پشت پرده تغییر ذائقه خبری مردم جهان+ اینفوگرافیک
گزارش مؤسسه رویترز از تغییر الگوی خبرخوانی مردم جهان حکایت دارد؛ جایی که شبکه‌های اجتماعی و هوش مصنوعی نقش پررنگ‌تری در دسترسی به اخبار پیدا کرده‌اند و شیوه مواجهه مخاطبان با رسانه‌ها در حال دگرگونی است.
گروه علم و پیشرفت خبرگزاری فارس- مؤسسه رویترز گزارش «اخبار دیجیتال ۲۰۲۶» را با همکاری دانشگاه آکسفورد منتشر کرده که در آن وضعیت مصرف اخبار، اعتماد عمومی به رسانه‌ها و تحولات صنعت روزنامه‌نگاری را در ۴۸ بازار رسانه‌ای جهان(۴۸کشور) بررسی کرده است. نتایج این پژوهش که بر پایه نزدیک به ۱۰۰ هزار پاسخ گردآوری شده، از تغییرات مهم در رابطه مخاطبان با اخبار حکایت دارد؛ تغییراتی که نه‌تنها شیوه دسترسی مردم به اطلاعات، بلکه آینده اقتصادی رسانه‌های خبری را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.
بر اساس این گزارش، مخاطبان بیش از گذشته به شبکه‌های اجتماعی، ویدئوهای آنلاین و ابزارهای هوش مصنوعی برای دریافت اخبار متکی شده‌اند. با این حال، افزایش استفاده از این پلتفرم‌ها به معنای افزایش اعتماد به محتوای آنها نیست؛ بلکه نگرانی درباره صحت اطلاعات و اعتبار اخبار نیز رو به افزایش است.
شبکه‌های اجتماعی جای رسانه‌های خبری را گرفتند
یکی از مهمترین یافته‌های گزارش این است که شبکه‌های اجتماعی و پلتفرم‌های ویدئویی برای نخستین بار در مقیاس جهانی از وب‌سایت‌ها و اپلیکیشن‌های اختصاصی رسانه‌های خبری پیشی گرفته‌اند.
در مجموع، ۵۴ درصد پاسخ‌دهندگان گفته‌اند از شبکه‌های اجتماعی و پلتفرم‌های ویدئویی برای دسترسی به اخبار استفاده می‌کنند؛ درحالی‌که این رقم برای وب‌سایت‌ها و اپلیکیشن‌های رسانه‌های خبری ۵۱ درصد و برای اخبار تلویزیونی ۵۲ درصد است. سهم شبکه‌های اجتماعی و پلتفرم‌های ویدئویی در مصرف اخبار افزایش پیدا کرده است.
در حال حاضر، ۳۰ درصد مردم جهان شبکه‌های اجتماعی و پلتفرم‌های ویدئویی را منبع اصلی اخبار خود می‌دانند؛ رقمی که پنج سال پیش ۲۲ درصد بود. همچنین، ۱۲ درصد پاسخ‌دهندگان تنها از طریق این پلتفرم‌ها اخبار دریافت می‌کنند؛ سهمی که از سال ۲۰۲۰ دو برابر شده است.
در چنین شرایطی، رسانه‌ها نه‌تنها برای جلب توجه مخاطبان رقابت می‌کنند، بلکه برای حفظ دسترسی به آنها نیز به الگوریتم‌ها و سیاست‌های پلتفرم‌های واسطه وابسته‌تر می‌شوند.
ویدئو به قالب غالب مصرف اخبار آنلاین تبدیل می‌شود
گزارش رویترز نشان می‌دهد تماشای اخبار در فضای آنلاین به روندی فراگیر تبدیل شده است. در سال ۲۰۲۶، حدود ۷۷ درصد مردم جهان گفته‌اند که هر هفته اخبار ویدئویی آنلاین تماشا می‌کنند.
