در «سرآشپز» ۵۰ دوربین انسان‌ها و قصه‌هایشان را روایت می‌کنند
۵۰ دوربین و قصه‌هایی که بدون حضور حتی یکی از شخصیت‌هایشان ناتمام می‌مانند؛ این فرمول برنامه «سرآشپز» است که به گفته تهیه‌کننده‌اش بر مدار قصه‌گویی می‌چرخد و ادامه ضبط آن به حضور تمام اجزای این روایت گره خورده است.
خبرگزاری فارس-گروه رادیو و تلویزیون: مسابقه تلویزیونی «سرآشپز» به تهیه‌کنندگی پوریا ملک آبادی در قالب بیگ پروداکشن، مدتی است که روی آنتن شبکه سوم سیما است و توانسته نظر مخاطبان را به دست آورد.
با نگاهی به ساختار، مهمترین تفاوت برنامه را می‌توان در طراحی فضای آن جست و جو کرد. «سرآشپز» رقابت را در آشپزخانه‌هایی با فضا و حال‌وهوایی متفاوت دنبال می‌کند. فرمی که از آشپزخانه مدرن و مجهز تا آشپزخانه صنعتی و فضای سنتی را در بر می‌گیرد. به این شکل، فضاسازی استودیو تنها پس‌زمینه مسابقه نیست و بخشی از منطق و ظرفیت رقابت را شکل می‌دهد. علاوه بر آن کاراکترسازی از داوران و شرکت‌کنندگان نیز ابعادی دیگر از برنامه را آشکار می‌کند.
در این راستا گفتگویی داشته‌ایم با پوریا ملک آبادی (تهیه‌کننده)، پیمان طالبی (مجری)، رضا برکتی و ابوالفضل جعفری (داوران) که بخش دوم آن به شرح زیر است:
فارس: برای شخصیت‌پردازی، طراحی موقعیت‌ها و حتی ادبیات برنامه تا چه اندازه طراحی صورت گرفته است؟
ملک‌آبادی: ما برای چشم مخاطب ارزش قائلیم. برای همین، طراحی می‌کنیم؛ اما سناریوی ما برای بازیگر نیست. قرار نیست آدم‌ها نقش کسی را بازی کنند یا ادای شخص دیگری را دربیاورند. ما به ویژگی‌های واقعی آدم‌ها توجه می‌کنیم و تلاش می‌کنیم همان ویژگی‌ها را به جذاب‌ترین شکل ممکن به مخاطب نشان بدهیم. مثلاً حاج‌رضا ادبیات خاص خودش را دارد. آقای جعفری هم لحن و شیوه بیان خودش را دارد. پیمان طالبی هم با همه شیرینی‌ها، شوخی‌ها و هوشمندی‌هایش یک شخصیت مشخص دارد. ما نمی‌خواهیم این ویژگی‌ها را از آن‌ها بگیریم؛ برعکس، می‌خواهیم آن‌ها را پیدا کنیم، بشناسیم و در موقعیت درست به کار بگیریم. یک روز در اتاق پشت‌صحنه نشسته بودیم و حاج‌رضا خیلی صمیمی صحبت می‌کرد. در خلال حرف‌هایش، چند بار از تعبیر «آجری» برای غذا استفاده کرد. من متوجه شدم که این واژه در ادبیات او جای خودش را دارد. وقتی چنین ویژگی‌ای را پیدا می‌کنیم، می‌توانیم هوشمندانه از آن استفاده کنیم؛ بدون اینکه چیزی تصنعی به شخصیت آدم اضافه کنیم. این همان اتفاقی است که در بعضی مجموعه‌های موفق تلویزیونی هم می‌بینیم؛ شخصیت‌ها با ادبیات خودشان شناخته می‌شوند و بعضی عبارت‌ها به کلیدواژه تبدیل می‌شوند. به نظرم اگر این اتفاق در راستای فرهنگ ما باشد و از دل شخصیت واقعی افراد بیرون بیاید، می‌تواند بسیار ارزشمند باشد.
