مشق گرانی روی دوش خانواده‌ها؛ هزینه میلیونی برای یک دانش‌آموز!

باشگاه خبرنگاران جوان- شهریورماه برای بسیاری از خانواده‌ها فقط آخرین ماه تابستان و فرصت آماده شدن برای بازگشایی مدارس نیست؛ بلکه یکی از پرهزینه‌ترین مقاطع سال به شمار می‌رود؛ ماهی که در آن همزمان با تأمین هزینه‌های جاری زندگی، خانواده‌ها باید خود را برای آغاز سال تحصیلی جدید نیز آماده کنند. با نزدیک شدن به اول مهر، از دانش‌آموزان پایه اول ابتدایی تا دانش‌آموزان دوره متوسطه دوم، هر یک به فراخور مقطع و نیاز‌های آموزشی خود فهرستی از ملزومات دارند که تهیه آنها بخش دیگری از سبد هزینه خانوار را به خود اختصاص می‌دهد.

در روز‌های پایانی تابستان، بازار نوشت افزار و پوشاک دانش‌آموزی نیز حال و هوای متفاوتی پیدا می‌کند و خانواده‌ها در کنار خرید‌های معمول زندگی، راهی فروشگاه‌ها می‌شوند تا اقلام مورد نیاز فرزندانشان را برای سال تحصیلی تهیه کنند؛ خرید‌هایی که از لباس فرم مدرسه، کفش و کیف آغاز می‌شود و تا دفتر، مداد، خودکار، مدادرنگی، جامدادی و دیگر نوشت افزار مورد نیاز ادامه پیدا می‌کند. در واقع، آغاز سال تحصیلی برای خانواده‌هایی که یک یا چند دانش‌آموز دارند، به معنای اضافه شدن مجموعه‌ای از هزینه‌های ضروری به مخارج ماهانه است.

این هزینه‌ها البته برای همه دانش‌آموزان یکسان نیست و بسته به مقطع تحصیلی، تعداد فرزندان، نیاز‌های آموزشی و همچنین امکان استفاده از برخی وسایل سال گذشته، متفاوت است؛ با این حال، خرید اقلام اولیه مدرسه برای بسیاری از خانواده‌ها به یکی از دغدغه‌های اصلی روز‌های پایانی شهریور تبدیل شده است. بررسی‌های بازار در سال گذشته نیز نشان داده بود که تهیه مجموعه‌ای از نوشت افزار و ملزومات اولیه برای یک دانش‌آموز می‌تواند هزینه قابل توجهی به خانواده تحمیل کند.

به این ترتیب، شهریور برای خانواده‌ها به ماهی تبدیل شده است که باید در آن میان هزینه‌های روزمره زندگی و هزینه‌های آغاز سال تحصیلی توازن برقرار کنند؛ ماهی که در آن آماده کردن دانش‌آموزان برای ورود دوباره به مدرسه، از خرید یک دفتر و مداد ساده تا تهیه لباس فرم و کیف و کفش، به بخشی جدایی‌ناپذیر از برنامه اقتصادی خانواده‌ها تبدیل می‌شود و بازار نیز در روز‌های منتهی به مهر، بیش از همیشه تحت تأثیر این تقاضای فصلی قرار می‌گیرد. شهریورماه برای بسیاری از خانواده‌ها فقط آخرین ماه تابستان و فرصت آماده شدن برای بازگشایی مدارس نیست؛ بلکه یکی از پرهزینه‌ترین مقاطع سال به شمار می‌رود؛ ماهی که در آن همزمان با تأمین هزینه‌های جاری زندگی، خانواده‌ها باید خود را برای آغاز سال تحصیلی جدید نیز آماده کنند. با نزدیک شدن به اول مهر، از دانش‌آموزان پایه اول ابتدایی تا دانش‌آموزان دوره متوسطه دوم، هر یک به فراخور مقطع و نیاز‌های آموزشی خود فهرستی از ملزومات دارند که تهیه آنها بخش دیگری از سبد هزینه خانوار را به خود اختصاص می‌دهد.

