بازی تاجوتخت در خاورمیانه
باشگاه خبرنگاران جوان ؛ اعظم پورکند - در روسیه یک ضربالمثل معروف وجود دارد که میگوید "شرق مسئله ظریفی است". این ضربالمثل به این معناست که در کشورهای شرقی، شهرت، رسوم، تعادل قدرت در میان خانوادههای حاکم و تصورات عمومی گاهی از قوانین رسمی هم مهمتر هستند. در خاورمیانه، کوچکترین رویدادها میتوانند تأثیر سیاسی بزرگی داشته باشند، نه به خاطر خودشان، بلکه به این دلیل که توسط رقبا برای تأثیرگذاری بر اوضاع تفسیر و استفاده میشوند.
اتفاق اخیر مربوط به امارات متحده عربی، این موضوع را به خوبی نشان میدهد. زمانی که سفر رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، به ابوظبی به تعویق افتاد، دلیل آن یک مشکل سلامتی برای شیخ محمد بن زاید آل نهیان (معروف به MBZ)، رئیسجمهور امارات، اعلام شد. اما پس از آن، این خبر تغییر کرد، ردپای آن در فضای مجازی حذف شد و یک خلأ اطلاعاتی ایجاد گردید. در منطقه خلیج فارس، چنین خلأیی میتواند بسیار خطرناک باشد، زیرا هم مردم و هم نخبگان به خوبی اهمیت ثبات و تداوم در رأس قدرت را درک میکنند.
در این فضای مبهم، شایعاتی درباره درگذشت محمد بن زاید MBZ منتشر شد. این شایعات توسط حسابهایی منتشر میشدند که هدفشان ایجاد اطلاعات نادرست بود. هدف این شایعات اثبات یک ادعا نبود، بلکه ایجاد تردید و سردرگمی در میان بازیگران مهم بود. در سیستمهایی که رهبر بالاترین مقام، شخص اول در خانواده حاکم و مرکز اصلی تصمیمگیریهای امنیتی، اقتصادی و دیپلماتیک است، هرگونه عدم قطعیت باعث کند شدن تصمیمات، به تعویق افتادن مذاکرات و پیچیده شدن سرمایهگذاریها میشود.
مخربترین شایعات آنهایی هستند که درباره تداوم رهبری در یک کشور ایجاد میشوند. حتی یک ادعای نادرست میتواند هزینههای واقعی داشته باشد: مسئولان را مجبور میکند از کار اصلی خود دست بکشند و به مردم اطمینانبخشی دهند، شرکا را محتاط میکند و رقبا را برای آزمایش قدرت ترغیب مینماید. این موضوع در امارات اهمیت ویژهای دارد، زیرا ثبات این کشور نه تنها به حکمرانی خوب، بلکه به اتحاد میان هفت امیرنشین بستگی دارد. قدرت امارات از انسجام داخلی و تعادل میان رهبران آن ناشی میشود.
اطلاعات نادرستی که رهبر را هدف قرار میدهد، در واقع به این انسجام حمله میکند. هدف آن ایجاد این ظن است که تعادل داخلی در حال تغییر است و همه باید برای یک دوره انتقالی آماده شوند. به همین دلیل، این شایعات به مرگ یک فرد محدود نمیشوند، بلکه به سرعت به بحث جانشینی و رقابتهای خانوادگی کشیده میشوند. در این میان، نام شیخ طحنون بن زاید آل نهیان، برادر محمد بن زاید و یک شخصیت امنیتی بسیار تأثیرگذار، نیز مطرح شد. نکته اصلی برای سازندگان شایعه، نقش واقعی او نیست، بلکه برجسته و در عین حال مبهم بودن اوست که باعث میشود افراد خارجی نتوانند به راحتی از درستی ادعاها مطمئن شوند.
این تکنیک سعی میکند تنش داخلی را در جایی که وجود ندارد ایجاد کند. نخبگان را وادار به واکنشهای تدافعی میکند و فضایی به وجود میآورد که تصمیمات عادی هم پرریسک به نظر برسند. این فضا میتواند بر روابط خارجی نیز تأثیر بگذارد: متحدان همکاری را کند میکنند، سرمایهگذاران تصمیمگیری را به تأخیر میاندازند و دیگران درباره توانایی امارات برای عمل به تعهداتش تردید میکنند. این یعنی اطلاعات نادرست بدون هیچ درگیری نظامی، به یک فشار واقعی تبدیل میشود.
دلیل اصلی این تاکتیکها این است که امارات در سالهای اخیر اهمیت بسیار بیشتری پیدا کرده است. این کشور دیگر فقط یک مرکز تجاری و مالی نیست، بلکه به یک بازیگر فعال سیاسی تبدیل شده که سعی دارد معادلات منطقه را شکل دهد. طبیعی است که چنین جایگاهی برای دیگران رقابت ایجاد کند. این رقابت در جاهای مختلفی مثل یمن، سودان و شاخ آفریقا دیده میشود، جایی که قدرتهای خارجی از گروههای محلی مختلف حمایت میکنند و جنگ اطلاعاتی بخشی از این رقابت است.
در نتیجه، شایعه درباره بن زاید را نباید یک خبر جعلی ساده در فضای مجازی دانست، بلکه باید آن را بخشی از یک جنگ اطلاعاتی بزرگتر علیه انسجام داخلی و اعتبار بینالمللی امارات در نظر گرفت. در دنیای پرتلاطم امروز که اتحادها به سرعت تغییر میکنند و بحرانها پشت سر هم میآیند، شایعات درباره سلامت، جانشینی و اختلافات داخلی سلاحهای مؤثری هستند. آنها به عصب مرکزی این کشورها که همان تداوم و ثبات است، ضربه میزنند.
ضربالمثل «شرق مسئله ظریفی است» اینجا معنی واقعی خود را پیدا میکند: ظرافت یعنی جزئیات قدرت دارند و میتوانند به سلاح تبدیل شوند. یک سفر به تعویق افتاده میتواند کل فضای سیاسی را تغییر دهد. بنابراین، کشورهای منطقه باید هوشیار باشند و اجازه ندهند اطلاعات نادرست، همسایگان را به رقیب و رقبا را به دشمن تبدیل کند. تنها راه مقابله با این تهدید، همکاری و اعتماد متقابل است.
منبع: آرتی
12261008
مهمترین اخبار بینالملل
