آیین عزاداری محرم در فارس

به گزارش گروه استان‌های باشگاه خبرنگاران، فارس از دیرباز از مهمترین مراکز شیعه و فرهنگ و تمدن اسلامی بوده و نمودهای خاصی از این باور اصیل را به نمایش گذاشته است, یکی از این جلوه‌ها، عزاداری اباعبدالله الحسین(ع) است.





شیعه وقتی واژه محرم را می‌شنود تنها به یاد یک نام می‌افتد، کسی که نامش ناخودآگاه، انسان را به عالمی دیگر می‌برد، عالم آزادی و آزادگی، خون و شمشیر،‌ عالم تفدیده کویر و عالم غرور کوفیان.

 

 نام محرم انسان را با دنیای حسین(ع) آشنا می‌کند با دنیای زینب(س)، با گهواره‌ای که در دستان پدر خون شد چونان دل عباس.

 

ما شیعه هستیم و علوی ،فاطمی هستیم و ایرانی...

 

 قلب شیعه و قلب ایران با نام او می‌تپد، با نام حسین(ع)، ایران اسلامی به عشق یگانه آزاد مرد کربلا محرم را به رنگ سیاه رنگ می‌کند.

 

 محرم از راه می‌آید، خداوندا بوی حسین می‌آید.

 

ایران وقتی محرم می‌آید رنگ دیگری می‌گیرد سیاه می‌شود در دل روشنایی، روشن می‌شود در دل تاریکی، خیابان‌ها جار می‌زنند که محرم است.

 

 هرآنچه هست و نیست، هر آنچه نامی‌ دارد، رنگی از سرچشمه‌ای به نام عشق می‌گیرد.

 

 در خیابان به نام ساقی عطشان کربلا، آن عملدار بی نظیر که آب را به خیمه‌ها آورد و خود نیامد، آب و شربت پخش می‌کنند که مبادا مسلمانان با عشق حسین تشنه بمانند و چه راست گفت آن استاد فقید که حسین بیشتر از آب تشنه لبیک بود و چه نیکو حسینیان به یاری امام خویش شتافتند، یزید و یزیدیان را با آب الله‌اکبر از کاخ‌ها بیرون راندند و امروز با سربلندی فریاد می‌زنند ما اهل کوفه نیستیم علی تنها بماند.

 

همزمان با فرا رسیدن محرم، جای جای ایران اسلامی محفل خود را به میزبانی این هنگامه مقدس می‌آرایند و رنگی دیگر می‌دهند و کهن استان فارس نیز از این جرگه استثنا نیست.

 

 

استان فارس یکی از استان‌های پهناور که در جنوب کشور واقع شده است،‌ دارای جمعیتی مشابه و متنوع بوده که به جز شیعیان فارس اهل تسنن و اقلیت‌های دینی کلیمی، ارمنی و زردشتی در آن زندگی می‌کنند.

 

در استان فارس نه تنها شیعیان بلکه اقلیت‌های دینی و همچنین برادران سنی هم نام و یاد حسین(ع) را گرامی می‌دارند و از وجود پر برکتش طلب نیاز می‌کنند.

 

جالب توجه است که مرکز تجمع اقلیت‌های مذهبی و دینی در شیراز بسیار متنوع است.

 

پیش از شروع محرم اهالی و امنای محله‌ها به همراه خیرین متمول و مسئولین شهری فی المجلس به بررسی نحوه بزرگداشت حسین(ع) و محرم پرداخته و برنامه‌ها را بررسی می‌کنند.

 

در این بین سیل نذورات و اموال خیر و موقوفات مردمی هم به مراکز مربوطه و بقا متبرکه روان می‌گردد که هزینه‌های محرم و عاشورا از آن تامین می‌شود.

 

 

شیراز که در قلب فارس قرار دارد به عنوان یکی از بزرگترین شهرهای مذهبی ایران و معروف به شهر هزار مزار و علاوه بر آن شهر گل و بلبل و علم و ادب  است میزبان دائمی قبور نورانی اهل بیت(ع) و فرزندان آن مانند سیدعلاءالدین حسین، سید میراحمد و احمد بن موسی شاه چراغ(ع) و ... می‌باشد.

 

داوطلبان، مساجد را می‌روبند و می‌آرایند و مساجد و تکیه‌ها را نورانی می‌کنند لکین با رخت و لباس مشکی قبل از شروع محرم تکیه‌های محله‌ای را درست می‌کنند که در لفظ عامیانه به آن پاتوق گفته می‌شود که توسط جوانان حتی در یک خیابان و کوچه به صورت مستقل برپا می‌گردد که بالاخره اینان از تاسوعای عباس(ع) و عاشورای حسینی به هم می‌پیوندند و نماز پر شکوه عاشورا از دل محزونشان اقامه می‌شود.

