوج خود رسید، فعالیت خورشیدی به طور ناگهانی ناپدید نشد، بلکه به تدریج کاهش یافت. بنابراین، انتظار می‌رود خورشید در ماه اوت امسال نسبت به کسوف‌های ۲۰۱۷، ۲۰۱۹ و ۲۰۲۰ فعال‌تر باشد، اما نسبت به کسوف آوریل ۲۰۲۴ فعالیت کمتری داشته باشد.

دانشمندان پیش‌بینی می‌کنند که تعداد لکه‌های خورشیدی ماهانه حدود ۱۰۲ خواهد بود، در مقایسه با ۱۴۴ لکه در کسوف ۲۰۲۴. این بدان معناست که تاج خورشیدی چیزی بین ساده و پیچیده خواهد بود: نه صاف و تمیز مانند دوره‌های حداقل خورشیدی و نه پیچیده و شاخه‌دار مانند دوران اوج فعالیت.

چه چیزی شکل تاج را تعیین می‌کند؟

تاج خورشیدی ایستا نیست؛ بلکه محصولی از پلاسمای بسیار داغ است که توسط میدان مغناطیسی خورشید به دام افتاده و شکل گرفته است. در دوره‌های فعالیت بالای خورشیدی، زمانی که لکه‌های خورشیدی فراوان هستند، تاج نامنظم به نظر می‌رسد و دارای امتداد‌های تیز و برجسته در جهات مختلف است، زیرا هر منطقه لکه خورشیدی امتداد درخشان متمایز خود را ایجاد می‌کند. در دوره‌های فعالیت کم خورشیدی، تاج منظم‌تر و صاف‌تر می‌شود و نوار‌های بلندی مانند بال از کناره‌های خورشید امتداد می‌یابند.

از آنجایی که خورشیدگرفتگی ۲۰۲۶ در طول فاز افول خورشید رخ می‌دهد، انتظار می‌رود تاج نامتقارن باشد، به طوری که یک طرف آن فعال‌تر از طرف دیگر باشد و نوار‌های قوی تا اعماق فضا امتداد یابند. شکل نهایی آن به موقعیت لکه‌های خورشیدی نزدیک لبه خورشید در روز‌های بلافاصله قبل از خورشیدگرفتگی بستگی دارد. خورشید هر ۲۷ روز یکبار می‌چرخد، به این معنی که هر منطقه فعال بزرگی که قبل از خورشیدگرفتگی در لبه ظاهر می‌شود، می‌تواند ظاهر آن را به شدت تغییر دهد. به همین دلیل، پیش‌بینی‌های نهایی برای ظاهر تاج در روز خود خورشیدگرفتگی انجام می‌شود.

خار‌های قرمز می‌توانند توجه را به خود جلب کنند

علاوه بر هاله سفید، خار‌های صورتی روشن یا زرشکی ممکن است در طول کسوف در اطراف لبه ماه ظاهر شوند. اینها ساختار‌های عظیمی از پلاسمای هیدروژن هستند که توسط میدان‌های مغناطیسی در جو خورشید معلق شده‌اند و در طول موج آلفا هیدروژن به شدت می‌درخشند. خار‌ها زمانی که خورشید فعال است بیشتر قابل مشاهده هستند و می‌توانند روز‌ها یا هفته‌ها دوام بیاورند، که پیش‌بینی آنها را نسبت به شراره‌های خورشیدی آسان‌تر می‌کند.

کسوف آگوست ۲۰۲۶ هندسه مطلوبی برای مشاهده آنها دارد. به دلیل مدت زمان کوتاه کلیت (حداکثر ۲ دقیقه و ۱۸ ثانیه)، ماه فقط کمی بزرگتر از خورشید خواهد بود، که به طور بالقوه اجازه می‌دهد خار‌ها به طور همزمان در هر دو طرف خورشید دیده شوند، برخلاف کسوف‌های طولانی‌تر که ماه یک طرف را می‌پوشاند و طرف دیگر را به ترتیب آشکار می‌کند.

آیا می‌توان شراره خورشیدی را در طول کسوف مشاهده کرد؟

خروج جرم از تاج خورشیدی، انفجاری از پلاسما و میدان مغناطیسی از جو خورشید است. دیدن آن در طول کسوف ممکن است، اما نادر است، و در کسوف دسامبر ۲۰۲۰ رخ داد. ساعت‌ها طول می‌کشد تا این تشعشعات از جو خورشید عبور کنند، بنابراین ناظران در طول چند دقیقه‌ی کسوف هیچ حرکتی را نمی‌بینند، اما ممکن است با استفاده از دوربین‌های با نوردهی طولانی به صورت یک تصویر ثابت ثبت شود.

احتمال وقوع این اتفاق در محیط‌های فعال خورشیدی افزایش می‌یابد و باعث می‌شود کسوف ۲۰۲۶ در دوره‌های فعالیت کم خورشید، بیشتر از کسوف‌ها مشاهده شود.

در نهایت، دانشمندان تأکید می‌کنند که پیش‌بینی دقیق شکل تاج خورشیدی غیرممکن است، زیرا به فعالیت مغناطیسی خورشید در روز‌های منتهی به کسوف و همچنین موقعیت لکه‌ها و برجستگی‌های خورشیدی در آن لحظه بستگی دارد. حتی اگر کسی یک ماه قبل یا بعد از آن شاهد کسوف دیگری باشد، کاملاً متفاوت خواهد بود. این همان چیزی است که کسوف ۱۲ آگوست ۲۰۲۶ را استثنایی می‌کند: جو پنهان خورشید فقط برای چند دقیقه قابل مشاهده خواهد بود و سپس دوباره در تابش خورشید ناپدید می‌شود و دیگر هرگز مانند قبل نخواهد بود.

منبع: Space.com