پاتک به فریب
دشمن با بهره‌گیری از پیام‌های دیپلماتیک و پیشنهاد مذاکره، در پی ایجاد تردید در محاسبات مسئولان و گرفتن امتیازهایی است که در میدان جنگ به دست نیاورده است؛ سعید جلیلی در جلسه ۱۶۱ حکمت سیاسی با تأکید بر ضرورت ثبات قدم و هوشیاری در برابر فریب دشمن، تجربه حمله آمریکا در میانه مذاکرات را یادآور شد و تثبیت دستاوردهای میدان را در گرو جلوگیری از خطای محاسباتی دانست.
«می‌گویند پیام آورده دیگر، چرا می‌گویید فریب؟ به قول امام شهید: دلیل؟ تجربه!» این را سعید جلیلی در جلسه‌ی 161 حکمت سیاسی گفت؛ جلسه‌ای که جلیلی از «فریب و دشمن» گفت، از حکمت سیاسی ثبات قدم.
دشمن همیشه ساده جلو نمی‌آید؛ اتفاقاً گاهی پیچیده عمل میکند. می‌گوید بیایید، گفت‌وگو کنیم، این کنیم آن کنیم، بعد وسط مذاکره می‌آید حمله میکند. بحث از فریب، برای هوشیاری است تا ثبات قدم داشت و نلغزید. برای همین قرآن از مکر و خدعه و کید دشمن سخن می‌گوید، برای همین قرآن بحث «ثبات قدم» را پیش می‌کشد.
اولین ثبات قدم را در تثبیت سخت‌افزاری باید نشان داد: آنجا که جنگ را ناگهان ول نکنید، در حالی که هنوز از پایان جنگ مطمئن نشده‌اید. «حَتّیٰ یُثخِنَ فِی الأَرضِ» یعنی تا دشمن را محکم به زمین نزده‌اید نباید دچار سستی شوید، «حَتّیٰ تَضَعَ الحَربُ أَوزارَها» یعنی تا جنگ به جای درست نرسیده حتی پی اسیر گرفتن از دشمن هم نباشید، پی کنارآمدن با دشمن نباشید.
تثبیت مهم‌تری هم هست؛ آن قدر که اگر نباشد، تثبیت سخت‌افزاری هم رخ نمی‌دهد. آنجا که وسط جنگ، حتی با برتری نظامی در آستانه‌ی پیروزی باشی، اما دچار تردید شوی. ناگهان «نرم‌افزار» تو دچار «بدافزار» شود که حالا «بجنگیم؟ نجنگیم؟»
ثبات در برابر زوال است. باید پیروزی تثبیت شود نه که با مجموعه‌ای از رفتارها دچار زوال شود. ثبات قدم یعنی مباد آنچه با مقاومت در میدان به دست آوردی با اخلال در محاسبه از دست بدهی. یعنی مباد آنچه دشمن با زور به دست نیاورد، با تزویر از دست تو بگیرد. دشمن وقتی به استیصال میرسد شروع میکند به پیام دادن. می‌گویند پیام آورده دیگر، چرا می‌گویید فریب؟ به قول امام شهید: دلیل؟ تجربه!
دشمن به این لغزش‌ها طمع دارد. خدا به پیامبر هشدار می‌دهد: «وَإِن کادوا لَیَفتِنونَکَ… وَإِذًا لَاتَّخَذوکَ خَلیلًا» ناگهان از «مناسبات دوستانه» می‌گویند، تا تو را به خطا بیندازند. می‌آیند می‌گویند «چرا جنگ؟ اصلا گفت‌وگو میکنیم! یک کم ما کوتاه می‌آییم، یک کم تو کوتاه بیا، بعد با هم دوست می‌شویم!» عصمت پیامبر اعظم حتی نزدیک به این لغزش هم نمی‌شود؛ این هشدار، خطاب به ماست: یعنی دشمن روی «خطای محاسباتی» تو که فکر کنی یک دفعه با او دوست می‌شوی، طمع دارد.
