آسیب به ۱۳ منطقه تحت مدیریت محیط زیست در جنگ

باشگاه خبرنگاران جوان -  شینا انصاری، معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، با اشاره به خسارات زیست‌محیطی ناشی از جنگ‌های اخیر، گفت: جنگ‌های تحمیلی علاوه بر خسارت به جان انسان‌ها، زیرساخت‌ها، مراکز علمی و آثار تاریخی، پیامد‌های گسترده‌ای برای محیط زیست کشور نیز به همراه داشته است.

وی اظهار کرد: در جنگ تحمیلی ۱۲ روزه، حدود ۱۳ منطقه تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست دچار آسیب شدند. همچنین ساختمان‌ها، ابنیه و پاسگاه‌های محیط‌بانی نیز خسارت دیدند.

به گفته انصاری، به دلیل وقوع این جنگ در خرداد و تیرماه، آتش‌سوزی‌ها در مناطق طبیعی گسترده‌تر بود.

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست افزود: در جنگ اخیر، علاوه بر مناطق تحت مدیریت، پهنه‌های ساحلی، اکوسیستم‌های تالابی و سواحل کشور نیز در معرض تهدید قرار گرفتند و در ادامه نیز برخی سواحل تحت تأثیر آلودگی‌های ناشی از جنگ قرار گرفتند.

وی با اشاره به اقدامات بین‌المللی سازمان حفاظت محیط زیست پیش از آغاز درگیری‌ها، گفت: از بهمن‌ماه و همزمان با افزایش تحرکات نظامی آمریکا در منطقه خلیج فارس، مکاتباتی با وزرای محیط زیست کشور‌های حاشیه خلیج فارس، نهاد‌های محیط زیستی سازمان ملل و دبیرکل سازمان ملل انجام شد و نسبت به پیامد‌های وقوع جنگ در این منطقه هشدار دادیم.

انصاری تصریح کرد: در این مکاتبات تأکید شد که خلیج فارس یک اکوسیستم نیمه‌بسته، غنی از تنوع زیستی و در عین حال بسیار شکننده است و تجربه جنگ‌های گذشته نیز نشان داده که آثار زیست‌محیطی آن همچنان باقی مانده است، اما با وجود این هشدارها، جنگ رخ داد.

وی ادامه داد: در طول جنگ نیز پس از حمله به انبار‌های سوخت در تهران و کرج، این اقدام را مصداق «جنایت زیست‌محیطی» دانستیم و از برنامه محیط زیست سازمان ملل خواستیم به‌صورت جدی به موضوع ورود کند. همچنین پس از حمله به تأسیسات صلح‌آمیز هسته‌ای، درباره پیامد‌های زیست‌محیطی این اقدامات برای ایران، کشور‌های منطقه و حتی جهان هشدار دادیم.

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به آثار جنگ بر تغییرات اقلیمی گفت: در حالی که کشور‌های جهان برای کاهش انتشار گاز‌های گلخانه‌ای و کاهش ردپای کربن تلاش می‌کنند، جنگ‌های تحمیلی عملاً این اقدامات را بی‌اثر می‌کند. بر اساس گزارشی که روزنامه گاردین منتشر کرده، میزان انتشار گاز‌های گلخانه‌ای در دو هفته نخست جنگ اخیر معادل انتشار چندین ده کشور بوده است.

انصاری درباره نتیجه پیگیری‌های بین‌المللی سازمان حفاظت محیط زیست نیز اظهار کرد: حاصل این پیگیری‌ها تنها صدور بیانیه‌ای از سوی برنامه محیط زیست سازمان ملل بود که بدون اشاره به کشور‌های متجاوز، صرفاً کشور‌های منطقه را به صلح دعوت کرد.

وی با انتقاد از عملکرد نهاد‌های بین‌المللی گفت: این رویکرد نشان‌دهنده برخورد‌های دوگانه این مراجع است. اگر سازمان‌های بین‌المللی واقعاً به دنبال حفظ محیط زیست جهان هستند، باید جنگ را به‌عنوان یکی از مهم‌ترین عوامل تخریب طبیعت به رسمیت بشناسند و برای جلوگیری از وقوع درگیری‌ها در نقاط مختلف جهان اقدامات جدی انجام دهند.

