چرا بچه‌ها یک حرف را صد بار تکرار می‌کنند؟

باشگاه خبرنگاران جوان - تصور کنید بعد از یک روز کاری خسته‌کننده، روی مبل نشسته‌اید و فرزند چهارساله‌تان با چشمان منتظر جلو می‌آید: «مامان، امروز می‌ریم پارک؟» با لبخند می‌گویید: «نه عزیزم، امروز بارونیه، فردا می‌ریم.»، اما فقط ۳۰ ثانیه بعد، دوباره می‌شنوید: «مامان، امروز می‌ریم پارک؟» و این سناریو ممکن است در یک ساعت آینده چندین بار دیگر تکرار شود.

این رفتار که گاهی صبر والدین را به لبه پرتگاه می‌برد، در روان‌شناسی رشد یک پدیده کاملاً شناخته‌شده است. بر خلاف تصور خیلی از والدین، بچه‌ها این کار را برای کلافه‌کردن بزرگ‌تر‌ها یا لجبازی انجام نمی‌دهند. پشت این جملات تکراری، فرآیند‌های پیچیده ذهنی و عاطفی در حال جریان است.

چرا بچه‌ها یک جمله را بار‌ها تکرار می‌کنند؟

از نگاه روان‌شناسی رشد و عصب‌شناسی شناختی، دلایل اصلی این رفتار را می‌توان در ۵ حوزه بررسی کرد:

مفهوم زمان هنوز در مغز بچه‌ها شکل نگرفته است

مغز کودکان (به‌ویژه زیر ۶ سال) قشر پیش‌پیشانی کاملاً رشدیافته‌ای ندارد. مفاهیمی مثل «عصر»، «فردا» یا «بعد از ناهار» برای آنها انتزاعی و نامفهوم است. وقتی می‌گویید «عصر می‌ریم پارک»، برای کودک «عصر» همین حالا است! او تکرار می‌کند، چون می‌خواهد ببیند آیا آن «زمان مبهم» فرا رسیده است یا نه.

نیاز به امنیت

جهان برای کودکان بزرگ، نامنظم و گاهی ترسناک است. وقتی کودک سوالی را تکرار می‌کند و شما همان جواب قبلی را می‌دهید، او حس ثبات و امنیت پیدا می‌کند. او در واقع می‌خواهد مطمئن شود قوانین دنیا تغییر نکرده‌اند و قول شما هنوز سر جایش است.

محدودیت حافظه کاری

حافظه کوتاه‌مدت کودکان ظرفیت محدودی دارد. آنها گاهی واقعاً فراموش می‌کنند جواب شما چه بود یا بازپردازش پاسخ شما برایشان زمان‌بر است. تکرار سوال، راهی برای نگه‌داشتن آن موضوع در جریان فکرشان است.

تمرین زبان و تسلط بر گفت‌و‌گو

کودکان از راه تکرار یاد می‌گیرند. همان‌طور که با لگو بار‌ها یک برج آجری می‌سازند و خراب می‌کنند، یک جمله را بار‌ها می‌گویند تا روی تلفظ، لحن و نحوه واکنش شما تسلط پیدا کنند.

ابزاری برای اتصال و جلب توجه

گاهی سوال تکراری اصلاً درباره «پارک» نیست! کودک فقط می‌خواهد با شما ارتباط برقرار کند، توجه شما را ببیند یا گفت‌و‌گو را زنده نگه دارد، اما هنوز ابزار کافی برای شروع یک گپ و گفت زنانه/مردانه را ندارد.

ابعاد مختلف رشد در رفتار تکراری کودک

در بعد شناختی، تکرار سوال به دلیل عدم درک زمان انتزاعی رخ می‌دهد و هدف ناخودآگاه کودک، سنجش زمان حال و پردازش اطلاعات است.

در بعد عاطفی، علت اصلی نیاز به اطمینان‌خاطر و کاهش اضطراب است تا کودک از ثبات پاسخ والدین به آرامش برسد.

در بعد ارتباطی و زبانی، فقدان مهارت مکالمه پیچیده و نیاز به تمرین ساختار جملات باعث می‌شود کودک از تکرار برای حفظ ارتباط و جلب توجه والد استفاده کند.

چند راهکار برای والدین

به جای عصبانیت یا گفتن جملاتی مثل «چند بار بگم؟»، استفاده از چند روش ساده و موثر توصیه می‌شود.

روش اول، تکنیک بازگرداندن سوال

وقتی کودک دوباره پرسید «امروز می‌ریم پارک؟»، می‌توانید بگویید: «من چند دقیقه پیش چی گفتم عزیزم؟ تو یادته؟» این کار حافظه کاری او را فعال کرده و تکرار طوطی‌وار را می‌شکند.

روش دوم، ملموس‌کردن زمان

به جای عبارت‌های مبهم مثل «ساعت ۵ می‌ریم»، بگویید: «بعد از اینکه از خواب بیدار شدی و خوراکی خوردیم می‌ریم».

روش سوم، همدلی همراه با مرزگذاری واضح

می‌توانید بگویید: «می‌دونم چقدر دلت می‌خواد بری پارک و منتظری. امروز بارونه و نمی‌ریم، اما فردا میریم. این آخرین باریه که درباره پارک امروز صحبت می‌کنیم.»

روش چهارم، تغییر مسیر توجه است. پاسخ کوتاهی بدهید و بلافاصله موضوع را عوض کنید، مثلاً بپرسید: «امروز نمی‌ریم پارک. راستی، دوست داری با هم نقاشی بکشیم یا بازی کنیم؟»

تکرار سوالات توسط کودکان، نشان‌دهنده لجبازی یا مشکل رفتاری نیست، بلکه نشانه‌ای از مراحل رشد ذهنی و نیاز آنها به امنیت است. با درک این علل و به کارگیری صبر و پاسخ‌دهی هوشمندانه، می‌توان علاوه بر حفظ آرامش خانه، به تقویت حافظه و حس امنیت کودک کمک کرد.

منبع: فارس