حال و هوای بازار نوشت افزار در روز‌های پایانی تابستان

در روز‌های پایانی تابستان، بازار نوشت افزار و پوشاک دانش‌آموزی نیز حال و هوای متفاوتی پیدا می‌کند و خانواده‌ها در کنار خرید‌های معمول زندگی، راهی فروشگاه‌ها می‌شوند تا اقلام مورد نیاز فرزندانشان را برای سال تحصیلی تهیه کنند؛ خرید‌هایی که از لباس فرم مدرسه، کفش و کیف آغاز می‌شود و تا دفتر، مداد، خودکار، مدادرنگی، جامدادی و دیگر لوازم مورد نیاز ادامه پیدا می‌کند. در واقع، آغاز سال تحصیلی برای خانواده‌هایی که یک یا چند دانش‌آموز دارند، به معنای اضافه شدن مجموعه‌ای از هزینه‌های ضروری به مخارج ماهانه است.

این هزینه‌ها البته برای همه دانش‌آموزان یکسان نیست و بسته به مقطع تحصیلی، تعداد فرزندان، نیاز‌های آموزشی و همچنین امکان استفاده از برخی وسایل سال گذشته، متفاوت است؛ با این حال، خرید اقلام اولیه مدرسه برای بسیاری از خانواده‌ها به یکی از دغدغه‌های اصلی روز‌های پایانی شهریور تبدیل شده است. بررسی‌های بازار در سال گذشته نیز نشان داده بود که تهیه مجموعه‌ای از نوشت افزار و ملزومات اولیه برای یک دانش‌آموز می‌تواند هزینه قابل توجهی به خانواده تحمیل کند.

از سوی دیگر، لباس فرم مدرسه نیز یکی از اقلامی است که در آستانه مهر مورد توجه خانواده‌ها قرار می‌گیرد؛ موضوعی که امسال نیز با بحث‌هایی درباره قیمت‌گذاری، نحوه تهیه و جلوگیری از تحمیل هزینه‌های اضافی به خانواده‌ها همراه بوده است. بر اساس اعلام اتحادیه خیاطان تهران، نرخ‌های مصوب دوخت روپوش مدارس برای سال تحصیلی جدید ابلاغ شده و بر رعایت این نرخ‌ها تأکید شده است.

به این ترتیب، شهریور برای خانواده‌ها به ماهی تبدیل شده است که باید در آن میان هزینه‌های روزمره زندگی و هزینه‌های آغاز سال تحصیلی توازن برقرار کنند؛ ماهی که در آن آماده کردن دانش‌آموزان برای ورود دوباره به مدرسه، از خرید یک دفتر و مداد ساده تا تهیه لباس فرم و کیف و کفش، به بخشی جدایی‌ناپذیر از برنامه اقتصادی خانواده‌ها تبدیل می‌شود و بازار نیز در روز‌های منتهی به مهر، بیش از همیشه تحت تأثیر این تقاضای فصلی قرار می‌گیرد.

سال تحصیلی جدید به صورت حضوری است

با اعلام آموزش و پرورش مبنی بر آغاز سال تحصیلی جدید به صورت حضوری و در حالی که فرآیند ثبت‌نام دانش‌آموزان از مردادماه آغاز شده است، این روز‌ها خانواده‌ها در آستانه بازگشایی مدارس در تکاپوی تهیه ملزومات مورد نیاز فرزندان خود هستند؛ از لباس فرم و کیف و کفش گرفته تا دفتر، مداد، خودکار، مدادرنگی، جامدادی و ده‌ها قلم کالای دیگری که دانش‌آموزان در طول سال تحصیلی به آنها نیاز پیدا می‌کنند. اما پرسش مهم اینجاست که در شرایطی که قیمت بسیاری از این اقلام نسبت به گذشته افزایش یافته، خانواده‌ها تا چه اندازه توان تأمین تمام نیاز‌های تحصیلی فرزندان خود را دارند؟

شهریورماه برای خانواده‌های دارای دانش‌آموز همواره یکی از ماه‌های پرهزینه سال محسوب می‌شود؛ چراکه هزینه‌های جاری زندگی در کنار مخارج آماده‌سازی برای آغاز سال تحصیلی قرار می‌گیرد و خانواده‌ها باید در مدت زمانی کوتاه، مجموعه‌ای از نیاز‌های ضروری فرزندانشان را تأمین کنند. این هزینه‌ها برای خانواده‌هایی که بیش از یک دانش‌آموز دارند، طبیعتاً چند برابر می‌شود و فشار بیشتری بر بودجه خانوار وارد می‌کند؛ به‌ویژه آنکه بسیاری از اقلام مصرفی مدرسه مانند دفتر، مداد، خودکار و کاغذ در طول سال بار‌ها نیاز به جایگزینی دارند.