مثلاً موضوع تندخوری و فلفل در حاج رضا برکتی، به‌تدریج از دل رفتار و شوخی‌های واقعی شکل گرفت. پیمان این ویژگی را پیدا کرد، به آن پرداخت و توانست آن را به یکی از موقعیت‌های بامزه برنامه تبدیل کند. این اتفاق از آنجا جذاب شد که به شخصیت خودش و اتفاق‌های واقعی برنامه متصل بود. اشتراک دیگر دوستان این است که پای وطن هستند و از ایران دفاع می‌کنند. ما قرار است سرگرمی ایجاد کنیم در راستای فرهنگ غنی کشورمان. آقای جعفری یک بار گفت که شمال کشور فقط 200 نوع غذا دارد که کل غذاهای نسخه خارجی به یک استان ما نمی‌رسد. سرآشپز یک اثر فرهنگی قیمتی شده است. بیشترین میزان نظرات این است که چرا برنامه هرروز پخش نمی‌شود. آقای برکتی تعریف می‌کرد که در فرودگاه دو خانم پیش او آمدند که حجاب نداشتند؛ اما گفتند وقتی شما به ما دعای سفره را یاد داده‌ای، بچه‌های ما سر سفره این دعا را می‌خوانند. قبلا عموما بچه‌ها می‌گفتند می‌خواهند دکتر و پلیس شوند؛ ولی الان می‌گویند دوست دارند سرآشپز شوند. ترویج غذای فرهنگی ما پر از خیر و سلامت است. حاج محمود کریمی پشت صحنه برنامه آمد و گفت تنها جایی که تلفن همراه را کنار می‌گذاریم برای برنامه سرآشپز است. ما فقط درباره غذا صحبت نمی‌کنیم؛ درباره آدم‌ها هم صحبت می‌کنیم. هر شرکت‌کننده قصه‌ای دارد. برنامه ما مانند سریال است و هر جزئی که نباشد ضبط صورت نمی‌گیرد.
فارس: یکی از ویژگی‌های برجسته برنامه، صمیمیت شما با شرکت‌کنندگان و شوخی‌هایی است که در جریان رقابت شکل می‌گیرد. این لحن از قبل طراحی می‌شود یا حاصل اتفاق‌های لحظه‌ای است؟
طالبی: بخش مهمی از آن به شناخت آدم‌ها برمی‌گردد. من پیش از شروع کار و در طول برنامه، تلاش می‌کنم شرکت‌کنندگان را بشناسم. وقتی با آدم‌ها ارتباط برقرار می‌کنم، به لحن حرف‌زدنشان، شوخی‌هایشان، ویژگی‌های شخصیتی‌شان و تجربه‌هایی که دارند توجه می‌کنم. به نظرم اجرا یعنی محفوظات و شناختی را که به دست آورده‌ای، در جای مناسب به کار بگیری. قرار نیست همه‌چیز از قبل نوشته شده باشد. گاهی جذاب‌ترین اتفاق، همان چیزی است که در لحظه رخ می‌دهد. مردم ما نیز الان بسیار باهوش شده‌اند. ما در گستره رسانه‌های مختلف هستیم؛ رسانه‌هایی که گارد بازتری نسبت به تلویزیون دارند. ما در همین اوضاعی که برخی می‌گویند تلویزیون نمی‌بینیم برنامه‌ای ساختیم که آن را تماشا می‌کنند. ما در تلویزیونی که چارچوب‌های خاص خود را دارد برنامه‌ای تولید کردیم که با سایر تولیدات نمایش خانگی مقایسه می‌شود. مردم ما زحمت کشیدن در یک برنامه را درک می‌کنند و متوجه می‌شوند کدام برنامه ارزش قائل می‌شود.