این نخستین بار است که در هر ۴۸ بازار بررسی‌شده، اکثریت پاسخ‌دهندگان اخبار آنلاین را به‌صورت ویدئویی دنبال می‌کنند. در ۴۵ بازار نیز تماشای اخبار آنلاین از نظر تعداد مخاطبان هفتگی از اخبار تلویزیونی پیشی گرفته است. آلمان، دانمارک و هلند تنها استثناهای این روند هستند.
رشد ویدئو عمدتاً در پلتفرم‌های خارج از مالکیت رسانه‌های خبری اتفاق می‌افتد. استفاده از اینستاگرام و تیک‌تاک برای اخبار افزایش یافته و یوتیوب نیز همچنان یکی از مهمترین مسیرهای دسترسی به محتوای خبری است.
در سال ۲۰۲۶، سهم افرادی که از یوتیوب برای دریافت اخبار استفاده می‌کنند، به ۳۴ درصد رسیده است. این رقم برای فیسبوک ۴۳ درصد، اینستاگرام ۲۶ درصد و تیک‌تاک ۲۰ درصد است. فیسبوک با وجود کاهش‌های سال‌های گذشته، همچنان بزرگ‌ترین پلتفرم در میان این شبکه‌ها از نظر مصرف اخبار محسوب می‌شود.
افزون بر این، ۲۷ درصد پاسخ‌دهندگان در بازارهای بررسی‌شده گفته‌اند اخبار درخواستی را از طریق اپلیکیشن‌هایی مانند یوتیوب روی تلویزیون هوشمند تماشا می‌کنند. این آمار نشان می‌دهد رقابت بر سر مخاطب تلویزیون دیگر صرفاً میان شبکه‌های پخش سنتی نیست و پلتفرم‌های آنلاین نیز برای حضور در صفحه تلویزیون تلاش می‌کنند.
با وجود افزایش استقبال مخاطبان از ویدئو، رسانه‌های خبری نتوانسته‌اند به همان نسبت بازدیدکنندگان را به وب‌سایت‌ها و اپلیکیشن‌های خود جذب کنند. میزان تماشای ویدئو در بسترهای اختصاصی رسانه‌ها در سال جاری پنج واحد درصد کاهش یافته و به ۲۳ درصد رسیده است.
تولیدکنندگان مستقل اخبار سهم بیشتری از مخاطبان می‌گیرند
افزایش مصرف ویدئو به رشد تولیدکنندگان مستقل محتوا و چهره‌های تأثیرگذار خبری نیز کمک کرده است.
بر اساس گزارش، ۲۷ درصد مردم جهان در هفت‌ای که مطالعه شد محتوای تولیدکنندگانی را دیده‌اند که عمدتاً بر اخبار تمرکز دارند. اگر تولیدکنندگان سرگرمی و دیگر چهره‌هایی که گاهی درباره رویدادهای روز اظهارنظر می‌کنند نیز در نظر گرفته شوند، این رقم به ۴۶ درصد می‌رسد.
مخاطبان معمولاً این تولیدکنندگان را سرگرم‌کننده‌تر، قابل‌فهم‌تر و نزدیک‌تر به زندگی روزمره خود می‌دانند؛ اما از نظر اعتمادپذیری و بی‌طرفی، رسانه‌های خبری سنتی همچنان جایگاه بهتری دارند.
با این حال، گزارش تأکید می‌کند که رشد تولیدکنندگان مستقل لزوماً به معنای کنار گذاشتن رسانه‌های سنتی نیست. بسیاری از افرادی که اخبار را از این تولیدکنندگان دریافت می‌کنند، همچنان از رسانه‌های خبری شناخته‌شده نیز استفاده می‌کنند.
در سطح جهانی، تنها ۳ درصد پاسخ‌دهندگان گفته‌اند تمام نیازهای خبری آنها با محتوای تولیدکنندگان مستقل متمرکز بر اخبار تأمین می‌شود. این رقم نشان می‌دهد بخش عمده مخاطبان همچنان از ترکیبی از منابع خبری استفاده می‌کنند.