وقتی از نوشت افزارصحبت می‌کنیم، در واقع از مجموعه‌ای از کالا‌هایی سخن می‌گوییم که دانش‌آموز برای بخش قابل توجهی از ۹ ماه سال تحصیلی به آنها وابسته است. برخی اقلام مانند کیف، جامدادی یا حتی بخشی از وسایل کمک‌آموزشی ممکن است برای چند سال قابل استفاده باشند، اما کالا‌هایی مانند دفتر، مداد نوکی، خودکار، کاغذ و برخی ملزومات آموزشی، مصرف روزانه دارند و نمی‌توان آنها را صرفاً هزینه‌ای مربوط به روز‌های آغاز مدرسه دانست. از سوی دیگر، برخی کتاب‌ها و منابع آموزشی نیز هر سال متناسب با پایه و برنامه درسی تغییر می‌کنند و هزینه جداگانه‌ای به خانواده تحمیل می‌کنند.

قیمت‌های افزایشی نوشت افزار در بازار

نگاهی به قیمت برخی از اقلام موجود در بازار نشان می‌دهد که تهیه یک سبد متوسط از نوشت افزار، دیگر به معنای خرید چند دفتر و یک بسته مداد نیست و مجموع این اقلام می‌تواند رقم قابل توجهی را به خانواده تحمیل کند. برای نمونه، قیمت یک دفتر مشق ۵۰ برگ حدود ۲۷۵ هزار تومان، دفتر ۱۰۰ برگ حدود ۴۰۰ هزار تومان و نوع کلاسوری آن حدود ۶۹۸ هزار تومان است. یک کوله‌پشتی مدرسه نیز حدود ۳ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان قیمت دارد.

در بخش لوازم‌رنگ‌آمیزی نیز اختلاف قیمت‌ها قابل توجه است؛ یک جعبه مدادرنگی ۱۲ رنگ از یک برند ایرانی مانند البرز حدود ۱۵۰ هزار تومان قیمت دارد، در حالی که مداد رنگی ۱۳ رنگ آریا حدود ۵۵۸ هزار تومان و نمونه ۲۴ رنگ آن حدود ۹۳۰ هزار تومان قیمت‌گذاری شده است. جامدادی نیمه‌طلقی هارمونی نیز حدود ۶۹۸ هزار تومان قیمت دارد و یک بسته ۱۲ عددی مداد مشکی حدود ۴۵۹ هزار تومان به فروش می‌رسد.

فهرست هزینه‌ها به همین‌جا ختم نمی‌شود؛ یک بسته جلد کتاب حدود ۳۳۵ هزار تومان، مداد نوکی زبرا حدود ۴۶۴ هزار تومان، پاک‌کن از حدود ۱۰۰ هزار تومان تا ۴۵۰ هزار تومان، تراش از حدود ۶۹ هزار تومان تا ۵۰۰ هزار تومان، ماژیک علامت‌گذار دانه‌ای حدود ۲۲۰ هزار تومان، برچسب اسم حدود ۱۵۰ هزار تومان، لاک غلط‌گیر حدود ۱۰۰ هزار تومان و بسته ۱۰ عددی خودکار کیان حدود ۱۶۰ هزار تومان قیمت دارد.

این ارقام در حالی مطرح می‌شود که بسیاری از این کالا‌ها در گروه اقلام ضروری دانش‌آموز قرار می‌گیرند و خانواده در عمل نمی‌تواند خرید آنها را به‌طور کامل حذف کند؛ ضمن اینکه در طول سال تحصیلی نیز ممکن است با هزینه‌های پیش‌بینی‌نشده‌ای مانند تهیه وسایل مورد نیاز برای کاردستی، آزمایش‌های علوم یا دیگر فعالیت‌های آموزشی مواجه شود؛ بنابراین هزینه آماده‌سازی دانش‌آموز برای ورود به مدرسه صرفاً به خرید یک سبد اولیه محدود نمی‌شود و ممکن است در طول سال نیز ادامه داشته باشد.