فارس: چالش‌های داوری چگونه است؟
جعفری: واقعاً درباره آشپزی با کسی شوخی ندارم. گاهی در بحث‌ها درخصوص داوری به دلیل اختلاف نظر ممکن است تا پای دعوا هم برویم. آشپزی یک کار جدی است و ظرافت‌های خودش را دارد؛ اما در کنار دانش و تکنیک، چیزی وجود دارد که ما در زبان عامیانه به آن می‌گوییم دست‌پخت خوب. حتماً شنیده‌اید که درباره بعضی افراد می‌گویند دستشان نمک دارد؛ یعنی هر غذایی که درست می‌کنند، خوشمزه می‌شود. این ویژگی را در بعضی از مادرها و آشپزهای باتجربه می‌بینیم. ممکن است غذای یک نفر در یک روز بسوزد یا در مرحله‌ای نتواند آن‌طور که باید عمل کند. من ترجیح می‌دهم در چنین شرایطی، اگر امکانش وجود دارد، فرصت دوباره‌ای به او داده شود. حتی می‌توان تصمیم گرفت که به‌جای حذف قطعی، در موقعیت میانی قرار بگیرد و در مراحل بعدی توانایی‌اش را ثابت کند.
فارس: در قسمت‌های پخش‌شده، داوری‌ها گاهی خیلی سریع و هماهنگ به نظر می‌رسند. آیا واقعاً داوران درباره غذاها اختلاف‌نظر دارند؟
برکتی: ما سه داور داریم که هرکدام تجربه، دانش و ذائقه خودشان را دارند. هر سه نفر در حوزه کاری خودشان حرفه‌ای هستند؛ آشپزی کرده‌اند، غذاهای متنوعی را امتحان کرده‌اند و در موقعیت‌های مختلف با طعم‌ها و شیوه‌های پخت متفاوت روبه‌رو بوده‌اند. گاهی درباره یک غذا بحث طولانی می‌شود. ضبط متوقف می‌شود، دوباره غذا را بررسی می‌کنیم، درباره مزه‌ها صحبت می‌کنیم و ممکن است چند بار نظرمان را توضیح دهیم. گاهی هم یک تفاوت کوچک، مثلاً میزان نمک یا یک ظرافت در طعم، نتیجه داوری را تغییر می‌دهد. این حساسیت به این دلیل است که داوری در چنین مسابقه‌ای باید دقیق و فنی باشد.
فارس: چرا چالش‌های داوری را نشان نمی‌دهید؟
ملک آبادی: مگر می‌شود همه آدم‌ها یک ذائقه داشته باشند؟ اگر ده نفر یک چای را امتحان کنند، لزوماً هر ده نفر نمی‌گویند این چای خوشمزه است. درباره غذا هم همین‌طور است. ممکن است یک داور غذایی را از نظر فنی درست بداند، اما داور دیگری درباره میزان نمک، ادویه یا ترکیب طعم‌ها نظر متفاوتی داشته باشد. این اختلاف لزوماً به معنای اشتباه بودن یکی از آن‌ها نیست؛ گاهی تفاوت در ذائقه و معیارهای ارزیابی است. اما همه چیز در نظر مخاطب باید زیبا باشد. اگر اختلاف نظر در جایی جذابیت داشته باشد آن را قرار می‌دهیم.
فارس: چطور تصمیم می‌گیرید چه شخصیت‌هایی در کنار هم قرار بگیرند؟
ملک آبادی: یکی از مهمترین نکات در طراحی برنامه، تنوع شخصیت‌هاست. ما به آدم‌هایی با تجربه‌ها، سن‌ها، روحیه‌ها و پیشینه‌های مختلف نیاز داریم. این تفاوت‌ها به برنامه زندگی می‌دهد. دوست نداریم در طول فصل فقط یک نوع شخصیت یا یک گروه خاص را ببینیم. تنوع شرکت‌کنندگان به برنامه کمک می‌کند بخش‌های بیشتری از جامعه را بازتاب دهد.
فارس: این لحن خودمانی چقدر از پیش طراحی شده و چقدر به شخصیت واقعی پیمان طالبی برمی‌گردد؟
طالبی: من از همان سال‌هایی که در رادیو کار می‌کردم، همین شخصیت را داشتم. چه در برنامه طبیب و جوان ایرانی سلام تلاش می‌کردم با مخاطب راحت و بی‌واسطه صحبت کنم. وقتی وارد تلویزیون شدم، قرار نبود شخصیت تازه‌ای برای خودم بسازم؛ همان شیوه ارتباط را به قاب تلویزیون آوردم. در «سرآشپز» هم همین اتفاق افتاده است. من نمی‌توانم به خودم بگویم «حالا سه، دو، یک، برو داخل قالب یک شخصیت دیگر»؛ آنچه مخاطب می‌بیند، تا حد زیادی همان چیزی است که در ارتباط روزمره‌ام هم وجود دارد.
