هر محصول ردپای آبی پنهانی دارد

باشگاه خبرنگاران جوان؛ کیمیا قلی‌پور  - در محاسبات سنتیِ ترازنامه‌های ملی، هزینه‌های تولید معمولاً بر پایه انرژی، نیروی کار و مواد اولیه ارزیابی می‌شود؛ اما در اقتصادِ مبتنی بر منابع، یک متغیر حیاتی به نام «آب مجازی» وجود دارد که همواره در لایه‌های پنهان تولید نادیده گرفته شده است. این مفهوم که به میزان آب مصرف‌شده در فرآیند تولید یک کالا اشاره دارد، اکنون به یکی از چالش‌های راهبردی کشور تبدیل شده است، چرا که نادیده گرفتن آن به معنای تخلیه تدریجی ذخایر استراتژیک آبِ کشور در بخش کشاورزی و صنعت است.

واقعیت‌های آماری، ابعاد این چالش را به وضوح نمایان می‌سازند؛ برای تولید تنها یک کیلوگرم گوشت گاو، ۱۵ هزار لیتر آب به چرخه تولید تحمیل می‌شود. همین فشار منابع در سایر اقلام نیز دیده می‌شود، به‌طوری که برای تولید یک کیلوگرم برنج ۲۵۰۰ لیتر و برای یک تی‌شرت نخی ۲۷۰۰ لیتر آب مصرف می‌شود؛ ارقامی که حتی در کالا‌های کوچک‌تری نظیر یک عدد تخم‌مرغ با ۲۰۰ لیتر و یک فنجان قهوه با ۱۴۰ لیتر آب، همچنان تامل‌برانگیز هستند.

با این حال، راهکار عبور از این بحران نه در تغییرات مقطعی الگوی مصرف، بلکه در تغییر ریل سیاست‌گذاری در بخش کشاورزی نهفته است. کارشناسان معتقدند مدیریت بحران آب مجازی نیازمندِ بازنگریِ بنیادین در الگو‌های کشت و آمایش سرزمین است. تکیه بر روش‌های سنتی در تولید محصولاتِ «آب‌بر» در مناطقی که با تنش آبی مواجه هستند، عملاً به معنای هدررفت سرمایه‌های ملی است. اصلاح کشاورزی از طریق جایگزینی گونه‌های کم‌آب‌بر، مدرن‌سازی سیستم‌های آبیاری و افزایش بهره‌وریِ «تولید در واحدِ آب»، باید به اولویتِ نظام سیاست‌گذاری اقتصادی کشور تبدیل شود.

بنابراین، عبور از این چالش مستلزمِ هوشمندی در «تجارت آب مجازی» است؛ به این معنا که کشور باید به سمت تولید محصولاتی حرکت کند که با اقلیم جغرافیایی و ذخایر آبی ما سازگارترند. اگر سیاست‌گذارانِ حوزه کشاورزی و انرژی نتوانند با تکیه بر تکنولوژی‌های نوین و مدیریت هوشمندِ کشت، این ردپای آبی پنهان را کنترل کنند، هزینه‌ای که فردا باید برای فقدان منابع آبی بپردازیم، بسیار سنگین‌تر از آن خواهد بود که بتوان در ترازنامه‌های اقتصادی آن را جبران کرد.