تروریسم آمریکا به دامنه اینترنتی ایرانی‌ها رسید
قائم‌مقام مرکز ملی فضای مجازی با محکومیت اقدام آمریکا در مسدودسازی دامنه‌های ایرانی، این اقدام را تلاشی برای ضربه به کسب‌وکارهای کشور و محدودسازی دسترسی دیجیتال مردم و مصداق «تروریسم دیجیتال» دانست.
به گزارش خبرنگار گروه علم و پیشرفت خبرگزاری فارس، در روزهای اخیر، گزارش‌هایی از تعلیق یا از دسترس خارج شدن دامنه‌های متعلق به برخی کسب‌وکارها، رسانه‌ها و خدمات ایرانی منتشر شده است؛ اقدامی که بار دیگر وابستگی بخشی از حضور دیجیتال کشورها به زیرساخت‌های ثبت دامنه، رجیسترارها، DNS و خدمات مکمل بین‌المللی را به مسئله‌ای جدی در حوزه امنیت، اقتصاد دیجیتال و حقوق کاربران تبدیل کرده است.
در همین زمینه، با محسن پاشا قائم‌مقام و معاون امنیت مرکز ملی فضای مجازی گفت‌وگو کرده‌ایم.
فارس: آقای دکتر در روزهای گذشته شاهد تعلیق و از دسترس خارج شدن تعدادی از دامنه‌های ایرانی بوده‌ایم. ارزیابی شما از ماهیت این اتفاق چیست؟
پاشا: برای فهم درست ماجرا، باید این مسئله را در سه لایه مورد بررسی قرار دهیم.
لایه نخست، لایه فنی است. هر وب‌سایت برای «دیده‌شدن» به سه چیز نیاز دارد: یک نام (دامنه)، یک نشانی (نقطه میزبانی) و یک مسیر (شبکه انتقال داده). آنچه در این موج هدف قرار گرفت، لایه نخست بود: نام. و نکته حساس اینجاست که این لایه، به‌طور کامل در اختیار نهاد آمریکایی (ICANN) است که مقر حقوقی‌اش در خاک ایالات متحده است و تابع قوانین همان کشور. یعنی حلقه اتصال یک کسب‌وکار ایرانی به بازار جهانی، در دست شرکتی است که هیچ قرارداد، هیچ تعهد و هیچ پاسخگویی‌ای نسبت به کاربر ایرانی ندارد.
لایه دوم، لایه حقوقی است. مبنایی که در پس‌زمینه به آن استناد می‌شود، آیین‌نامه تحریم ایران است که میزبانی وب برای اشخاص تجاری مستقر در ایران و ثبت دامنه برای دولت ایران و اشخاص تحریم‌شده از دایره مجوز بیرون گذاشته شده است.
لایه سوم، لایه راهبردی است. آنچه رخ داده، الگویی است که در آن، دسترسی دیجیتال یک ملت، به دلیل نگرش سیاسی افراطی و دشمنی دولت آمریکا با مردم ایران قطع می‌شود. و من این الگو را «تروریسم دیجیتال» می‌نامم؛
ما با پدیده‌ای مواجه هستیم که می‌توان آن را سلاح‌سازی از دامنه‌های اینترنتی دانست؛ اقدامی که با ایجاد رعب، اخلال در زندگی عادی مردم، هدف قرار دادن غیرنظامیان و فقدان سازوکار پاسخگویی همراه است.
فارس: چرا «تروریسم دیجیتال»؟ این واژه بار حقوقی سنگینی دارد و برخی خواهند گفت بزرگ‌نمایی است.
پاشا: این تعریف را ما نساخته‌ایم؛ این همان تعریفی است که خود این کشورها در ادبیات حقوقی و امنیتی به‌کار می‌برند. عناصر اصلی در توصیف حقوقی تروریسم سه چیز است: خشونت یا اقدام ایذایی، هدف قرار دادن غیرنظامیان، و ایجاد رعب برای فشار سیاسی. حالا این سه عنصر را روی ماجرا بگذارید. آیا اقدام ایذایی رخ داد؟ بله . سامانه فروش بلیت هواپیمایی ملی، صرافی‌های رمزارز، پلتفرم‌های خدمات مردمی. آیا غیرنظامیان هدف بودند؟ بله آیا هدف، فشار سیاسی بود؟ خودشان می‌گویند بله. پس من واژه‌ای را انتخاب نکرده‌ام؛ عناصر را کنار هم گذاشته‌ام و نامش را گذاشته‌ام. اگر کسی این توصیف را نمی‌پسندد، باید یکی از آن سه عنصر را رد کند
وقتی دامنه یک خدمت ایرانی تعلیق می‌شود، در واقع شما نماد و نشانی آن کسب‌وکار را از جغرافیای اینترنت حذف می‌کنید؛ در حالی که آن کسب‌وکار سر جای خود است، کارکنانش سر جای خود هستند، مشتریانش وجود دارند، خدماتش برقرار است، اما ناگهان بخش مهمی از مخاطبان دیگر نمی‌توانند آن را پیدا کنند.
