فرصت سازی برای همکاری در آسیای مرکزی

سفر پزشکیان به ترکمنستان و دیدار با سران منطقه، در کنار پیشنهاد تشکیل سازوکار «کشورهای مستقل مشترک‌المنافع + ایران»، فرصتی برای گسترش همکاری‌های اقتصادی، تقویت دیپلماسی خزر و توسعه مسیرهای ترانزیتی کشور فراهم کرده است؛ ظرفیتی که می‌تواند به تنوع‌بخشی به تجارت خارجی و کاهش اثر تحریم‌ها کمک کند.

هاشمی ـ رئیس جمهور کشورمان که به عنوان اولین مهمان ویژه نشست سران کشورهای مستقل مشترک‌المنافع برای شرکت در این نشست و اجلاس محیط زیستی سران کشورهای دریای خزر به ترکمنستان سفر کرده است، در حاشیه این سفر با پوتین رئیس جمهور روسیه، بردی‌محمداف رئیس‌جمهور ترکمنستان، پاشینیان نخست وزیر ارمنستان، علی اف رئیس جمهور آذربایجان و یرمک بایف دبیرکل سازمان همکاری شانگهای دیدار کرد.

پزشکیان همچنین در سخنرانی روز گذشته خود در نشست سران کشورهای مستقل مشترک‌المنافع، پیشنهاد همکاری مشترک در حوزه انرژی و تجارت و پیشنهاد تشکیل سازوکار «کشورهای مستقل مشترک‌المنافع + ایران» را داد.

رئیس جمهور با بیان این که ایران در یک سال گذشته دوبار هدف حملات نظامی آمریکا و اسرائیل قرار گرفته است، گفت: این تجاوزات آشکار و غیرقانونی نه‌تنها به مردم و زیرساخت‌های غیرنظامی کشورم آسیب وارد کرد، بلکه عده زیادی در منطقه و جهان را متأثر ساخته است.

پزشکیان با تأکید بر این که ایران همواره برای برقراری صلح و ثبات پایدار بر گفت‌وگو و راه‌حل دیپلماتیک تأکید کرده است، تصریح کرد: گفت‌وگو زمانی معنا و امکان موفقیت دارد که بر پایه احترام متقابل، تعهدات متقابل و کنار گذاشتن فشار و تهدید باشد. مذاکره در سایه زور، مذاکره نیست؛ تحمیل و اجبار است.

رئیس جمهور ایران با اشاره به استفاده ابزاری از تجارت، بانکداری، فناوری، انرژی و نظام مالی بین‌المللی علیه کشورها گفت: تجربه سال‌های اخیر نشان داده است که این اقدامات صرفاً یک مسئله دوجانبه نیست، بلکه بر امنیت اقتصادی و توسعه کل منطقه و جهان اثر می‌گذارد. فشار و تحریم علیه ایران تنها ظرفیت‌های اقتصادی کشور را محدود نمی‌کند، بلکه به تجارت، اتصال، انرژی و نظم منطقه‌ای آسیب خواهد زد.

اهمیت حضور رئیس جمهور ایران در نشست سران کشورهای مستقل مشترک المنافع در ۳ حوزه قابل بررسی است:

۱کشورهای مستقل مشترک المنافع اولین بار با حضور جمهوری های تازه استقلال یافته پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی تشکیل شد تا بستری برای تداوم همکاری ها و روابط مشترک این کشورها باشد. با توجه به تحولاتی که در سال های بعد رخ داد، کشورهایی مثل اوکراین، گرجستان و مولداوی که تمایل شدیدتری به غرب داشتند از این چارچوب خارج شدند.

با این حال همچنان نمی توان این چارچوب را به عنوان یک چارچوب تماما ضدغربی تعریف کرد اما می توان انتظار داشت که با توجه به عضویت عمده کشور های عضو این چارچوب در بریکس و شانگهای این چارچوب نیز به سمت و سوی مشابهی حرکت کند. با این اوصاف حضور ایران در این چارچوب هم می تواند در تنوع بخشی به مسیرهای اقتصادی و تجاری ایران با هدف دور زدن محاصره دریایی کمک کند.

۲ ـ با توجه به عضویت همه کشورهای حاشیه خزر در این چارچوب، حضور ایران و ایجاد بستری برای تعمیق همکاری های اقتصادی،می تواند موقعیت دیپلماتیک ایران برای تعیین تکلیف وضعیت مرزبندی دریایی در خزر را استحکام ببخشد. از طرف دیگر حضور رئیس جمهور در ترکمنستان می تواند فرصتی برای احیا و افزایش روابط تجاری و اقتصادی با ترکمنستان نیز باشد. به خصوص که ایده منطقه آزاد تجاری اینچه برون _ آلتین نیز وجود دارد که می تواند پایه گذار روابط نوین این ۲ کشور همسایه و تحقق اتصال واقعی ایران به بازار ۲۲۰ میلیونی آسیای میانه باشد.

۳ ظرفیت ایران برای اتصال این کشورها به آب های آزاد به شدت می تواند مورد توجه باشد. عمده این کشورها هیچ گونه دسترسی به دریا ندارند و برخی دیگر مثل روسیه علاقه مند به تنوع بخشی به مسیرهای ترانزیتی خود با استفاده از ظرفیت ایران هستند. توجه به این موضوع می تواند گامی عملی درجهت تبدیل ایران به یک هاب ترانزیتی برای کشورهای حوزه قفقاز و آسیای میانه باشد و از طرفی ایجاد منافع برای کشورهای مختلف، هزینه اقدام نظامی علیه ایران را برای هر کشوری افزایش می دهد و از طرفی به عنوان مسیری برای بی اثر کردن تحریم ها نیز تلقی می شود.