بازگشت ریاض به جنگی که نتوانست در آن پیروز شود

باشگاه خبرنگاران جوان - عربستان بار دیگر در حال بازسازی نیروهای نیابتی خود در یمن است، اما صنعا این بار منتظر آغاز حمله نمانده است. حملات پیش‌دستانه به مراکز تجمع، فرماندهی و تدارکات نشان می‌دهد معادله جنگ، دیگر مانند گذشته قابل مدیریت نیست.

ریاض جبهه را می‌سازد، صنعا عقبه را می‌زند

تحولات روزهای اخیر نشان می‌دهد جنگ یمن پس از سال‌ها آرامش نسبی، بار دیگر در آستانه ورود به مرحله‌ای خطرناک قرار گرفته است. از پایان ژوئیه، عربستان روند بازسازی و تجهیز نیروهای وابسته به دولت مستقر در عدن را سرعت بخشید؛ حقوق نیروها از سر گرفته شد، تجهیزات و نیروهای تازه وارد مأرب و شبوه شدند و مراکز آموزشی و پهپادی جدید شکل گرفتند.

اما محاسبه ریاض با واکنش سریع صنعا مواجه شد. نیروهای مسلح یمن به‌جای انتظار برای آغاز حمله زمینی، مراکز تجمع، انبارهای تسلیحات، مراکز فرماندهی و مسیرهای تدارکاتی نیروهای مورد حمایت عربستان را هدف گرفتند. از ۶ اوت، دامنه حملات از مأرب و حضرموت تا المخا، عدن، ابین و تعز کشیده شد و سپس به تأسیسات سعودی در جیزان رسید.

این تغییر مهمی در منطق نبرد است. صنعا تلاش کرده جنگ را پیش از آنکه به خطوط مقدم برسد، در عقبه نیروهای مقابل مختل کند. «علی الزهری»، دیپلمات و تحلیلگر یمنی، می‌گوید انتقال حملات به مواضع تجمع، فرماندهی و تأمین تدارکات، «گسترش تصادفی فهرست اهداف» نیست؛ بلکه واکنش به تشدید تنشی است که از نگاه صنعا، به‌طور غیرمستقیم تحت رهبری عربستان هدایت می‌شود. در واقع، ریاض هنوز حمله خود را آغاز نکرده، اما صنعا بخشی از هزینه آن را پیشاپیش به عربستان منتقل کرده است.

«محاصره در برابر محاصره»؛ جنگ از یمن فراتر می‌رود

همزمان با تحرکات زمینی، جبهه دریایی نیز به میدان اصلی رویارویی تبدیل شده است. عربستان در ۳۰ ژوئیه از یک ترتیبات دفاعی دریایی برای حفاظت از کشتیرانی در دریای سرخ، باب‌المندب و خلیج عدن خبر داد؛ اقدامی که در واکنش به سیاست اعلامی صنعا با عنوان «محاصره در برابر محاصره» انجام شد.

مسئله برای ریاض صرفاً امنیت کشتی‌ها نیست. با اختلال در تنگه هرمز، عربستان تلاش دارد بخشی از صادرات نفت خود را از مسیر ینبع و دریای سرخ منتقل کند؛ بنابراین هرگونه فشار یمنی بر این مسیرها مستقیماً به امنیت اقتصادی عربستان مربوط می‌شود. طبق داده‌های ابتکار مشترک داده‌های سازمانی، صادرات نفت خام عربستان در ماه مه به ۳میلیون و ۴۳۴ هزار بشکه در روز رسید؛ پایین‌ترین رقم ماهانه در داده‌های موجود از سال ۲۰۰۲. البته این کاهش تنها ناشی از اقدامات یمن نبود و بحران هرمز، کاهش تولید و افزایش مصرف پالایشگاه‌های داخلی نیز در آن نقش داشت.

اما اهمیت حملات یمن را نمی‌توان نادیده گرفت. سرهنگ «راشد الوطیری»، تحلیلگر نظامی، با اشاره به عملیات‌های «نگهبان رفاه» آمریکا و «آسپیدس» اروپا معتقد است حضور ائتلاف‌های خارجی نیز الزاماً نمی‌تواند فشار صنعا بر کشتیرانی را متوقف کند. این همان نقطه‌ای است که راهبرد عربستان با یک تناقض مواجه می‌شود: هرچه ریاض برای تأمین مسیرهای دریایی خود به ائتلاف‌های بیشتر نیاز پیدا کند، احتمال بین‌المللی شدن دوباره جنگ یمن نیز افزایش می‌یابد.