در کنار نوشت افزار، لباس فرم مدرسه نیز یکی دیگر از هزینه‌های قابل توجه خانواده‌هاست؛ هزینه‌ای که بسته به مقطع تحصیلی، منطقه، نوع مدرسه و محل تهیه لباس تفاوت دارد. برآورد‌های موجود نشان می‌دهد لباس فرم مدارس دولتی از حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان آغاز می‌شود و در برخی موارد تا حدود پنج میلیون تومان می‌رسد. این رقم در مدارس غیردولتی به مراتب بالاتر است و می‌تواند از حدود ۸ میلیون تومان آغاز شده و تا حدود ۱۲ میلیون تومان نیز افزایش پیدا کند.

اگر هزینه اقلام مختلف نوشت افزار را در کنار یکدیگر قرار دهیم، حتی با در نظر گرفتن کالا‌های عمدتاً ایرانی و در سطح قیمتی متوسط، هزینه تهیه یک سبد کامل برای یک دانش‌آموز می‌تواند به حدود ۱۰ میلیون تومان نزدیک شود؛ رقمی که هنوز هزینه لباس فرم، کفش، برخی کتاب‌ها و مخارج احتمالی طول سال را نیز دربرنمی‌گیرد. حال اگر خانواده‌ای دو فرزند دانش‌آموز داشته باشد، تنها هزینه اولیه نوشت افزار می‌تواند به حدود ۲۰ میلیون تومان برسد و با اضافه شدن لباس فرم، این رقم باز هم افزایش خواهد یافت.

این شرایط، پرسش مهمی را پیش روی خانواده‌ها و مسئولان قرار می‌دهد؛ آیا افزایش هزینه‌های بازگشایی مدارس با توان اقتصادی خانوار‌ها تناسب دارد و خانواده‌ای که دو یا چند فرزند دانش‌آموز دارد، چگونه باید میان تأمین نیاز‌های تحصیلی فرزندان و سایر هزینه‌های ضروری زندگی تعادل برقرار کند؟ موضوعی که در روز‌های منتهی به مهر، بیش از هر زمان دیگری خود را در سبد خرید خانواده‌ها و بازار نوشت افزار نشان می‌دهد. اگر بخواهی، می‌توانم ادامه همین گزارش را هم با لحن کاملاً میدانی و روزنامه‌نگارانه تنظیم کنم؛ یعنی بخش بعدی را به شکل «روایت از بازار + صحبت با خانواده‌ها + صحبت با فروشندگان + نظر مسئولان درباره قیمت‌ها» بچینم تا گزارش از نظر ساختار خبری کامل‌تر و جذاب‌تر شود.

هزینه‌های یک دانش‌آموز در تامین تنها نوشت افزار خلاصه نمی‌شود

حالا که شمارش معکوس برای آغاز سال تحصیلی شروع شده و خانواده‌ها ناچارند در فاصله‌ای کوتاه، هزینه‌های مربوط به بازگشایی مدارس را تأمین کنند، مسئله دیگر فقط گران بودن یک دفتر یا یک کوله‌پشتی نیست؛ مسئله، مجموع هزینه‌هایی است که آرام‌آرام روی دوش خانواده قرار می‌گیرد و در نهایت می‌تواند بخش قابل توجهی از درآمد یک ماه یا حتی بیشتر یک خانوار را به خود اختصاص دهد. وقتی قیمت یک سبد معمولی از نوشت افزار به چندین میلیون تومان می‌رسد و لباس فرم نیز هزینه جداگانه‌ای دارد، دیگر نمی‌توان این مخارج را هزینه‌های فرعی یا قابل چشم‌پوشی دانست؛ اینها بخشی از هزینه ضروری تحصیل فرزندان است.

