راز پرواز عقاب ایرانی در آسمان
صنعت دفاعی ایران با تولید موتورهای خانواده «طلوع»، راه‌اندازی خط تولید توربوجت «اوج» و ساخت توربوفن سبک «جهش ۷۰۰»، توان داخلی تأمین پیشران را از پهپادها و موشک‌های کروز تا هواگردهای سرنشین‌دار گسترش داده است؛ مسیری که یکی از حساس‌ترین حلقه‌های ساخت و پشتیبانی تجهیزات هوایی را هدف گرفته است.
به گزارش خبرنگار سیاسی خبرگزاری فارس، از موتورهای کوچک به‌کاررفته در پهپادها و موشک‌های کروز تا پیشرانی که روی جنگنده کوثر آزمایش شده، صنعت دفاعی ایران مسیر ساخت موتورهای هوایی را در چند رده دنبال کرده است؛ مسیری که خانواده «طلوع»، موتور توربوجت «اوج» و توربوفن سبک «جهش ۷۰۰» از دستاوردهای شناخته‌شده آن هستند.
اهمیت این مسیر، به جایگاه موتور در چرخه تولید و بهره‌برداری از هواگرد بازمی‌گردد. ساخت بدنه و سامانه‌های پروازی، تنها بخشی از نیاز یک پرنده است؛ تأمین موتور، قطعات مصرفی و خدمات تعمیراتی آن نیز باید در طول سال‌های خدمت ادامه پیدا کند. به همین دلیل، توان تولید پیشران، مستقیماً با امکان پشتیبانی از ناوگان و توسعه محصولات جدید پیوند دارد.
دستاوردهای ایران در این عرصه، نیازهای متفاوتی را پوشش می‌دهند؛ موتور کوچک یک موشک کروز، پیشران یک پهپاد و موتور هواپیمای سرنشین‌دار، از نظر ابعاد، رانش و الزامات کارکرد یکسان نیستند. توسعه چند خانواده موتور، پاسخ صنعت دفاعی به همین تنوع نیازهاست.
«طلوع ۴»؛ پایه‌ای برای پیشران‌های کوچک
یکی از نخستین گام‌های علنی‌شده در این مسیر، تولید موتور «طلوع ۴» بود. مسئول پروژه، سوم بهمن ۱۳۸۳ در حاشیه نمایشگاه هوایی کیش اعلام کرد که این موتور پس از چهار سال طراحی و تولید آزمایشی، به تولید انبوه رسیده است. او ساخت طلوع ۴ را حاصل مهندسی معکوس دانست و از تولید قطعات آن به دست متخصصان ایرانی خبر داد.
طلوع ۴ در رده موتورهای جت کوچک قرار دارد. در مشخصات منتشرشده، طول آن حدود ۱۳۰ سانتی‌متر، قطر آن ۳۳ سانتی‌متر، وزن آن حدود ۵۵ کیلوگرم و حداکثر نیروی رانش آن ۳۴۵۰ نیوتن عنوان شده است. پهپاد کرار و موشک‌های کروز نور و یاعلی را از جمله تجهیزات استفاده‌کننده از این موتور هستند.
قرار گرفتن یک خانواده پیشران در خدمت چند محصول، اهمیت صنعتی آن را افزایش می‌دهد؛ زیرا تولید موتور، ساخت قطعات و پشتیبانی فنی می‌تواند پشتوانه مشترک چند برنامه دفاعی باشد. در چنین الگویی، تجربه به‌دست‌آمده از تولید و بهره‌برداری یک محصول، برای ارتقای اعضای دیگر خانواده نیز قابل استفاده است.
* موشک کروز یا علی(ع) از موتور طلوع ۴ بهره می‌برد
از «طلوع ۵» تا «طلوع ۱۰»؛ توسعه خانواده پیشران‌ها
برنامه توسعه خانواده طلوع، هم‌زمان با معرفی دستاوردهای اولیه آن مطرح شد. در بهمن ۱۳۸۳، مسئولان پروژه از طراحی «طلوع ۵» خبر دادند؛ موتوری که بعدها تصویر آزمایش آن روی پهپاد کرار منتشر شد. برخی گزارش‌ها نیز مستند بر استفاده از طلوع ۵ در کرار ۴ هستند.
