چگونه خدا از رگ گردن به ما نزدیک‌تر است؟

باشگاه خبرنگاران جوان - خداوند در سوره قاف از حقیقتی شگفت سخن می‌گوید؛ اینکه از رگ گردن به انسان نزدیک‌تر است و هیچ اندیشه و عملی از نگاه او پنهان نمی‌ماند. تفسیر المیزان این آیات را هشداری برای دشمنان حق و بشارتی برای اهل تقوا می‌داند.

آیات ۱۶ تا ۲۵ سوره قاف، یکی از دقیق‌ترین و تکان‌دهنده‌ترین تصویر‌های قرآن از سرنوشت انسان در قیامت را ترسیم می‌کند، آیاتی که از یک سو، احاطه کامل خداوند بر انسان و ثبت لحظه‌به‌لحظه اعمال او را یادآور می‌شود و از سوی دیگر، پایان تلخ دشمنان حق و سرانجام روشن اهل تقوا را به نمایش می‌گذارد. علامه طباطبایی در تفسیر المیزان تأکید می‌کند که این آیات، نشان می‌دهد هیچ حرکت، نیت و سخنی از چشم خداوند پنهان نیست و هر انسان، نتیجه انتخاب جبهه خود را خواهد دید یا در صف حق قرار می‌گیرد و به کرامت الهی می‌رسد، یا در برابر حق می‌ایستد و گرفتار عذاب خواهد شد.

خدا از رگ گردن نزدیک‌تر است

آیات با این حقیقت آغاز می‌شود که خداوند بیش از هر موجودی به انسان نزدیک است، «وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ وَنَعْلَمُ مَا تُوَسْوِسُ بِهِ نَفْسُهُ وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَیْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِیدِ». این نزدیکی، نزدیکی مکانی نیست، بلکه احاطه کامل علمی و وجودی خداوند بر انسان است یعنی حتی اندیشه‌ها و وسوسه‌هایی که هنوز به عمل تبدیل نشده‌اند نیز از علم الهی پنهان نیستند.

در ادامه، قرآن از دو فرشته‌ای سخن می‌گوید که اعمال انسان را ثبت می‌کنند «إِذْ یَتَلَقَّی الْمُتَلَقِّیَانِ...» و سپس می‌فرماید که «مَا یَلْفِظُ مِن قَوْلٍ إِلَّا لَدَیْهِ رَقِیبٌ عَتِیدٌ» هیچ سخنی از دهان انسان خارج نمی‌شود مگر اینکه ثبت می‌شود. المیزان این آیات را نشانه نظام دقیق حسابرسی الهی می‌داند، نظامی که هیچ ظلم، خیانت یا خدمت و ایثاری در آن گم نمی‌شود.

پایان غفلت؛ آغاز حقیقت

قرآن سپس انسان را به لحظه‌ای می‌برد که همه پرده‌ها کنار می‌رود، لحظه مرگ و سپس قیامت. «وَجَاءَتْ سَکْرَةُ الْمَوْتِ بِالْحَقِّ...» یعنی مستی و سختی مرگ، حقیقتی است که هیچ‌کس از آن گریزی ندارد. پس از آن نیز صحنه قیامت فرا می‌رسد، «وَنُفِخَ فِی الصُّورِ ذَلِکَ یَوْمُ الْوَعِیدِ».

علامه طباطبایی می‌گوید انسان در دنیا گمان می‌کند بسیاری از حقایق را نمی‌بیند یا می‌تواند از مسئولیت فرار کند، اما روز قیامت خطاب می‌شنود که «لَقَدْ کُنتَ فِی غَفْلَةٍ مِنْ هَذَا فَکَشَفْنَا عَنکَ غِطَاءَکَ فَبَصَرُکَ الْیَوْمَ حَدِیدٌ» امروز پرده‌ها کنار رفته و حقیقت را با چشمی تیزبین مشاهده می‌کنی. این آیات هشدار می‌دهد که غفلت، واقعیت را تغییر نمی‌دهد تنها زمان دیدن آن را به تأخیر می‌اندازد.

دشمنان حق، محکومان بی‌دفاع دادگاه الهی

بخش پایانی این فراز، تصویری هولناک از سرنوشت دشمنان حق ارائه می‌کند. پس از ارائه پرونده اعمال، فرمان الهی صادر می‌شود که «أَلْقِیَا فِی جَهَنَّمَ کُلَّ کَفَّارٍ عَنِیدٍ» هر انسان ناسپاس و لجوج را در دوزخ بیفکنید. قرآن ویژگی‌های این افراد را نیز برمی‌شمارد «مَنَّاعٍ لِلْخَیْرِ مُعْتَدٍ مُرِیبٍ» کسانی که راه خیر را می‌بندند، تجاوزگرند و در حق تردید ایجاد می‌کنند، و نیز «الَّذِی جَعَلَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ» آنان که در برابر خدا راه دیگری برگزیدند.

این اوصاف تنها درباره مشرکان صدر اسلام نیست، بلکه هر جریانی را شامل می‌شود که آگاهانه در برابر حقیقت بایستد، مردم را از خیر و هدایت بازدارد و جبهه باطل را تقویت کند. چنین کسانی تنها به دلیل یک عقیده باطل مجازات نمی‌شوند، بلکه به سبب مجموعه‌ای از رفتار‌های فسادآفرین و دشمنی با حق، مستحق عذاب الهی خواهند شد.

جبهه حق، امنیتی که از ایمان آغاز می‌شود

اگرچه توصیف کامل پاداش متقین در آیات بعدی آمده است، اما همین بخش نیز زمینه این تقابل را فراهم می‌کند. قرآن ابتدا پرونده دشمنان را به تصویر می‌کشد تا روشن شود در نقطه مقابل، انسان‌های متقی قرار دارند کسانی که باور دارند خدا به آنان نزدیک است، اعمالشان ثبت می‌شود و روزی باید پاسخگوی رفتار خود باشند. تقوا تنها انجام عبادات فردی نیست؛ بلکه زندگی بر مدار حضور خدا، مراقبت از گفتار و کردار و ایستادگی در جبهه حق است. انسانی که چنین باوری دارد، نه زبان خود را به گناه می‌آلاید، نه در برابر حقیقت می‌ایستد و نه مانع گسترش خیر در جامعه می‌شود.

پیام این آیات برای امروز نیز روشن است؛ آینده از آن کسانی است که در جبهه حق می‌ایستند و با تقوا، صداقت و مسئولیت‌پذیری زندگی می‌کنند. در مقابل، دشمنان حقیقت، هرچند در دنیا قدرت و فرصت داشته باشند، در دادگاه الهی نه راه گریزی خواهند داشت و نه یاوری. قرآن با ترسیم این دو سرنوشت، انسان را به انتخابی آگاهانه دعوت می‌کند؛ انتخاب میان راهی که به کرامت و امنیت ابدی می‌رسد و مسیری که پایان آن، حسرت و عذاب است.

منبع: فارس