مستندسازی خسارات زیست‌محیطی جنگ برای پیگیری بین‌المللی ادامه دارد

 رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، با اشاره به آثار بلندمدت جنگ بر طبیعت، گفت: پیامد‌های جنگ تنها به خسارات مستقیم محدود نمی‌شود و بسیاری از آسیب‌های زیست‌محیطی آثار ماندگار و طولانی‌مدتی دارند که ترمیم آنها گاه دهه‌ها یا حتی یک قرن زمان می‌برد.

وی با اشاره به آسیب‌پذیری اکوسیستم خلیج فارس افزود: آبسنگ‌های مرجانی خلیج فارس از ارزشمندترین زیست‌بوم‌های دریایی هستند و آلودگی‌های نفتی ناشی از جنگ می‌تواند خسارت‌های جدی به آنها وارد کند. احیا و بازسازی این آبسنگ‌ها ممکن است ده‌ها سال و حتی تا یکصد سال به طول بینجامد.

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست ادامه داد: آتش‌سوزی جنگل‌ها، نابودی گونه‌های جانوری و گیاهی و آلودگی سواحل نیز از دیگر پیامد‌های جنگ است که جبران آنها بسیار زمان‌بر و در برخی موارد دشوار خواهد بود.

انصاری درباره برآورد خسارات زیست‌محیطی جنگ گفت: مستندسازی خسارات جنگ ۱۲ روزه به‌صورت علمی و دقیق انجام شده و برآورد اقتصادی آن نیز به پایان رسیده است. همچنین در خصوص جنگ اخیر، با توجه به گستردگی خسارات، فرآیند مستندسازی، نمونه‌برداری و اندازه‌گیری آلودگی‌ها از جمله خاک‌های آلوده همچنان ادامه دارد.

وی با بیان اینکه اطلاعات نهایی پس از تکمیل ارزیابی‌های فنی اعلام خواهد شد، افزود: از بین رفتن حیات وحش، نابودی گونه‌های گیاهی و آلودگی سواحل از جمله خساراتی است که تاکنون محرز شده و ابعاد دقیق آن در حال بررسی است.

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست از همکاری‌های بین‌المللی برای مستندسازی خسارات خبر داد و اظهار کرد: با توجه به حساسیت اکوسیستم خلیج فارس، این اقدامات با همکاری کنوانسیون منطقه‌ای حفاظت از محیط زیست خلیج فارس و دریای عمان در حال انجام است تا خسارات وارده به زیست‌بوم‌های دریایی به‌صورت مستند ثبت شود.

وی افزود: در گفت‌وگوی اخیر با دبیر اجرایی برنامه محیط زیست سازمان ملل، مقرر شد تیمی فنی از این نهاد بین‌المللی برای انجام پایش و بازدید‌های میدانی به ایران اعزام شود تا ارزیابی‌های تخصصی از خسارات زیست‌محیطی انجام گیرد.

انصاری تأکید کرد: در کنار ظرفیت‌های بین‌المللی، از توان دانشگاه‌ها، پژوهشگران و متخصصان داخلی نیز برای تهیه مستندات فنی استفاده شده است تا پرونده خسارات جنگ بر پایه اسناد متقن و قابل استناد در مجامع بین‌المللی پیگیری شود.

وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به اهمیت مشارکت‌های مردمی در حفاظت از محیط زیست گفت: بر اساس اصل ۵۰ قانون اساسی، حفاظت از محیط زیست صرفاً وظیفه سازمان حفاظت محیط زیست نیست و بدون مشارکت مردم امکان تحقق این هدف وجود ندارد.

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست افزود: تشکل‌های مردم‌نهاد فعال در حوزه‌هایی مانند تالاب‌ها، پسماند، آب و سایر موضوعات محیط زیستی از ظرفیت‌های ارزشمند کشور هستند و برای بهره‌گیری مؤثر از این توانمندی‌ها، «سند مشارکت‌های مردمی» با مشارکت همین تشکل‌ها تدوین و هفته گذشته ابلاغ شد.

انصاری ابراز امیدواری کرد با اجرای این سند، زمینه استفاده منسجم‌تر از ظرفیت تشکل‌های مردم‌نهاد در سراسر کشور فراهم شده و مشارکت عمومی در حفاظت از محیط زیست بیش از گذشته تقویت شود.