شکاف در اردوگاه سعودی ـ اماراتی

مشکل ریاض فقط صنعا نیست. اردوگاه نیروهای مخالف انصارالله نیز یکپارچه نیست؛ عربستان طی ماه‌های اخیر نیروهای «سپر میهن» را تقویت و ساختارهای مالی و فرماندهی نیروهای نزدیک به خود را بازسازی کرده است. در سوی دیگر، امارات متحده عربی با وجود خروج رسمی نیروهایش از یمن، همچنان از طریق شبکه‌های وابسته به شورای انتقالی جنوب نفوذ خود را در جنوب حفظ کرده است.

این شکاف پس از درگیری‌های سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ میان نیروهای مورد حمایت دو کشور آشکارتر شد. نیروهای نزدیک به عربستان بخش‌هایی از حضرموت و المهره را از شورای انتقالی گرفتند و در ژانویه نیز کنترل عدن را بازپس گرفتند. اگرچه شورای انتقالی جنوب انحلال خود را اعلام کرد، شبکه‌های سیاسی و نظامی وابسته به آن همچنان فعال هستند. در چنین شرایطی، ریاض می‌خواهد نیرویی یمنی بسازد که به جای ارتش سعودی بجنگد؛ اما همین نیروی نیابتی درگیر رقابت‌های داخلی جنوب است.

«احمد الحسنی»، سخنگوی شورای عالی جنبش انقلابی یمن، معتقد است عربستان به دنبال ساختن رهبری تازه در جنوب است و صراحتاً می‌گوید: «عربستان بازگشت [شورای انتقالی جنوب] را نخواهد پذیرفت، اما تلاش‌هایی برای ایجاد رهبری جدید در جنوب در جریان است.» بنابراین، جنگ احتمالی آینده فقط نبرد ریاض و صنعا نخواهد بود؛ بلکه رقابت عربستان و امارات و اختلاف پروژه‌های سیاسی در جنوب یمن نیز در آن نقش خواهد داشت.

عربستان دوباره وارد تله یمن می‌شود؟

ما اکنون با معادله‌ای روبه‌رو هستیم که برای ریاض بسیار دشوارتر از سال‌های نخست جنگ است. عربستان می‌خواهد نیروهای یمنی را برای جنگیدن به جای خود آماده کند، اما صنعا نشان داده است که منتظر آغاز حمله نمی‌ماند و می‌تواند مراکز تجمع و تدارکاتی را پیش از حرکت نیروها هدف قرار دهد. در ۹ اوت نیز درگیری به خاک عربستان کشیده شد و انصارالله حمله پهپادی به تأسیسات آرامکو در جیزان انجام داد. مدیرعامل آرامکو نیز تأیید کرد که حملات اخیر به تأسیسات این شرکت موجب برخی اختلالات در تولید شده است، هرچند تأثیر عملیاتی یا مالی قابل‌توجهی را رد کرد.

هشدار سازمان ملل نیز جدی است. «هانس گروندبرگ»، فرستاده سازمان ملل در امور یمن، ۱۳ اوت گفت این کشور با جدی‌ترین خطر بازگشت به جنگ گسترده از زمان آتش‌بس ۲۰۲۲ روبه‌روست.

ریاض اکنون سه انتخاب دشوار دارد؛ ادامه بازسازی نیروهای نیابتی و پذیرش خطر حملات بیشتر به خاک و تأسیسات سعودی؛ افزایش اتکا به ائتلاف‌های منطقه‌ای و بین‌المللی، با خطر گسترش جنگ؛ یا کاهش جبهه‌های درگیری و بازنگری در سیاست خود در قبال صنعا. تجربه یک دهه گذشته یک واقعیت روشن را پیش روی عربستان گذاشته است؛ جنگ نتوانست دولت صنعا را سرنگون کند و توانایی آن برای ضربه زدن به فراتر از مرزهای یمن را نیز از بین نبرد.

اکنون ریاض می‌خواهد همان الگوی جنگ نیابتی را با نیروهایی تازه تکرار کند؛ اما این بار صنعا ابتکار عمل را زودتر به دست گرفته است. اگر هر جبهه جدید، جبهه دیگری را فعال کند، عربستان ممکن است بار دیگر وارد همان جنگی شود که سال‌ها برای خروج از آن تلاش کرده بود؛ جنگی که این بار، مرزهای یمن را نیز پشت سر گذاشته است.

منبع: قدس آنلاین