« وَلَولا أَن ثَبَّتناکَ» یعنی اگر ثبات قدم نداشته باشید، دچار لغزش می‌شوید. آیات سوره‌ی فتح که رهبر شهید توصیه کرده بود، از اخلال در مرکز ادراک سخن گفته بود، از آنها که «فی قلوبهم مرض» از آنها که دشمن در دل آنها بزک شده «وَزُیِّنَ ذٰلِکَ فی قُلوبِکُم»؛ اخلال در این حد که بگویی «نه، داریم گفتگو میکنیم» بعد وسط گفتگو حمله کنند؛ آن هم با فاجعه‌ای که رهبر شهید را به شهادت برساند.
دشمن آشکارا رویکرد خصمانه، براندازانه و تسلیم‌طلبانه دارد. اما همانطور که همه‌ی سخت افزار خود را جمع میکند، همه‌ی «نیرنگ و چاره» خود را هم به میدان می‌آورد: «فَجَمَعَ کَیدَهُ ثُمَّ أَتیٰ». خودش می‌گوید از 15 روز پیش تصمیم گرفته بودیم 9 اسفند حمله کنیم، ولی همان زمان با تو سر میز می‌نشیند. آن وقت نیم ساعت بعد از شهادت رهبر هنوز از قول وزیر خارجه زیرنویس می‌شد مذاکرات پیشرفت خوبی دارد!
به فریب نیز می‌توان پاتک زد. همان طور که دشمن در جنگ سخت با آن همه فناوری باز هم فعال ما یشاء نبود و در دهان او زدیم، در نبرد نرم و نیروی فریب هم فعال مایشاء نیست؛ آنجا هم وقتی با فریب جلو می‌آید، باید در دهان او زد. هوشیاری می‌خواهد تا دچار لطمات سخت نشد. قرآن نیز نوید می‌دهد خدا هم با یک «اگر» به یاری می‌آید: «إِن تَصبِروا وَتَتَّقوا» فریب دشمن ضرر نمی‌زند «لا یَضُرُّکُم کَیدُهُم شَیئًا».
دشمن وقتی نقشه می‌کشد، شما هم تدبیر داشته باشید: « وَیَمکُرونَ وَیَمکُرُ اللَّهُ ۖ وَاللَّهُ خَیرُ الماکِرینَ» دشمن علمش ناقص است، ولی شما به منبع الهی وصلید که احاطه دارد «لا یَضُرُّکُم کَیدُهُم شَیئًا ۗ إِنَّ اللَّهَ بِما یَعمَلونَ مُحیطٌ»، شما به فهم سنت‌های الهی مجهزید، پس هوشمنانه وارد شوید. آن وقت دیگر پیام فریب او را دیگر نمی‌خورید. آن وقت با این هوشیاری نرم‌افزاری، جنگ‌افزارتان را هم تقویت می‌کنید.
تثبیت با همین توجه دادن‌ها رقم می‌خورد: با روایت عبرت، با یادآوری فطرت. قرآن از موعظه و ذکری سخن می‌گوید که مایه‌ی ثبات در دستگاه محاسباتی است: «وَکُلًّا نَقُصُّ عَلَیکَ مِن أَنباءِ الرُّسُلِ ما نُثَبِّتُ بِهِ فُؤادَکَ» قرآن اگر داستان انبیا را روایت میکند، برای همین ثبات قدم نرم‌افزاری است تا چارچوب نرم‌افزاری تثبیت شود و دچار تردید و اخلال و تزلزل و اشتباه محاسباتی نشود. « وَجاءَکَ فی هـٰذِهِ الحَقُّ وَمَوعِظَةٌ وَذِکریٰ لِلمُؤمِنینَ» چه در داستان انبیا، و چه حتی در همین وقایع پس از اسلام؛ مثل آنچه بر امام علی (ع) گذشت، مثل آنچه بر امام مجتبی(ع)…