برای رسانه‌های سنتی، این روند هم تهدید و هم فرصتی برای بازنگری در شیوه تولید و عرضه محتواست. روایت ساده‌تر، ارائه توضیحات قابل‌فهم، استفاده از قالب‌های ویدئویی و ایجاد ارتباط نزدیک‌تر با مخاطب از جمله ویژگی‌هایی هستند که می‌توانند به افزایش جذابیت محتوای خبری کمک کنند.
استفاده از هوش مصنوعی برای دریافت اخبار در حال افزایش است
چت‌بات‌های هوش مصنوعی نیز به یکی از مسیرهای تازه دسترسی به اخبار تبدیل شده‌اند؛ هرچند میزان استفاده از آنها برای اخبار هنوز در مقایسه با سایر کاربردهای هوش مصنوعی محدود است.
طبق گزارش، سهم افرادی که هر هفته برای دریافت اخبار از چت‌بات‌های هوش مصنوعی استفاده می‌کنند، از ۷ درصد در سال گذشته به ۱۰ درصد در سال ۲۰۲۶ رسیده است. این رقم در میان افراد زیر ۳۵ سال به ۱۶ درصد می‌رسد.
کاربران از این ابزارها برای دریافت توضیحات بیشتر، ترکیب اطلاعات منابع مختلف، ترجمه اخبار به زبان‌های دیگر و پرسیدن پرسش‌های تکمیلی استفاده می‌کنند. ۴۲ درصد پاسخ‌دهندگان، امکان طرح پرسش‌های بعدی را از ویژگی‌های محبوب چت‌بات‌ها دانسته‌اند.
با این حال، اعتماد به پاسخ‌های خبری هوش مصنوعی پایین‌تر از اعتماد عمومی به اخبار است. در سطح جهانی، تنها ۲۰ درصد پاسخ‌دهندگان گفته‌اند به پاسخ‌های چت‌بات‌های هوش مصنوعی درباره اخبار اعتماد دارند؛ درحالی‌که اعتماد عمومی به اخبار ۳۷ درصد است.
علاقه مردم به اخبار کاهش یافته است
یکی دیگر از یافته‌های مهم گزارش، کاهش علاقه عمومی به اخبار است؛ روندی که می‌تواند پیامدهایی فراتر از صنعت رسانه داشته باشد.
از سال ۲۰۲۱، سهم افرادی که خود را به‌شدت یا بسیار علاقه‌مند به اخبار معرفی می‌کنند، به‌طور متوسط ۱۳ واحد درصد کاهش یافته و از ۵۹ درصد به کمتر از ۴۶ درصد رسیده است.
در همین دوره، سهم مخاطبان کم‌علاقه یا منفعل به اخبار از ۱۶ درصد به ۲۵ درصد افزایش یافته است. این گروه معمولاً اخبار را تنها حدود یک بار در هفته دنبال می‌کنند و علاقه اندکی به آن دارند.
همچنین، ۴۲ درصد پاسخ‌دهندگان گفته‌اند گاهی یا اغلب از اخبار دوری می‌کنند. این رقم در سال ۲۰۱۷، زمانی که اندازه‌گیری این شاخص آغاز شد، ۲۹ درصد بود.
گزارش، فضای سیاسی و اجتماعی متلاطم، حجم بالای اخبار و نارضایتی از نحوه پوشش رویدادها را از عوامل احتمالی این وضعیت می‌داند. قرار گرفتن مداوم در معرض اخبار نیز برای برخی مخاطبان به‌جای افزایش آگاهی، احساس خستگی و اشباع اطلاعاتی ایجاد می‌کند.
کاهش علاقه به اخبار برای رسانه‌ها دو پیامد عمده دارد: از یک سو، جلب توجه مخاطبان دشوارتر می‌شود و از سوی دیگر، ظرفیت رسانه‌ها برای کسب درآمد از تبلیغات و اشتراک کاهش می‌یابد. از منظر اجتماعی نیز کاهش پیگیری اخبار می‌تواند مشارکت شهروندان در فرایندهای سیاسی و عمومی را تحت تأثیر قرار دهد.
