دفاع مقدس دیروز، مسئولیت اجتماعی امروز

باشگاه خبرنگاران جوان -  ایثار اجتماعی مفهومی است که در دل زندگی روزمره شکل می‌گیرد؛ جایی که انسان، آگاهانه از منفعت، آسایش یا حتی حق شخصی خود می‌گذرد تا گرهی از کار دیگری باز شود. این ایثار الزاماً صحنه‌ای قهرمانانه یا تاریخی نمی‌طلبد؛ می‌تواند در ساده‌ترین رفتارها متجلی شود: وقت گذاشتن برای حل مشکل یک همکار، گذشت در یک تعارض خانوادگی، کمک بی‌نام‌ونشان به نیازمندان، یا حتی رعایت مسئولانه حقوق دیگران در جامعه. ایثار اجتماعی یعنی ترجیح «ما» بر «من» در بزنگاه‌های کوچک اما سرنوشت‌ساز.

اما هنگامی که از ایثار سخن می‌گوییم، ذهن جمعی ایرانیان بی‌اختیار به سال‌های دفاع مقدس می‌رود؛ دوره‌ای که ایثار از سطح رفتارهای فردی فراتر رفت و به یک فرهنگ عمومی تبدیل شد. در آن سال‌ها، مردم ایران با ترک خانه، خانواده و جان خویش، معنای عینی فداکاری را بازتعریف کردند. شهرهایی چون خرمشهر به نماد ایستادگی و ازخودگذشتگی بدل شدند؛ جایی که ایثار نه یک انتخاب اخلاقی ساده، بلکه ضرورتی برای بقا، استقلال و هویت ملی بود.

مقایسه ایثار اجتماعی با ایثار در دفاع مقدس، مقایسه دو جهان متفاوت اما هم‌ریشه است. در دفاع مقدس، خطر آشکار، دشمن ملموس و مرز میان مرگ و زندگی بسیار باریک بود. ایثار، رنگ حماسه و شهادت داشت و هزینه‌ها فوری و سنگین بودند. اما در ایثار اجتماعی، میدان نبرد نامرئی است؛ دشمن می‌تواند بی‌تفاوتی، خودمحوری، یا فرسایش اخلاقی باشد. هزینه‌ها شاید به چشم نیایند، اما تداوم و گستردگی آن‌ها، بنیان‌های اعتماد، همبستگی و سلامت اجتماعی را می‌سازد.

ایثار دفاع مقدس، جامعه را حفظ کرد؛ ایثار اجتماعی، جامعه را زنده نگه می‌دارد. یکی در شرایط استثنایی معنا یافت، دیگری در بطن زندگی عادی. اگر ایثار دوران جنگ، پاسداری از خاک و شرف بود، ایثار اجتماعی پاسداری از سرمایه انسانی و اخلاق جمعی است. در واقع، جامعه‌ای که فرهنگ ایثار را تنها به خاطرات تاریخی محدود کند، به‌تدریج از روح آن تهی می‌شود. ایثار باید از سنگرها به خیابان‌ها، از جبهه‌ها به روابط انسانی و از تاریخ به امروز منتقل شود.

امروز، ایثار اجتماعی ادامه منطقی همان روحیه‌ای است که روزی در میدان‌های نبرد جلوه‌گر شد. همان‌گونه که رزمندگان از جان خود گذشتند تا دیگران در امنیت زندگی کنند، شهروند امروز نیز می‌تواند با گذشت، مسئولیت‌پذیری و همدلی، امنیت روانی و انسجام اجتماعی را تقویت کند. ایثار، اگرچه شکل‌ها عوض می‌کند، اما جوهره‌اش ثابت است: دیدن دیگری، پیش از خویش.

منبع: ایسنا