خرج از سرمایه رهبری، به نام وفاق

باشگاه خبرنگاران جوان؛ آزاده لرستانی - «ما بدون رضایت و هماهنگی مقام معظم رهبری هیچ کاری نخواهیم کرد؛ دیگر وقتی هماهنگ کردیم، بقیه گیر ندهند.» این جمله مسعود پزشکیان رئیس جمهور کشورمان شاید در نگاه نخست تنها پاسخی به منتقدان دولت به نظر برسد، اما وقتی آن را کنار اظهارات دیگر او قرار می‌دهیم، تصویری متفاوت شکل می‌گیرد. 

چندی پیش نیز او گفته بود: «برخی از وزرا با نظر مستقیم رهبر انقلاب معرفی شدند.» پیش از آن نیز درباره مذاکرات تأکید کرد که این روند با اجازه رهبر انقلاب انجام شده است. مجموعه این اظهارات یک سؤال جدی را پیش روی افکار عمومی قرار می‌دهد؛ آیا قرار است از این پس برای اثبات درستی هر تصمیم دولت، نام رهبر انقلاب به میان کشیده شود؟

همین رویکرد بود که به حاشیه اخیر میان دولت و صداوسیما انجامید. بخشی از سخنان رئیس‌جمهور درباره اجازه رهبر انقلاب برای مذاکرات از پخش تلویزیونی حذف شد و دولت در بیانیه‌ای، رسانه ملی را به «سانسور» متهم کرد. اما آیا واقعاً موضوع، سانسور بود یا رعایت یک قاعده قدیمی و شناخته‌شده در نظام رسانه‌ای جمهوری اسلامی؟

در جمهوری اسلامی نقل‌قول از رهبر انقلاب به‌ویژه درباره جلسات خصوصی همواره تابع ضوابط مشخصی بوده است 

این یک سلیقه رسانه‌ای نیست، بلکه قاعده‌ای است که ریشه در تجربه تاریخی جمهوری اسلامی دارد. امام خمینی (ره) در پایان وصیت‌نامه الهی ـ سیاسی خود تصریح کردند هر آنچه به ایشان نسبت داده می‌شود، تنها زمانی معتبر است که از طریق صوت، خط، امضا یا مجاری رسمی منتشر شده باشد. فلسفه این تأکید نیز روشن است؛ جایگاه ولایت نباید به میدان نقل‌قول‌های شخصی، برداشت‌های سیاسی یا رقابت‌های جناحی تبدیل شود.

بر همین اساس، اگر صداوسیما نقل‌قولی از جلسه‌ای غیرعلنی را بدون تأیید رسمی منتشر نکند، نمی‌توان آن را به‌سادگی «سانسور» نامید. اتفاقاً اگر رسانه ملی بدون راستی‌آزمایی هر نقل‌قولی را منتشر کند، نخستین نهادی خواهد بود که امنیت روایت و اعتبار جایگاه رهبری را مخدوش کرده است. آنچه برخی حذف می‌نامند، از منظر حرفه‌ای همان صیانت از اعتبار سخنان رهبر انقلاب است.

در اینجا مسئله تنها به عملکرد رسانه ملی محدود نمی‌شود. پرسش مهم‌تر این است که چرا رئیس‌جمهور تا این اندازه اصرار دارد تصمیمات دولت را با نام امام شهید و رهبر انقلاب گره بزند؟ از معرفی اعضای کابینه تا پرونده مذاکرات، بار‌ها این گزاره تکرار شده که «با رهبری هماهنگ شده است». حتی جمله «وقتی با رهبری هماهنگ کردیم، بقیه گیر ندهند» نیز دقیقاً بر همین مبنا بیان شده است؛ گویی هماهنگی با رهبر انقلاب، جایگزین پاسخگویی به افکار عمومی و منتقدان شده است.

این شیوه هر چند ممکن است در کوتاه‌مدت برای دولت یک پشتوانه رسانه‌ای ایجاد کند، اما در بلندمدت هزینه آن متوجه جایگاه رهبری خواهد شد. زیرا مرز میان مسئولیت دولت و جایگاه هدایت کلان نظام را کمرنگ می‌کند. اگر تصمیمی موفق باشد، دولت آن را به حساب کارآمدی خود می‌گذارد، اما اگر همان تصمیم با انتقاد یا چالش مواجه شود، افکار عمومی ناخودآگاه آن را به نام رهبری نیز ثبت خواهد کرد. این دقیقاً همان آسیبی است که باید از آن پرهیز کرد.

نکته قابل توجه دیگر، تناقض آشکار در «شعار وفاق» است. دولت از یک سو، منتقدان را به وفاق دعوت می‌کند، اما از سویی دیگر در برابر هر نقد جدی به جای دفاع از مبانی تصمیمات خود نام رهبر انقلاب را به میان می‌آورد. «وفاق» یعنی هر نهاد در چارچوب مسئولیت قانونی خود پاسخگو باشد، نه اینکه مسئولیت‌ها در هم تنیده شود.

تجربه همین روز‌ها نیز نشان داد که شکستن این مرز چه پیامدی دارد. همزمان با اظهارات رئیس‌جمهور، فضای مجازی پر شد از نقل‌قول‌های بدون سند از رهبر انقلاب؛ از جمله جملاتی درباره مذاکرات که از سوی افراد مختلف نقل شد، بی‌آنکه هیچ مرجع رسمی آنها را تأیید کرده باشد. نتیجه روشن است؛ اگر این باب باز بماند، فردا هر فعال رسانه‌ای یا چهره سیاسی می‌تواند روایت خود را به رهبر انقلاب نسبت دهد و کشور را وارد آشفتگی روایت‌ها کند.

این در حالی است که رهبر انقلاب نه نیازی به سخنگوی غیررسمی دارند و نه احتیاجی به مفسران سیاسی. ایشان هر زمان که لازم بدانند، مواضع خود را با صراحت و شفافیت بیان می‌کنند و مجاری رسمی نیز مسئول انتشار آن هستند. همان‌گونه که درباره امام خمینی (ره) و امام شهید این قاعده هم رعایت می‌شود.

حال دولت اگر به سرمایه اجتماعی خود و به منطق تصمیماتش اعتماد دارد، باید مسئولیت آنها را نیز شخصاً بپذیرد. خرج کردن از اعتبار رهبری برای پاسخ به منتقدان، شاید در کوتاه‌مدت یک تاکتیک رسانه‌ای باشد، اما در بلندمدت نه کمکی به دولت می‌کند و نه به تقویت وفاق ملی. اتفاقاً وفاق از همان‌جایی آغاز می‌شود که هر مسئول، بار تصمیم خود را بر دوش بگیرد و برای اقناع افکار عمومی، به جای استناد مکرر به رهبر انقلاب، با استدلال، کارنامه و عملکرد خود سخن بگوید.