موشک‌ها و ناو‌های هواپیمابر: مسابقه تسلیحاتی در شرق آسیا شدت می‌گیرد
باشگاه خبرنگاران جوان؛ مینا عظیمی - در شرق آسیا، نقشه‌ای امنیتی در حال شکل‌گیری است که در آن حرکت ناوگروه‌های هواپیمابر چین به‌سوی آب‌های دوردست، آزمایش موشک‌های کره شمالی با قابلیت شلیک از زیردریایی و بحث‌های ژاپن درباره ورود زیردریایی‌های با پیشران هسته‌ای و بازنگری در سیاست‌های نظامی، درهم تنیده شده‌اند.
گزارش‌های مطبوعات چین از روند‌هایی هم‌زمان و متفاوت از نظر کارکرد و مرحله توسعه حکایت دارند؛ روند‌هایی که افزایش توانایی کشور‌ها برای عملیات در خارج از سواحل خود، پیچیده‌تر شدن محاسبات نظامی و بازدارندگی و گسترش بحث‌ها درباره حدود قابل‌قبول تسلیحات، وجه مشترک آنهاست.
در پس‌زمینه این تحولات، معضل امنیتی شرق آسیا عمیق‌تر شده و انگیزه کشور‌ها برای افزایش آمادگی و اتخاذ تدابیر احتیاطی نظامی افزایش یافته است.
این توانمندی‌های متفاوت، کارکرد‌های متمایزی دارند. ناوگروه هواپیمابر امکان استقرار نیرو‌های دریایی و هوایی را در فاصله‌ای دور از پایگاه‌های ساحلی فراهم می‌کند؛ موشک‌های شلیک‌شونده از زیردریایی نیز منابع تهدیدی را به وجود می‌آورند که پیش‌بینی موقعیت آنها و الگوی شلیکشان دشوار است. در مقابل، بحث ژاپن درباره پیشران هسته‌ای زیردریایی‌ها به گزینه‌ای احتمالی در آینده مربوط می‌شود که پیامد‌های حقوقی و سیاسی به همراه دارد.
«لیائونینگ» و گسترش دامنه استقرار
روزنامه «هوان‌کیو» در گزارشی اعلام کرد که ناوگروه هواپیمابر «لیائونینگ» چین برای دومین بار در سال جاری میلادی به سمت غرب اقیانوس آرام حرکت کرده است. بر اساس داده‌های ژاپنی که این روزنامه به آنها استناد کرده، این ناوگروه در ۱۳ اکتبر از میان جزایر اوکیناوا و میاکو عبور کرده و ناوشکن‌های «آنشان» و «وو شی» از کلاس ۰۵۵ و ناوشکن «هوای‌نان» از کلاس ۰۵۲ دی آن را همراهی کرده‌اند.
این گزارش، تحرک اخیر را در چارچوب روندی قرار می‌دهد که نخستین رزمایش ناو هواپیمابر چین در غرب اقیانوس آرام در اواخر دسامبر ۲۰۱۶ آغازگر آن بود.
این روزنامه به نقل از «ژانگ جون‌شه»، کارشناس نظامی، نوشت که همراهی دو ناوشکن از کلاس ۰۵۵ به چین کمک می‌کند تا تقسیم وظایف میان حملات دوربرد و حفاظت هوایی و موشکی را آزمایش کند و تبادل اطلاعات و هماهنگی میان توانمندی‌های رزمی مکمل را بهبود بخشد.
اهمیت گسترده‌تر این تحرک، توسعه توانایی عملیاتی یک مجموعه نظامی در فاصله‌ای دور از سواحل است؛ مجموعه‌ای که در آن ناو هواپیمابر، هواپیما‌های آن و کشتی‌های همراه، به‌صورت هماهنگ عمل می‌کنند. این روزنامه به نقل از کارشناسان، از بهبود توانایی عملیات شبانه، فعالیت در شرایط آب‌وهوایی پیچیده و هماهنگی با دیگر نیروها نیز سخن گفته است.
موشک‌هایی که سامانه‌های دفاعی را سردرگم می‌کنند
در مسیری موازی، روزنامه «ساوت چاینا مورنینگ پست» به اعلام کره شمالی درباره آزمایش دو نوع موشک کروز راهبردی با قابلیت شلیک از زیردریایی پرداخت.
کارشناسانی که تصاویر منتشرشده را بررسی کردند، اعلام کردند که سکوی شلیک مورد استفاده، زیردریایی «قهرمان کیم گون اوک» با وزن سه هزار تن بوده است. آنان همچنین احتمال دادند که این زیردریایی از سامانه‌های پرتاب عمودی و لوله‌های اژدر برای شلیک موشک‌ها استفاده کرده باشد.
«یانگ مو جین»، استاد دانشگاه مطالعات کره شمالی، توضیح داد که پرواز در ارتفاع پایین و مسیر‌های مانورپذیر این موشک‌ها می‌تواند عملکرد سامانه‌های دفاعی کره جنوبی و آمریکا را با دشواری مواجه کند و فشار بیشتری بر آنها وارد آورد.
یانگ احتمال داد که موشک‌های آزمایش‌شده از نوع «پولهوا‌سال-۳-۳۱» باشند؛ موشکی با برد احتمالی نزدیک به دو هزار کیلومتر که به گفته او، قابلیت حمل کلاهک‌های هسته‌ای کوچک را دارد. با این حال، این ویژگی‌ها برآورد‌های کارشناسی هستند، زیرا کره شمالی اطلاعات فنی محدودی درباره آزمایش منتشر کرده است.