مسئله مهم این است که به نهاد و شرکتی که خود را بین‌المللی، بی‌طرف و فراملی معرفی می‌کند، در عمل تحت فشار رژیم‌های حقوقی و سیاسی خاص، خدمات پایه اینترنت را به ابزار فشار در خدمت یک دولت تروریستی تبدیل می‌کند. این اقدام، در قاموس حقوق بشری، مصداق روشنی از اقدام علیه بشریت است: محرومیت سیستماتیک از حق دسترسی به اطلاعات و ابزار معیشت. این موضوع برای همه کشورها نگران‌کننده است، نه فقط برای ایران.
فارس: آقای دکتر، حالا به دلایل بازگردیم. به نظر شما دلایل تحریم دامنه‌های ایرانی توسط آمریکا چیست؟ چرا در این مقطع زمانی و با این شدت؟
پاشا: دلایل قابل استنتاج از رفتار را می‌توان به‌طور تحلیلی تفکیک و بیان کرد.
دلیل اول، دلیل راهبردی است. آمریکا در سال‌های اخیر به این نتیجه رسیده که تحریم‌های کلاسیک همچون اقتصادی، بانکی، نفتی، کالایی به سقف اثرگذاری خود رسیده‌اند. وقتی ابزارهای قدیمی کارایی خود را از دست می‌دهند، منطق نظامی‌گری به سراغ لایه‌های زیرساختی می‌رود. و زیرساخت دیجیتال، آسیب‌پذیرترین لایه‌ای است که تاکنون دست‌نخورده مانده بود. از مرحله «تروریسم اقتصادی» به سوی «تروریسم دیجیتال» حرکت می کند.
دلیل دوم دلیل روانی-رسانه‌ای است. مسدودسازی دامنه، نمایشی‌ترین شکل فشار با کمترین هزینه سیاسی است. هیچ سربازی نمی‌میرد، هیچ تصویری از قربانی منتشر نمی‌شود، هیچ بیانیه‌ای لازم نیست. اگر بخواهیم واقع‌بینانه نگاه کنیم، نتیجه چنین اقداماتی ایجاد اختلال در اعتماد و پایداری حضور دیجیتال است
دلیل سوم، دلیل ساختاری است. هدف وابستگی است. تا زمانی که کسب‌وکار ایرانی برای دیده‌شدن به زیرساخت آمریکایی نیاز دارد، این زیرساخت به یک اهرم فشار دائمی تبدیل می‌شود. یعنی هر بار که مذاکره‌ای در پیش است، می‌توان با یک تصمیم فنی، یک برگ برنده ساخت.
دلیل چهارم، و صریح‌ترین دلیل؛ آزمون الگوی تروریسم دیجیتال توسط دولت آمریکاست. جهان در حال حرکت به سمت چندقطبی‌شدن اینترنت است. آمریکا می‌خواهد ثابت کند که هنوز می‌تواند یک ملت را از فضای دیجیتال جهانی جدا کند. ایران، به‌دلیل حجم و قدمت حضور دیجیتال، میدان حملات مناسبی است. و این، خطرناک‌ترین بخش ماجراست امروز ایران هدف حملات دیجیتال با ماهیت تروریستی قرار گرفته است، فردا هر کشوری که سیاست مستقل داشته باشد، می‌تواند مورد حملات تروریسم دیجیتال دولت متخاصم آمریکا باشد.
فارس: پس پاسخ شما به ادعای آمریکا درباره حمایت از دسترسی آزاد ایرانیان به اینترنت چیست؟
پاشا: اگر هدف، حمایت از دسترسی آزاد بود، ابزار آن، تقویت دسترسی بود، نه قطع آن. شما نمی‌توانید ادعا کنید که مجوز خدمات ارتباطی را نگه می‌دارید، اما همان کسب‌وکاری را که از آن مجوز امرار معاش می‌کند، از دیده‌شدن محروم می‌کنید. این، تناقض نیست؛ این، دوگانگی عامدانه است.
از سوی دیگر؛ حق دسترسی به اطلاعات در ماده ۱۹ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی به رسمیت شناخته شده است؛ از جمله حق «دریافت و انتشار اطلاعات از هر مرز. این حق، مرزناپذیر است. اقدامی که به‌طور سیستماتیک، دسترسی یک ملت به منابع اطلاعاتی و ابزار بیان خود را قطع می‌کند، نقض این حق است و نکته تلخ اینجاست که همان کشوری مرتکب این نقض می‌شود که خود را بنیان‌گذار این چارچوب معرفی می‌کند.