اعتماد به اخبار به پایین‌ترین سطح از سال ۲۰۱۵ رسید
هم‌زمان با تغییر مسیر مصرف اخبار، اعتماد عمومی به رسانه‌ها نیز کاهش یافته است.
در سال ۲۰۲۶، تنها ۳۷ درصد پاسخ‌دهندگان در سطح جهان گفته‌اند که در بیشتر مواقع به اخبار اعتماد دارند. این پایین‌ترین میزان ثبت‌شده از سال ۲۰۱۵، یعنی آغاز سنجش این شاخص در گزارش‌های مؤسسه رویترز، است.
اعتماد به اخبار در ۲۹ بازار از مجموع ۴۸ بازار بررسی‌شده کاهش یافته و در ۱۹ بازار نیز افت پنج واحد درصدی یا بیشتر ثبت شده است.
در ایالات متحده، تنها ۲۵ درصد مردم گفته‌اند در بیشتر مواقع به اخبار اعتماد دارند.
پژوهشگران تأکید می‌کنند که کاهش اعتماد را نمی‌توان صرفاً به عملکرد رسانه‌ها نسبت داد. کاهش اعتماد به نهادهای سیاسی و اجتماعی، حملات برخی سیاستمداران به روزنامه‌نگاران، قطبی‌شدن فضای سیاسی و نگرانی از تأثیر مالکان رسانه‌ها بر محتوای خبری نیز می‌توانند در شکل‌گیری این وضعیت نقش داشته باشند.
نگرانی درباره اخبار جعلی افزایش یافت
کاهش اعتماد به اخبار با افزایش نگرانی از اطلاعات جعلی و گمراه‌کننده همراه شده است.
بر اساس گزارش، ۶۲ درصد پاسخ‌دهندگان درباره تشخیص اخبار واقعی از اطلاعات جعلی در فضای آنلاین ابراز نگرانی کرده‌اند؛ رقمی که نسبت به سال گذشته چهار واحد درصد افزایش یافته است.
نگرانی درباره اطلاعات نادرست در تمام بازارهای اروپای غربی افزایش یافته و در کشورهایی مانند بلژیک، هلند و نروژ رشد قابل‌توجهی داشته است.
گسترش محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی، تصاویر و ویدئوهای جعلی، اطلاعات گمراه‌کننده با انگیزه سیاسی و دشواری تشخیص منبع اصلی محتوا از جمله عواملی هستند که می‌توانند این نگرانی‌ها را تشدید کنند.
با این حال، یافته‌های گزارش از یک تناقض مهم حکایت دارد: مردم با وجود نگرانی درباره اعتبار اطلاعات در شبکه‌های اجتماعی، همچنان از این پلتفرم‌ها برای دریافت اخبار استفاده می‌کنند. سهولت دسترسی و حضور دائمی کاربران در این محیط‌ها باعث می‌شود مزیت راحتی و سرعت، در بسیاری از موارد بر نگرانی درباره اعتبار اطلاعات غلبه کند.
پرداخت برای اخبار متوقف شده است
تحولات مصرف اخبار بر مدل اقتصادی رسانه‌ها نیز تأثیر گذاشته است.
در میان ۲۰ کشوری که وضعیت پرداخت برای اخبار آنلاین در آنها بررسی می‌شود، سهم افرادی که برای دسترسی به اخبار پول می‌پردازند، در سال ۲۰۲۶ حدود ۱۷ درصد باقی مانده است. این رقم در سال گذشته ۱۸ درصد بود.
کاهش مراجعه مستقیم به وب‌سایت‌ها و اپلیکیشن‌های رسانه‌های خبری، جذب مشترکان جدید را دشوارتر کرده است. وقتی مخاطبان اخبار را بیشتر از طریق شبکه‌های اجتماعی و پلتفرم‌های دیگر دریافت می‌کنند، احتمال ورود آنها به مسیر اشتراک پولی رسانه‌ها نیز کاهش می‌یابد.