 

 

عزاداری‌ها به چند نوع تقسیم می‌شود، روضه خوانی که شب‌ها و بیشتر با حضور بانوان انجام می‌گردد، سینه‌زنی که وقار و سنگینی آن همیشگی است و زنجیرزنی که مرکز نوحه پیر و جوان است در ایام محرم.

 

اهالی فارس هر روز به پخت و پخش غذای نذری و همچنین توزیع شربت در خیابان‌ها و در میان همسایه‌ها مبادرت می‌کنند که شربت‌ها معمولا از آب لیمو درست می‌شود که در فصول سرد جای آن را شیر، چای، ‌شله زرد،‌ لقمه‌های حلوایی و پنیر می‌گیرد و هدف از این همه یک چیز است؛" امید دعای خیر و توسل به نام پاک حسین..."

 

 

در گذشته رسوم دیگری هم بود مثل گِل اندود کردن تمام یا بخشی از بدن، تراشیدن موی سر، و ...

 

سینه‌زنی مخصوص شیراز به طریقه‌ای خاص صورت می‌گیرد به طوری که در حجم‌هایی کوچک و با بالا و پایین رفتن بالا تنه بر سینه خود می‌زنند و اشعاری بسیار کهن را تکرار می‌کنند و ناگهان با اشاره میاندار آرام شده اندکی به جلو راه می‌پیمایند و مجددا دور هم حلقه زده و آن شیوه را از سر می‌گیرند.

 

 

هیات‌هایی که در سطح شهر حرکت می‌کنند مقصدشان قبور امامزادگانی مانند شاهچراغ(ع)، سیدعلاءالدین حسین و سیدتاج‌الدین حسین است.

 

 از هیات‌های قدیمی و معروف شیراز می‌توان به هیات جوانمردی و هیات بنی‌هاشمی اشاره کرد.

 

رسم علمداری و علم کشی هم در فارس معمول است، در میان عزاداری‌ها قنداق و گهواره علی‌اصغر(ع) نهاده می‌شود که مردم در دور آن جمع شده و به عزاداری می‌پردازند در حالی که اشک چشمانشان جاری است...

 

از نوحه داران معروف شیراز می توان به منصور شاکری و غلام پیروانی اشاره کرد.

 

 

این نوحه که توسط غلام پیروانی خوانده شده از شهرت بسیاری برخوردار است:

 

ای حسین ابن علی(ع)

از همه خوبان سری

همچو زهرا(س) مادرت

از همه مظلوم تری

ای حسینم وا حسینم وا حسینم...

 

لازم به ذکر است بعد از جنگ تحمیلی آبادانی‌های بیشماری وارد استان فارس و شهر شیراز شدند که آیین مخصوص به خود را اجرا می‌کنند.

 

 

آبادانی‌ها کمتر زنجیر زنی می‌کنند و عزاداری‌هایشان بیشتر سینه زنی است.

 

 

ابتدا در بوق‌های بزرگی که شخص را به یاد کوس جنگ می‌اندازد می‌دمند و بعد از این هنگامه در طبل‌های دو طرفه خود به نام دمام و سنج های برنجی می‌کوبند که صدای سم اسب‌ها و چکاچک شمشیر را تداعی می‌کند و بعد از آن در حلقه هایی که در وسط از کوچک تا بیرون به بزرگ می رسد نوحه ها و اشعار خاصی را قرائت می کنند وبا وقار و حزن خاصی سینه می‌زنند.

 

تعزیه در فارس هم نمود به خصوصی دارد که در روزهای قبل از محرم شروع می‌شود و به ترتیب روز اول حضرت مسلم(ع)، روز دوم طفلان حضرت مسلم(ع)، روز سوم و چهارم حر بن یزید ریاحی، روز پنجم بحث وهب، روز ششم عبدالله بن حسن(ع)، روز هفتم طفلان حضرت زینب(س)، روز هشتم حضرت علی‌اکبر(ع) و قاسم بن الحسن(ع)، روز نهم حضرت عباس(ع) و روز دهم امام حسین(ع) و حضرت علی اصغر(ع) را حکایت و شبیه خوانی می‌کنند.

 

بعد از اتمام عزاداری و شام غربیان در دهه پایانی ماه صفر روضه و تعزیه برگزار می‌شود که بازیگران تعزیه افراد سرشناس شهر بوده و نقش ائمه(ع) معمولاً به سادات سپرده می‌شود./ز