کنترل رانش برای پهپادی که مراحل مختلف اوج‌گیری، حرکت به‌سوی منطقه مأموریت و گشت‌زنی را طی می‌کند، اهمیت دارد. نیاز پیشرانی پرنده در تمام این مراحل یکسان نیست و هماهنگی عملکرد موتور با وضعیت پرواز، بخشی از فرایند ارتقای مجموعه پروازی است.
«طلوع ۱۰» نیز یکی دیگر از محصولات این خانواده است؛ یک موتور توربوجت کوچک و سبک برای کاربردهایی مانند پهپادها، اهداف پرنده و برخی سامانه‌های کروز. این محصول، گستره خانواده طلوع را افزایش می‌دهد؛ خانواده‌ای که محور اصلی آن، تأمین پیشران تجهیزات پروازی کوچک است.
* موتور مورد استفاده در موشک کروز ابومهدی
«اوج»؛ از رونمایی تا پرواز با کوثر
ساخت موتور توربوجت «اوج»، برنامه تولید پیشران داخلی را به حوزه هواگردهای سرنشین‌دار گسترش داد. این موتور در سال ۱۳۹۵ رونمایی شد و خط تولید آن در ۳۰ مرداد ۱۳۹۹ افتتاح شد.
بر اساس توضیحات امیر سرتیپ افشین خواجه‌فرد، مدیرعامل سازمان صنایع هوایی وزارت دفاع، ساخت اوج با تولید داخلی بیش از ۱۴ هزار قطعه و مجموعه متعلقات همراه بود.
دومین دستگاه آن در سال ۱۳۹۶ ساخته و در آزمایشگاه موتور آزمایش شد؛ سپس آزمون‌های زمینی، حرکت روی باند و پروازی آن در سال‌های ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ روی هواپیمای کوثر انجام گرفت.
* موتور ملی اوج
امیر سرتیپ خواجه‌فرد، تأمین پیشران هواگردهایی مانند کوثر، صاعقه، آذرخش و جت آموزشی یاسین را در زمره کاربردهای در نظر گرفته‌شده برای اوج معرفی کرد. در همان مراسم، امیر حاتمی، وزیر دفاع وقت، نیز استفاده از این موتور در کوثر را اعلام کرد؛ بنابراین، کوثر از نمونه‌های مشخص اعلام‌شده برای نصب و آزمایش عملی اوج است.
در معرفی این موتور، قابلیت عملکرد تا ارتفاع ۵۰ هزار پا و کاربرد در هواگردهایی با وزن برخاست حدود ۱۰ تن مطرح شده است. همچنین، به گفته مدیرعامل وقت سازمان صنایع هوایی، سامانه کنترل اوج از نوع هیدرومکانیکی است و امکان ارتقای آن به کنترل تمام‌الکترونیکی وجود دارد.
«جهش ۷۰۰»؛ ورود به رده توربوفن‌های سبک
در ۳۰ مرداد ۱۳۹۹، هم‌زمان با افتتاح خط تولید اوج، موتور توربوفن سبک «جهش ۷۰۰» نیز رونمایی شد. جهش ۷۰۰، موتوری دومحوره معرفی شده که برای کاربرد در پرنده‌های سبک سرنشین‌دار و بدون سرنشین توسعه یافته است.
خواجه‌فرد در مراسم رونمایی، رانش این موتور را در محدوده ۵۰۰ تا ۷۰۰ کیلوگرم‌نیرو اعلام کرد و از پایان فرایند ساخت و موفقیت در آزمایش‌های آن خبر داد. او مصرف سوخت پایین و قابلیت کمک به گشت‌زنی طولانی و پیمودن مسیرهای بلند را از ویژگی‌های این محصول برشمرد.