با وجود این، پرداخت برای اخبار فقط به دریافت محتوای اختصاصی محدود نیست. ۸۱ درصد افرادی که برای اخبار پول می‌پردازند، دسترسی به محتوای مفید و موردنیاز را دست‌کم یکی از دلایل خود معرفی کرده‌اند. همچنین، ۴۶ درصد گفته‌اند حمایت از روزنامه‌نگاری به دلیل اهمیت آن برای جامعه، بخشی از انگیزه آنها برای پرداخت است.
این یافته نشان می‌دهد که رسانه‌ها برای حفظ درآمد خود باید علاوه بر تولید محتوای متمایز، رابطه‌ای پایدار با مخاطبان ایجاد کنند.
مخاطبان همچنان خواهان اخبار بی‌طرفانه‌اند
با وجود کاهش اعتماد و افزایش قطبی‌شدن فضای سیاسی، گزارش نشان می‌دهد که اصل بی‌طرفی همچنان برای بخش بزرگی از مخاطبان اهمیت دارد.
حدود ۴۸ درصد پاسخ‌دهندگان ترجیح می‌دهند اخباری دریافت کنند که دیدگاه سیاسی مشخصی را به آنها تحمیل نکند. در مقابل، ۲۰ درصد اخبار همسو با دیدگاه خود را ترجیح می‌دهند.
همچنین، ۴۶ درصد معتقدند که دریافت اخبار بی‌طرفانه برای دیگر اعضای جامعه نیز مطلوب است.
با این حال، حمایت از اصل بی‌طرفی به معنای رضایت از عملکرد رسانه‌ها نیست. مخاطبان درباره نحوه پوشش برخی موضوعات مهم، از جمله مهاجرت، تغییرات اقلیمی و جنگ‌های بین‌المللی، انتقاد دارند.
در موضوع مهاجرت، اختلاف جهانی میان افرادی که عملکرد رسانه‌ها را ضعیف ارزیابی می‌کنند و کسانی که آن را مثبت می‌دانند، به منفی ۱۱ واحد درصد رسیده است. این مسئله نشان می‌دهد که رسانه‌ها در پوشش موضوعات مناقشه‌برانگیز با دشواری ویژه‌ای روبه‌رو هستند.
مؤسسه رویترز تأکید می‌کند که رسانه‌ها برای سازگاری با شرایط جدید، باید علاوه بر توجه به محل حضور مخاطبان، بر کیفیت رابطه خود با آنها تمرکز کنند. تولید محتوای متمایز، توضیح دقیق‌تر رویدادها، تقویت اعتماد و استفاده هوشمندانه از قالب‌های جدید می‌تواند در این مسیر مؤثر باشد.
در نهایت، مسئله فقط رقابت برای انتشار سریع‌تر یا تولید محتوای بیشتر نیست؛ رسانه‌ها باید بتوانند به مخاطبان کمک کنند تحولات پیچیده جهان را بهتر درک کنند و ارتباط آنها را با زندگی روزمره خود بشناسند. در فضایی که دسترسی به اطلاعات فراوان‌تر شده، اعتماد، اعتبار و توانایی توضیح‌دادن رویدادها می‌تواند به مهمترین مزیت رسانه‌های خبری تبدیل شود.
#اخبار_دیجیتال #رسانه #روزنامه‌نگاری #هوش_مصنوعی #شبکه‌های_اجتماعی #اخبار_جعلی #اعتماد_عمومی #مؤسسه_رویترز
بمنظور دسترسی پایدار به اخبار و مطالب ما، آخرین نسخه اپلیکیشن خبرگزاری فارس را می‌توانید از اینجا و در فروشگاه‌های «کافه بازار» و «مایکت» دانلود و نصب کنید.
