از اصالت و هنر فرش ایرانی تا مشکلات تجاری | ضرورت سند تحول برای احیای صادرات فرش

باشگاه خبرنگاران جوان؛ محبوبه کباری - نگاهی به هنر - صنعت فرش دستباف ایران نشان می‌دهد که صرفاً یک محصول صنایع دستی نیست؛ بلکه لایه‌ای از هویت ملی، تاریخ هنر تمدنی و ذخیره‌ای مهم در سبد اقتصاد غیرنفتی کشور محسوب می‌شود.

این هنر-صنعت که گره‌های آن با تار و پود فرهنگ و باور‌های ایرانی در هم تنیده شده، همواره به عنوان یکی از نخستین و قوی‌ترین سفیران فرهنگی ایران در مجامع جهانی شناخته شده است.

از آن جایی که فرش دستباف ایران، نه تنها یک هنر اصیل، بلکه یک دارایی استراتژیک غیرنفتی محسوب می‌شود یکی از مهم‌ترین کانال‌های ارزآوری پایدار برای کشور در طول تاریخ بوده است و این هنر - صنعت، با تکیه بر مهارت بیش از دو میلیون نیروی کار فعال که بخش عمده آنها را زنان تشکیل می‌دهند، ستون فقرات اشتغال‌زایی در مناطق مختلف کشور محسوب می‌شود.

برخی از گزارش‌ها از جمله مرکز ملی فرش ایران بر حفظ برتری مطلق این هنر - صنعت در کیفیت و اصالت هنری در سطح جهان تأکید دارند که نشان‌دهنده سرمایه معنوی ایران است. اما شایان ذکر است که آمار تجارت جهانی حکایت از یک بحران تجاری جدی در این حوزه دارد. سقوط از رتبه اول صادرات فرش جهان و رسیدن به رتبه پنجم، در حالی است که رقبایی مانند هند پیشی گرفته‌اند و این نشان‌دهنده آسیب‌پذیری شدید این بازار در برابر محدودیت‌های بین‌المللی و تحریم‌ها است و درواقع، پتانسیل از دست رفته‌ی معادل میلیارد‌ها دلار صادرات بالقوه را تداعی می‌کند. به همین دلیل، تمرکز بر ارائه سند تحول فرش دستباف در این مقطع، اقدامی حیاتی برای مقابله با این چالش‌های اقتصادی است. زیرا این سند باید نقشه راهی برای بازیابی جایگاه بین‌المللی، تسهیل تجارت بین‌المللی و تضمین معیشت نیروی کار فراوان این حوزه باشد تا فرش ایرانی بتواند دوباره نقش تاریخی خود را به عنوان پرچمدار صادرات هنری ایران ایفا کند.

زهرا کمانی، رئیس مرکز ملی فرش ایران درمورد فعالیت نمایشگاه فرش دستباف ایران به عنوان بستری برای معرفی هرچه بهتر این هنر - صنعت ایرانی گفت: سی‌ودومین نمایشگاه فرش دستباف ایران از دوشنبه ۴ اسفند با حضور جمعی از فعالان فرش دستباف از استان‌های زنجان، آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی، خراسان، خراسان جنوبی، خراسان رضوی، کرمان و کلیه استان‌های کشور در محل نمایشگاه بین‌المللی تهران آغاز به کار کرده است و ۱۴۰ تولیدکننده فرش در این نمایشگاه حضور دارند.

کمانی ادامه داد: فرش دستباف ایران با آداب و رسوم و فرهنگ استان‌های مختلف کشور عجین است و بخشی از استان‌های کشور سردمدار پرچم بزرگ فرش ایران هستند و در حوزه تولید فرش دستباف، بیشترین سهم را آذربایجان غربی و آذربایجان شرقی دارند و بعد از آن، اصفهان به عنوان یکی از پتانسیل‌های تولید فرش دستباف است و تفاوتی که استان آذربایجان با سایر استان‌ها دارد این است که قالیبافان آنها عموماً مردان هستند و بیش از ۸۰ درصد قالیبافان ایران، بانوان هستند.

او درمورد صادرات فرش کشور و مشکلاتی که در این حوزه وجود دارد، گفت: ما در سال‌های شکوفایی و به دور از تحریم‌ها، رتبه اول دنیا را در حوزه صادرات داشتیم و متأسفانه، به دلیل وجود تحریم‌هایی که به ویژه برای فرش دستباف ایرانی اتفاق افتاد جایگاه اصلی آن نزول پیدا کرد و عدد ۲ میلیارد دلاری که در حوزه صادرات فرش وجود داشت و هیچ کدام از رقبا نتوانسته بودند بدست بیاورند نزول پیدا کرد و ایران در حوزه صادرات فرش رتبه پنجم جهان را دارد و هند در جایگاه اول قرار دارد.

کمانی با بیان این که فرش دستباف ایرانی از جایگاه و اصالت ویژه‌ای برخوردار است، افزود: فرش دستباف ایرانی از نظر کیفیت و کالای هنری با فرش سایر کشور‌ها قابل مقایسه نیست. چون هنر و خلاقیت فرش ایران هنوز جایگاه اول را دارد و خیلی از موزه‌های دنیا به داشتن قطعه‌ای از فرش ایرانی افتخار می‌کنند و اگرچه از نظر تجاری، فروش فرش‌های تجاری ایران نزول پیدا کرده است، اما از نظر فرش هنری جایگاه اول دنیا را دارد.

او خاطرنشان کرد: مرکز ملی فرش ایران به عنوان متولی فرش دستباف کشور با درنظر گرفتن مشکلاتی که وجود داشته‌اند و به توصیه مشاور ریاست جمهوری در امور بانوان، سند تحول فرش دستباف را در مسیر هیئت دولت قرار داده است که بتوان پروژه‌هایی داشت که می‌توانند برای حوزه فرش تحول‌آفرین باشند؛ چه در حوزه تولید و چه در حوزه تأمین و صادرات. چون فرش دستباف یک زنجیره‌ای است که ذی‌نفعانی دارد و بیش از ۲ میلیون نفر در آن فعالیت می‌کنند و این رشد و شکوفایی هنر دستان زنان و مردان ایرانی است.