 مشارکت مردم، کلید حل چالش‌های محیط زیست کشور است

 رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، با تأکید بر ضرورت تقویت مشارکت‌های مردمی در حفاظت از محیط زیست، گفت: در سند مشارکت‌های مردمی، سازوکار همکاری با تشکل‌های مردم‌نهاد به‌صورت دقیق تبیین شده و نگاه سازمان به این تشکل‌ها صرفاً نمایشی نیست، بلکه باید در فرآیند‌های تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری نقش مؤثر داشته باشند.

وی افزود: تشکل‌های مردم‌نهاد با توجه به تخصص و حضور میدانی خود می‌توانند در سطوح استانی نقش مهمی در حل مسائل زیست‌محیطی ایفا کنند و سازمان حفاظت محیط زیست نیز معتقد است بدون بهره‌گیری از ظرفیت مردم، مدیریت چالش‌هایی همچون بحران منابع آب، مدیریت پسماند، سازگاری با تغییر اقلیم و آلودگی هوا امکان‌پذیر نخواهد بود.

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست اظهار کرد: تشکل‌های مردم‌نهاد حلقه اتصال میان سازمان حفاظت محیط زیست و مردم هستند و علاوه بر مشارکت در اجرای برنامه‌ها، می‌توانند نقش مؤثری در آموزش‌های زیست‌محیطی، فرهنگ‌سازی و گسترش آگاهی عمومی نسبت به مسائل محیط زیست داشته باشند.

انصاری با اشاره به منشأ آلودگی هوای تهران در روز‌های اخیر گفت: کاهش رطوبت خاک و فعال شدن کانون‌های محلی گرد و غبار، از جمله تالاب صالحیه، موجب افزایش گرد و غبار در تهران و البرز شده است. خشک شدن تالاب‌ها نیز ارتباط مستقیمی با کاهش منابع آبی، برداشت‌های بی‌رویه و مدیریت نادرست مصرف آب دارد.

وی افزود: مدیریت صحیح منابع آب، جلوگیری از برداشت‌های غیرمجاز، اصلاح الگوی کشت و تأمین حقابه تالاب‌ها از مهم‌ترین اقداماتی است که می‌تواند از تبدیل تالاب‌ها به کانون‌های تولید گرد و غبار جلوگیری کند.

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به استان‌های درگیر کم‌بارشی گفت: استان‌های تهران، البرز، قزوین، قم، مرکزی، اصفهان و فارس از جمله مناطقی هستند که به دلیل کاهش بارندگی، تالاب‌های آنها با کمبود حقابه مواجه شده‌اند و در صورت تداوم این وضعیت، احتمال تبدیل این تالاب‌ها به کانون‌های گرد و غبار افزایش خواهد یافت.

انصاری در بخش دیگری از سخنان خود به حمله اخیر به یکی از پاسگاه‌های محیط‌بانی در استان هرمزگان اشاره کرد و گفت: در جریان این حمله، یکی از محیط‌بانان منطقه حفاظت‌شده طارم سه نفر از اعضای خانواده خود را بر اثر اصابت موشک از دست داد. حمله به مناطق حفاظت‌شده و پاسگاه‌های محیط‌بانی از مصادیق جنایت زیست‌محیطی است و این موضوع از سوی سازمان حفاظت محیط زیست در مجامع بین‌المللی پیگیری شده است.

وی افزود: مناطق حفاظت‌شده و مراکز محیط‌بانی باید در همه جنگ‌ها جزو خطوط قرمز باشند، اما متأسفانه در اقدامات متجاوزان هیچ توجهی به این اصول مشاهده نمی‌شود.

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست در پایان با قدردانی از محیط‌بانان و کارکنان این سازمان گفت: محیط‌بانان در جریان جنگ‌های اخیر با تمام توان در میدان حضور داشتند و از طبیعت کشور حفاظت کردند. همچنین از تشکل‌های مردم‌نهاد و فعالان محیط زیست که همواره در کنار سازمان بوده‌اند، تشکر می‌کنم و امیدوارم با رفع موانع موجود، زمینه برای نقش‌آفرینی مؤثرتر این تشکل‌ها در حل مسائل زیست‌محیطی کشور فراهم شود.