بگذارید تصویر را دقیق کنم؛ مردم را مجبور می‌کنند به‌جای کسب‌وکار سرزمینی خود، سراغ گزینه‌ای بروند که نه نظارت دارد، نه ضمانت، نه پاسخگویی. یعنی اقدامی که در نامش «حمایت از دسترسی» است، در عمل مردم را به سمت ناامن‌ترین گزینه‌ها هدایت می‌کند.
فارس: پیامدهای این اقدام برای ایرانیان چیست؟ و ایران چه واکنشی باید داشته باشد؟
پاشا: قطع دامنه یعنی قطع ترافیک؛ قطع ترافیک یعنی قطع فروش؛ قطع فروش یعنی کاهش درآمد و در ادامه، تعدیل نیروی انسانی. اثر فوری بر کسب‌وکارهای کوچک و متوسط سنگین‌تر است، چون آنها نه توان حقوقی دارند، نه توان فنی برای انتقال سریع، نه توان جبران خسارت.
وقتی سایت ورزشی آدرس عوض می‌کند، مشترک سرگردان می‌شود؛ وقتی سامانه بلیت هواپیمایی جابه‌جا می‌شود، مسافر بلاتکلیف می‌ماند. اینها زندگی روزمره مردم است.
هنگامی که دامنه رسمی از دسترس خارج می‌شود و کاربر سرگردان می‌ماند، چه کسی جای آن را می‌گیرد؟ دامنه‌های جعلی، سایت‌های فیشینگ، کلاهبردارانی که از خلأ استفاده می‌کنند. یعنی اقدامی که در نامش «امنیت» است، امنیت کاربر ایرانی را به خطر می‌اندازد. ما این را «تروریسم کاربری» می‌نامیم: دولت و شرکت را تحریم می‌کنید، اما هزینه را شهروند عادی می‌دهد.
اما در پاسخ به بخش دوم سؤال شما درباره واکنش ایران، در سطح نخست، باید تاب‌آوری فوری ایجاد شود. باید برای تداوم خدمت در فضای مجازی برنامه ریزی ملی داشت.
ما باید پرونده مستند این دامنه‌ها را تهیه کنیم: تاریخ، ثبت‌کننده، اثر، خسارت. و آن را به مجامع بین‌المللی، نهادهای حقوق بشری و نهادهای مدیریت اینترنت ببریم؛ برای ایجاد رویه. امروز ایران است، فردا هر کشور دیگری.
باید آگاهی عمومی و آگاهی سازمانی افزایش یابد. بسیاری از مدیران هنوز دامنه را یک دارایی حیاتی نمی‌دانند، در حالی که دامنه، دروازه اعتماد، ارتباط و درآمد دیجیتال است.
واکنش ما نباید به قیمت صدمه به مردم تمام شود. صریح می‌گویم: ما امنیت را از دل اجبار نمی‌سازیم؛ از دل اعتماد می‌سازیم. اگر شهروند به دامنه ملی بیاید چون چاره‌ای ندارد، ما یک کاربر اجبارشده داریم، نه یک کاربر وفادار. هدف ما باید این باشد که گزینه ملی، بهترین گزینه باشد: سریع‌تر، امن‌تر، پایدارتر.
فارس: به نظر شما کشورهای جهان باید چه واکنشی داشته باشند؟
پاشا: آنچه امروز در ایران رخ داد، یک هشدار جهانی است. شما فکر می‌کنید چون دامنه‌تان در جای دیگری ثبت شده، امن هستید؟ همان ثبت‌کننده، همان نهاد، همان قوانین. این می‌تواند مقدمه عادی‌سازی یک روند خطرناک‌تر باشد. و اگر امروز سکوت کنید، فردا نوبت شماست.
نام دامنه، یک کالای عمومی جهانی است، نه ابزار سیاست خارجی یک کشور. نهادی که خود را «بین‌المللی» و «مستقل از دولت‌ها» می‌نامد، نمی‌تواند در خاک یک کشور بنشیند، تابع قوانین آن کشور باشد، و همزمان ادعای بی‌طرفی کند. این نهاد باید از زیر سلطه کشوری خاص بیرون بیاید و تحت مدیریت مجامع بین‌المللی و با مشارکت برابر همه کشورها اداره شود. این، پیش‌شرط بقای اینترنت به‌عنوان یک زیرساخت جهانی است. و اگر این اصلاح انجام نشود، ما شاهد توسعه تروریسم دیجیتال به سبک آمریکایی خواهیم بود.
#آمریکا #ایران #تحریم #دامنه #اینترنت
