تعیین مصادیق و مجازات جنایات بین‌المللی در مجلس

باشگاه خبرنگاران جوان - نمایندگان مجلس شورای اسلامی در نشست علنی امروز (سه‌شنبه، ۶ مرداد) که به صورت مجازی برگزار شد، در جریان رسیدگی به لایحه یک فوریتی جنایات بین‌المللی ماده ۷ و ۸ این لایحه را با اعمال اصلاحاتی به تصویب رساندند.

نمایندگان در این نشست با ۱۷۳ رأی موافق، ۲۰ رأی مخالف و ۵ رأی ممتنع از مجموع ۲۵۷ نماینده حاضر در جلسه، با ماده ۷ لایحه مذکور به شرح زیر موافقت کردند.

ماده ۷- ارتکاب هر یک از رفتار‌های زیر یا برنامه‌ریزی، تدارک یا آغاز آن رفتار‌ها علیه حاکمیت، تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی یک کشور، از سوی شخصی که می‌تواند به‌نحو مؤثری عمل سیاسی یا نظامی یک دولت یا رژیم حاکم را کنترل یا هدایت کند، قطع‌نظر از این که اعلان جنگ شده یا نشده باشد، جنایت تجاوز محسوب می‌شود و مرتکب و آمر به حبس و جزای نقدی درجه یک محکوم خواهند شد: 

۱- یورش یا حمله نیرو‌های مسلح یک دولت یا رژیم حاکم به قلمرو دولت دیگر یا هرگونه اشغال نظامی، هرچند موقت، که ناشی از چنین یورش یا حمله‌ای باشد، یا هرگونه الحاق غیرقانونی کلی یا جزئی سرزمین دولت دیگر با استفاده از زور.

۲- بمباران کردن قلمرو دولت دیگر توسط نیرو‌های مسلح یک دولت یا رژیم حاکم یا استفاده از هرگونه سلاح به وسیله یک دولت یا رژیم حاکم بر ضد قلمرو دولت دیگر، مگر در مورد دفاع.

۳- محاصره بنادر یا سواحل یک دولت توسط نیرو‌های مسلح دولت یا رژیم حاکم دیگر.

۴- حمله نیرو‌های مسلح یک دولت یا رژیم حاکم علیه نیرو‌های زمینی، دریایی یا هوایی یا ناوگان‌های هوایی و دریایی دولت دیگر، مگر در مورد دفاع.

۵- استفاده از نیرو‌های نظامی یک دولت یا رژیم حاکم که با موافقت دولت دیگر در قلمرو آن دولت قرار دارد، برخلاف شرایط مقرر در موافقت‌نامه یا هرگونه تمدید حضور آنها در آن سرزمین پس از انقضای موافقتنامه.

۶- عمل یک دولت که سرزمینش را در اختیار دولت دیگر قرار داده توسط آن دولت برای عمل تجاوزکارانه علیه دولت ثالث مورد استفاده قرار بگیرد.

لازم به ذکر است که نمایندگان در جریان بررسی ماده ۷ لایحه مقابله با جنایات بین‌المللی، با پیشنهاد اصلاحی علیرضا سلیمی، نماینده تهران برای اضافه شدن عبارت "مگر درمورد دفاع" به بند‌های (۲) و (۴) این ماده با ۱۸۹ رأی موافق، ۱۴ رأی مخالف و ۱ رأی ممتنع از مجموع ۲۵۶ نماینده حاضر در نشست، موافقت کردند.

علیرضا سلیمی، نماینده مردم تهران و عضو هیات رئیسه مجلس در توضیح پیشنهاد خود عنوان کرد: در بند (۲) ماده ۷ بحث دفاع مورد ملاحظه واقع نشده است، درحالی که دفاع امر مشروعی است و آیات قرآن هم بر آن صراحت دارد.

وی ادامه داد: در بند ۲ ماده ۷ این لایحه اشاره شده "بمباران کردن قلمرو و دولت دیگر توسط نیرو‌های مسلح یک دولت یا رژیم حاکم یا استفاده از هرگونه سلاح به وسیله یک دولت یا رژیم حاکم بر قلمرو و دولت دیگر" که به نظر می‌رسد مشروعیت اینکه اگر این موارد در حالت دفاع باشد، از قلم افتاده است. ضمن اینکه در ذیل بند ۴ هم همین موضوع باید لحاظ شود.

ابراهیم نجفی، نماینده مردم آستانه اشرفیه در مجلس در مخالفت با این پیشنهاد عنوان کرد: توضیحاتی که رئیس کمیسیون قضایی و حقوقی مجلس و نماینده دولت تاکنون درخصوص لایحه مقابله با جنایات بین‌المللی ارائه کردند، برای ما قانع‌کننده نبود و احساس ما این است که این لایحه یک پاشنه آشیل برای کشور ماست و عملا برای جنایات جنگی تقلیل مجازات قائل شدیم.

نماینده مردم آستانه اشرفیه در مجلس ادامه داد: تحلیل ما این است تصویب این لایحه مانند FATF و لایحه پالرمو است و اگر ما آن را تصویب کنیم، قطعا دشمن علیه ما استفاده خواهد کرد؛ لذا پیشنهاد می‌کنیم به کمیسیون بازگردانده شود تا با دقت و انسجام بیشتری بررسی شود.

حجت‌الاسلام ذوالنوری، نماینده مردم قم هم در موافقت با این لایحه گفت: ضمن تأیید نکته‌ای که آقای سلیمی پیشنهاد داد که یک نکته تکمیلی است و یک نقص را اصلاح می‌کند، نکاتی که برخی نمایندگان در عدم جامعیت این لایحه مطرح کردند را درست می‌دانم و معتقدم این لایحه باید به کمیسیون بازگردانده و یک بازنگری جامع شود و کاملاً منطبق با قوانین دینی و اسلامی ما اصلاح شود.

نمایندگان مجلس در ادامه با تصویب ماده (۸) لایحه مقابله با جنایات بین‌المللی با ۱۶۳ رأی موافق، ۱۸ رأی مخالف و ۳ رأی ممتنع از مجموع ۲۵۶ نماینده حاضر در جلسه نیز موافقت کردند.

در ماده ۸ این لایحه عنوان شده است:

مجازات معاونت یا شروع به جنایات موضوع این قانون، به استثنای موارد مندرج در ماده (۷) این قانون، براساس آثار یا گستردگی ارتکاب جنایت ارتکابی، یک درجه پایین‌تر از مجازات هر یک از جنایات مذکور است.

لازم به ذکر است که ماده ۶ این لایحه برای بررسی بیشتر به کمیسیون قضایی و حقوقی مجلس ارجاع شد.