این روزنامه به نقل از «هونگ مین»، پژوهشگر موسسه اتحاد ملی کره، نوشت که متنوع‌سازی موشک‌ها و شیوه‌های پرتاب آنها، پیش‌بینی نوع موشکی را که از هر لوله پرتاب شلیک خواهد شد، برای دشمنان دشوارتر می‌کند.
با وجود این، هونگ آمادگی عملیاتی زیردریایی مذکور را «محدود» ارزیابی کرد و به برخی قابلیت‌های اثبات‌نشده آن، از جمله شلیک موشک در حالت غوطه‌ور، انجام گشت‌های طولانی‌مدت و عملیاتی کردن موشک‌های بالستیک، اشاره کرد.
ستاد مشترک ارتش کره جنوبی نیز تایید کرد که پرتاب‌ها را رصد کرده است. این نهاد توضیح داد که ارتش کره جنوبی معمولا جزئیات پرتاب موشک‌های کروز کره شمالی را اعلام نمی‌کند و اطلاع‌رسانی‌های آن عمدتا بر آزمایش موشک‌های بالستیک متمرکز است. این موضوع، نتیجه‌گیری‌هایی را که سکوت اولیه سئول را به ناکامی در رصد آزمایش‌ها مرتبط می‌دانند، با محدودیت مواجه می‌کند.
مرز‌های گزینه هسته‌ای
از سویی دیگر روزنامه چینی «گلوبال تایمز» به نقل از خبرگزاری کیودو گزارش داد که «سانائه تاکایچی»، نخست‌وزیر ژاپن، در نشست کمیته بودجه مجلس نمایندگان اعلام کرده است که دولت او موضوع ورود زیردریایی‌های مجهز به پیشران هسته‌ای را با جدیت بررسی خواهد کرد.
تاکایچی این موضوع را به افزایش فعالیت‌های نظامی کشور‌های همسایه و محدودیت توانایی ژاپن در جمع‌آوری اطلاعات و نظارت بر اقیانوس آرام مرتبط دانست.
همچنین، به نوشته گلوبال تایمز و به نقل از منابع آگاه، توکیو قصد دارد این گزینه را در اسناد راهبردی مرتبط با دفاع و امنیت بگنجاند؛ اسنادی که قرار است در اواخر سال جاری میلادی به‌روزرسانی شوند.
بر اساس گزارش گلوبال تایمز، قانون پایه انرژی اتمی ژاپن که در سال ۱۹۵۵ تصویب شد، استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای را مبنا قرار داده است. در همین حال، تفسیری دولتی در سال ۱۹۶۵، استفاده از انرژی هسته‌ای برای به حرکت درآوردن شناور‌های نیرو‌های دفاع از خود ژاپن را ممنوع اعلام کرد.
در این زمینه، «لو یائودونگ»، پژوهشگر موسسه مطالعات ژاپن در آکادمی علوم اجتماعی چین، معتقد است که مطرح کردن امکان ورود زیردریایی‌های مجهز به پیشران هسته‌ای، نقضی اساسی در برداشت از قانون پایه انرژی اتمی ژاپن و همچنین اصول سه‌گانه هسته‌ای این کشور به شمار می‌رود؛ اصولی که بر اساس آنها، برخورداری از سلاح هسته‌ای، تولید آن و ورود آن به خاک ژاپن ممنوع است.
محیط امنیتی در حال تغییر
در این تصویر، توانمندی‌های عملیاتی موجود، آزمایش‌هایی با درجات متفاوت از پیشرفت و گزینه‌های سیاسی در دست بررسی، در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند. ناوگروه‌های چین دامنه حضور دریایی این کشور را گسترش می‌دهند، موشک‌های کره شمالی پیش‌بینی و رهگیری تهدید‌ها را دشوارتر می‌کنند و بحث ژاپن، مرز‌های آنچه از نظر نظامی امکان‌پذیر است را دوباره به موضوعی برای بررسی تبدیل می‌کند.
تفاوت میان این سطوح، به رقابت تسلیحاتی منطقه ماهیتی پیچیده می‌بخشد؛ رقابتی که در آن فناوری، دکترین نظامی و حافظه تاریخی کشور‌ها با یکدیگر تلاقی پیدا می‌کنند.
خطر اصلی این وضعیت، در هم‌زمانی سه روند نهفته است: گسترش دامنه استقرار نظامی، افزایش تهدید‌هایی که پیش‌بینی آنها دشوارتر است و احتمال بازنگری در محدودیت‌های حاکم بر قدرت نظامی.
تجمع این عوامل ممکن است کشور‌ها را به سمت برنامه‌ریزی بر اساس بدترین سناریو‌های ممکن سوق دهد؛ روندی که فضای اعتماد را محدود و هزینه محاسبات اشتباه را افزایش می‌دهد.
از این رو، آینده امنیت منطقه‌ای به میزان شفافیت دکترین‌های نظامی، حدود استقرار نیروها، نظارت سیاسی و حفظ تمایز میان گزینه‌های در دست بررسی و توانمندی‌های مستقرشده بستگی دارد.
هرچه فضای اطمینان و پیش‌بینی‌پذیری محدودتر شود، احتمال محاسبات اشتباه به عاملی اثرگذار در رقابت تسلیحاتی تبدیل خواهد شد؛ عاملی که به‌اندازه زیردریایی‌ها، موشک‌ها و ناو‌های جنگی می‌تواند بر معادلات امنیتی منطقه تاثیر بگذارد.
منبع: الجزیره