در چنین شرایطی، انتظار از خانواده‌ها برای اینکه صرفاً با حذف برخی اقلام، خرید کالا‌های ارزان‌تر یا استفاده مجدد از وسایل سال گذشته هزینه‌ها را مدیریت کنند، نمی‌تواند پاسخ کاملی به مسئله باشد. دانش‌آموز برای حضور در مدرسه به حداقل‌هایی نیاز دارد و خانواده نیز نمی‌تواند نیاز‌های آموزشی فرزند خود را نادیده بگیرد. از سوی دیگر، قرار نیست فشار تأمین هزینه‌های تحصیل به عاملی برای ایجاد احساس محرومیت یا تفاوت میان دانش‌آموزان تبدیل شود؛ دانش‌آموزی که خانواده‌اش توان خرید کیف، دفتر یا لوازم گران‌قیمت را ندارد، نباید در آغاز سال تحصیلی با احساس کمبود و شرمندگی مواجه شود.

اینجاست که نقش دستگاه‌های مسئول و نهاد‌های نظارتی پررنگ‌تر از همیشه می‌شود. وزارت آموزش و پرورش، وزارت صنعت، معدن و تجارت، سازمان حمایت از مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان، تعزیرات حکومتی و سایر دستگاه‌های مرتبط نمی‌توانند نسبت به بازار اقلامی که مستقیماً با آموزش میلیون‌ها دانش‌آموز ارتباط دارد، صرفاً نظاره‌گر باشند. نظارت بر قیمت‌ها، جلوگیری از گران‌فروشی، برخورد با عرضه کالا‌های فاقد قیمت مشخص و شفافیت در نحوه تعیین قیمت لباس فرم مدارس، حداقل انتظاری است که خانواده‌ها در روز‌های منتهی به مهر دارند.

ضروری است نظارت‌ها نیز صرفاً به چند روز ابتدایی شهریور و بازرسی‌های مقطعی محدود نشود. تجربه نشان داده است که بسیاری از هزینه‌های آموزشی در طول سال تحصیلی نیز ادامه دارد و دانش‌آموزان در مقاطع مختلف به دفتر، خودکار، کاغذ، لوازم کاردستی، ابزار‌های آموزشی و سایر اقلام نیاز پیدا می‌کنند؛ بنابراین نظارت بر بازار نوشت افزار باید مستمر، قابل سنجش و همراه با اعلام عمومی نتایج باشد تا خانواده‌ها بدانند در صورت مشاهده تخلف، کجا باید مراجعه کنند و چه نهادی مسئول رسیدگی است.

از سوی دیگر، موضوع لباس فرم مدارس نیز نیازمند نظارت جدی‌تری است. تفاوت قابل توجه قیمت لباس فرم میان مدارس، مناطق و به‌ویژه مدارس دولتی و غیردولتی، ضرورت شفافیت بیشتر در این حوزه را نشان می‌دهد. خانواده باید بداند چرا برای یک لباس فرم مشخص، در یک منطقه رقم متفاوتی پرداخت می‌کند و مبنای تعیین این قیمت چیست. مدرسه نباید به محلی برای تحمیل هزینه‌های اضافی به خانواده تبدیل شود و نام مدرسه یا الزام به استفاده از یک تولیدکننده خاص نیز نباید زمینه‌ای برای افزایش غیرمنطقی قیمت‌ها ایجاد کند.

در نهایت، اگر قرار است آموزش رایگان یا دست‌کم دسترسی عادلانه به آموزش به عنوان یک اصل پذیرفته شود، باید به هزینه‌های پیرامون مدرسه نیز توجه شود. نمی‌توان از عدالت آموزشی سخن گفت، اما خانواده‌ای را برای تهیه ابتدایی‌ترین ابزار تحصیل فرزندش با هزینه‌های سنگین تنها گذاشت. عدالت آموزشی فقط ساخت مدرسه و ثبت‌نام دانش‌آموز نیست؛ دانش‌آموز باید بتواند با حداقل امکانات مورد نیاز، بدون اینکه وضعیت اقتصادی خانواده‌اش مانع تحصیل یا موجب احساس تبعیض شود، وارد کلاس درس شود.

منبع: مهر