* موتور جهش ۷۰۰
جایگاه جهش ۷۰۰ در سبد پیشران‌های دفاعی، با نوع مأموریت پرنده‌های استفاده‌کننده از آن ارتباط دارد. برای یک پهپاد با مأموریت طولانی، میزان سوخت مصرفی در کنار رانش، تعیین‌کننده است؛ زیرا سوختی که برای ادامه پرواز لازم است، بخشی از ظرفیت وزنی پرنده را به خود اختصاص می‌دهد. از این منظر، توسعه توربوفن سبک می‌تواند گزینه‌های بیشتری پیش روی طراحان هواگرد قرار دهد.
معرفی جهش ۷۰۰، همچنین دامنه فعالیت صنعت دفاعی را از خانواده موتورهای توربوجت به ساخت یک توربوفن سبک گسترش داد؛ دستاوردی که اهمیت آن، هم در موتور کامل و هم در فناوری‌های به‌کاررفته در اجزای آن قابل بررسی است.
پره‌های تک‌بلور؛ دستاوردی در بخش داغ موتور
یکی از فناوری‌های برجسته اعلام‌شده در پروژه جهش ۷۰۰، ساخت پره‌های تک‌بلور توربین است. مدیرعامل وقت سازمان صنایع هوایی وزارت دفاع، دستیابی به این فناوری و استفاده از سوپرآلیاژها و مواد پیشرفته را از دستاوردهای ساخت موتور عنوان کرد.
این بخش از پروژه نشان می‌دهد که توسعه پیشران، به ساخت و کنار هم قرار دادن قطعات محدود نمی‌شود. جنس قطعه، فرایند تولید، دقت ساخت و کیفیت نهایی آن نیز بخشی از فناوری موتور است. از همین رو، توان ساخت یک جزء حساس می‌تواند ارزشی فراتر از همان محصول داشته باشد و به پشتوانه‌ای برای پروژه‌های بعدی تبدیل شود.
* سه فروند جنگنده کوثر مجهز به موتور ملی اوج در حال پرواز
پیشران داخلی؛ پشتوانه تولید و پشتیبانی
حاصل این مسیر، شکل‌گیری توان تولید در چند رده از موتورهای هوایی است؛خانواده طلوع در حوزه پیشران‌های کوچک، اوج برای هواگردهای سرنشین‌دار و جهش ۷۰۰ در رده توربوفن‌های سبک. این تنوع، امکان دنبال‌کردن برنامه‌های متفاوت پروازی با اتکای بیشتر به ظرفیت داخلی را فراهم می‌کند.
پیامد صنعتی چنین دستاوردهایی، فراتر از تأمین موتور برای یک پرنده تازه است. دسترسی به دانش ساخت و آزمایش پیشران، می‌تواند امکان تأمین قطعات، رفع عیب، تعمیر و اصلاح طراحی را تقویت کند؛ مجموعه‌ای از توانمندی‌ها که برای حفظ آمادگی ناوگان در طول زمان ضرورت دارد.
از «طلوع» تا «جهش»، دستاورد اصلی، گسترش اختیار صنعت دفاعی در یکی از حساس‌ترین اجزای پرنده است؛ اختیاری که هرچه با تولید پایدار، آزمون‌های بیشتر و تجربه بهره‌برداری تکمیل شود، پشتوانه محکم‌تری برای ساخت و پشتیبانی هواگردهای ایرانی خواهد بود.
پایان پیام/
بمنظور دسترسی پایدار به اخبار و مطالب ما، آخرین نسخه اپلیکیشن خبرگزاری فارس را می‌توانید از اینجا و در فروشگاه‌های «کافه بازار» و «مایکت» دانلود و نصب کنید.
#صنعت_دفاعی
#صنایع_دفاع
#هواپیما
#جنگنده
#پهپاد
#موتور_ملی
