اسرار معادله ساواک - سنتو

باشگاه خبرنگاران جوان - روز بیستم اسفند ۱۳۵۷، وزارت خارجه ایران، طی اطلاعیه‌ای، قرارداد «سنتو» را قراردادی مانند پیمان سعدآباد دانست و تأکید کرد که این پیمان، تنها متضمن منافع ابرقدرت‌ها بوده است. دولت ایران با این اطلاعیه، خروج رسمی کشورمان را از پیمان سنتو، اعلام کرد.

پیمان سنتو در حقیقت ادامه پیمان بغداد بود؛ پیمان بغداد حلقه اتصال بین پیمان ناتو در غرب و پیمان سیتو در شرق آسیا محسوب می‌شد و هدف از تشکیل آن، جلوگیری از نفوذ کمونیسم بود. پیش‌نویس این پیمان، پنجم اسفند ۱۳۳۳، در بغداد، بین کشور‌های پاکستان، ترکیه، عراق و انگلستان امضا شد.

هدف اعلام شده در این پیش‌نویس، «تضمین دفاع و امنیت منطقه خاورمیانه» بود. براساس ماده ۵ پیمان بغداد، ورود به این پیمان برای کشور‌های ذی‌نفع در منطقه آزاد اعلام شد. به همین دلیل، انگلستان در دهم فروردین ۱۳۳۴، پاکستان در اول مهر ۱۳۳۴ و ایران در ۱۹ مهر همان سال، رسماً وارد پیمان بغداد شدند.

اما آمریکا که خود بانی تشکیل این سازمان بود، از ورود به این پیمان خودداری کرد. پس از کودتای ۱۳۳۷ عبدالکریم قاسم در عراق و خروج این کشور از پیمان، نام آن به سنتو (Central Treaty Organization) تغییر کرد. آمریکا به خاطر حساسیت شوروی، به صورت رسمی، در «سنتو» عضویت نداشت، اما در کمیته‌های اصلی آن مانند «کمیته مبارزه با خرابکاری» که تحت نظارت کارشناسان آمریکایی فعالیت می‌کرد، عضو بود و وزیر خارجه آمریکا، مجری سیاست‌های آن کشور در سنتو محسوب می‌شد.

این کمیته، نقش عمده‌ای در سرکوب مبارزات مردمی ایفا می‌کرد. در سال ۱۳۵۰، کمیته مشترک ضد خرابکاری، با حضور نماینده آمریکا در سنتو و با مشارکت نمایندگان ارتش، ژاندارمری، شهربانی و ساواک، به منظور سرکوب مبارزات مردمی ایجاد شد. اعلام بی‌طرفی و عدم کمک آمریکا به پاکستان در جنگ ۱۹۶۵ با هند و تجزیه بخشی از خاک این کشور در ۱۹۷۱ که به تأسیس کشور بنگلادش انجامید، باعث خروج پاکستان از پیمان سنتو شد. این پیمان که با محوریت ایران فعالیت می‌کرد، با پیروزی انقلاب اسلامی و خروج کشورمان از آن، عملاً منحل شد.

منبع: قدس آنلاین