اگر این کار را نکنی، در دام اخبار جعلی می‌افتی!
در دنیایی که هر ثانیه هزاران خبر از هر سو به ما می‌رسد، چگونه باید با این سیل اطلاعات برخورد کنیم؟ آیا هر خبری را باید باور کرد و بی‌هیچ تأملی به دیگران منتقل کرد؟ امام علی (ع) در حکمتی کوتاه اما عمیق، راه درست برخورد با اخبار را به ما آموخته‌اند.
خبرگزاری فارس - اردبیل: در دنیایی که هر ثانیه هزاران خبر از هر سو به ما می‌رسد، چگونه باید با این سیل اطلاعات برخورد کنیم؟ آیا هر خبری را باید باور کرد و بی‌هیچ تأملی به دیگران منتقل کرد؟ امیرالمؤمنین علی (ع) در حکمتی کوتاه اما عمیق، راه درست برخورد با اخبار را به ما آموخته‌اند.
متن عربی حدیث که در کتاب «نهج‌البلاغه»، حکمت ۹۸ نقل شده، چنین است: «قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ السَّلَامُ: اعْقِلُوا الْخَبَرَ إِذَا سَمِعْتُمُوهُ عَقْلَ رِعَایَةٍ لَا عَقْلَ رِوَایَةٍ، فَإِنَّ رُوَاةَ الْعِلْمِ کَثِیرٌ، وَ رُعَاتَهُ قَلِیلٌ». ترجمه: هرگاه خبری شنیدید آن را نیک بفهمید و در آن بیندیشید، نه اینکه بشنوید و نقل کنید. زیرا نقل‌کنندگان علم بسیارند، ولی اندیشه کنندگان در آن اندک‌اند.
نکته اول حدیث، «اعْقِلُوا الْخَبَرَ» است. عقل در اینجا به معنای فهمیدن، درک‌کردن و اندیشیدن است. امام (ع) از ما می‌خواهد خبر را با عقل خود بسنجیم، نه با چشم و گوش صرف. یعنی پیش از پذیرش یا رد هر خبر، باید آن را تحلیل کنیم و به ابعاد مختلفش فکر کنیم. این، اولین گام در برخورد هوشمندانه با اخبار است.
نکته دوم، «عَقْلَ رِعَایَةٍ» است. رعایت، به معنای مراقبت، توجه و حفظ‌کردن است. «عقل رعایت» یعنی عقلی که خبر را حفظ می‌کند، در آن دقت می‌کند و به پیامدهایش می‌اندیشد. این نوع عقل، مانند چوپانی است که از گله خود مراقبت می‌کند. یعنی ما باید نسبت به اخباری که می‌شنویم، مسئولیت‌پذیر باشیم و آن‌ها را با دقت بررسی کنیم.
نکته سوم، «لَا عَقْلَ رِوَایَةٍ» است. روایت، به معنای نقل‌کردن و بازگوکردن است. «عقل روایت» یعنی عقلی که فقط برای نقل‌کردن کار می‌کند، نه برای فهمیدن. امام (ع) می‌فرماید: خبر را برای فهمیدن بشنوید، نه فقط برای نقل‌کردن. یعنی هدف ما از شنیدن خبر، نباید صرفاً انتقال آن به دیگران باشد؛ بلکه باید آن را درک کنیم و در موردش بیندیشیم.
نکته چهارم، «رُوَاةَ الْعِلْمِ کَثِیرٌ» است. امام (ع) می‌فرماید نقل‌کنندگان علم و خبر، بسیارند. امروز در عصر شبکه‌های اجتماعی، این جمله بیش از هر زمان دیگری مصداق دارد. هر کسی با یک کلیک می‌تواند خبری را به هزاران نفر برساند. اما آیا همه این نقل‌کنندگان، از صحت خبر آگاه‌اند؟ قطعاً نه. بسیاری از اخبار، بدون بررسی و راستی‌آزمایی منتقل می‌شوند.
نکته پنجم، «رُعَاتَهُ قَلِیلٌ» است. رعات، جمع راعی، به معنای مراقبان و اندیشه کنندگان است. امام (ع) می‌فرماید کسانی که در اخبار می‌اندیشند و از آن‌ها مراقبت می‌کنند، بسیار اندک‌اند. این یک هشدار جدی است: در دنیای امروز، اکثر ما ناقل خبر هستیم، نه تحلیل‌گر خبر و این، بزرگ‌ترین آفت فضای اطلاعاتی است.
کاربرد این حدیث در زندگی فردی چیست؟ هر بار که خبری می‌شنویم، باید پیش از باورکردن یا منتقل‌کردن آن، چند سؤال از خود بپرسیم: منبع این خبر کجاست؟ آیا شواهد کافی برای آن وجود دارد؟ آیا این خبر، با عقل و منطق سازگار است؟ این پرسش‌ها، ما را از دام اخبار جعلی و شایعات نجات می‌دهند.
کاربرد اجتماعی این حدیث نیز بسیار روشن است. جامعه‌ای که در آن افراد اخبار را با عقل و دقت بررسی می‌کنند، از نظر اجتماعی سالم‌تر و از نظر اطلاعاتی مقاوم‌تر است. تاریخ نشان داده که جوامعی که در آن شایعات و اخبار جعلی رواج داشت، دیریازود با بحران‌های اجتماعی و امنیتی روبه‌رو شدند.
و در پایان، این حدیث به ما می‌آموزد که شنیدن خبر، تنها آغاز راه است؛ مسئولیت واقعی ما در فهمیدن و اندیشیدن در آن است. پس بیاییم از امروز، این سنت علوی را در زندگی خود جاری کنیم. بادقت، تعقل و راستی‌آزمایی، به اخبار برخورد کنیم و از نقل بی‌اندیشه پرهیز نماییم. بدانیم که این وعده امام (ع) است و هرگز تخلف نمی‌شود.
به‌منظور دسترسی پایدار به اخبار و مطالب ما، آخرین نسخه اپلیکیشن خبرگزاری فارس را می‌توانید از اینجا و در فروشگاه‌های «کافه‌بازار» و «مایکت» دانلود و نصب کنید.
#برخورد_با_اخبار
#نحوه_برخورد_با_اخبار
#تعقل_در_اخبار
#مسئولیت_پذیری_در_نقل_خبر
#امانت_در_نقل_خبر
#کاربرد_حدیث_در_زندگی
#درس_های_روایی_برای_جامعه
#سبک_زندگی_مؤمنانه