برکتی: من در زندگی شخصی‌ام فعالیت‌های اجتماعی و هیئتی هم دارم و برایم مهم بود که حضور در برنامه با آن بخش تعارض پیدا نکند. در همان ابتدا این نگرانی را با عوامل برنامه مطرح کردم. می‌خواستم بدانم قرار است چه فضایی داشته باشیم و آیا شوخی‌ها و موقعیت‌ها به شکلی پیش می‌روند که به شخصیت واقعی من آسیب بزنند یا نه. خوشبختانه از ابتدا درباره این موضوع صحبت شد و عوامل برنامه هم به این مسئله توجه داشتند. در نهایت، فکر می‌کنم همین صداقت و طبیعی بودن ارتباط باعث شده است که مخاطب بتواند با من و فضای برنامه ارتباط برقرار کند. زمان جنگ هم این برنامه ضبط شد و آقای ملک آبادی می‌گفت مردم در حال حاضر نیاز به سرگرمی دارند. سرآشپز زمانی ساخته شد که کشور درگیر جنگ بود و تقریبا برنامه سرگرمی وجود نداشت؛ به نوعی ریسک بزرگی بود.
سرآشپز از جمله برنامه‌هایی بود که افرادی که با تلویزیون قهر بوده‌اند، آشتی کردند. بارها افرادی به ما گفته‌اند که مدتی تلویزیون تماشا نمی‌کردند، اما با دیدن «سرآشپز» دوباره به تماشای برنامه‌های تلویزیونی علاقه‌مند شده‌اند. این برنامه خنده حلال با خود دارد. یعنی بر فرض آقای طالبی شوخی بد با کسی نمی‌کند. در هر موضوعی حتی سیاسی نیز بحث می‌کنیم. یعنی در چند حوزه بحث صورت می‌گیرد. حتی در هر قسمت به اقوام مختلف اشاره می‌شود بدون آن که بی‌احترامی صورت بگیرد.
ملک آبادی: برنامه حدود 50 دوربین دارد. در یک برنامه تلویزیونی 4 مدیر تصویربرداری سریال دارند کار می‌کنند. هرکدام در سریال‌های مختلف حضور داشته‌اند. این سبب می‌شود توقع ما نیز از کار حرفه‌ای بالا برود. بدین صورت حال خوب مردم اتفاق می‌افتد. ما از کشورهای مختلف پیشنهاداتی نیز برای ساخت برنامه داریم.
فارس: یکی از ویژگی‌های سرآشپز، طراحی چندطبقه آشپزخانه است. در اکثر مواقع برترین غذاها از طبقه زیرین بیرون می آید. این طراحی چگونه رقم خورده است؟
ملک آبادی: سرآشپز برنامه‌ای است که قصه دارد و مردم نیز داستان دوست دارند. طبقات آشپزخانه به ما اجازه می‌دهند تفاوت میان تجربه، امکانات، ابزارها و شیوه‌های آشپزی را به بخشی از روایت تبدیل کنیم. برای مثال، آشپزخانه‌ای که حس‌وحال خانه‌های قدیمی و آشپزی مادرها و مادربزرگ‌ها را تداعی می‌کند، برای مخاطب ایرانی بار عاطفی دارد. بسیاری از ما با غذاهایی خاطره داریم که در یک آشپزخانه ساده و با امکانات محدود آماده می‌شدند. یعنی برای ما شمایل یک آشپز خوب را تداعی می‌کنند. آشپزخانه‌های مجهز و حرفه‌ای امکان نمایش تکنیک‌ها و تجهیزات پیشرفته را فراهم می‌کنند. کنار هم قرار گرفتن این دو فضا، هم جذابیت بصری دارد و هم این پرسش را مطرح می‌کند که برای خوشمزه شدن غذا، کدام عامل تعیین‌کننده‌تر است. اقتباس درست آن چیزی است که تجربه را بگیری و سراغ بومی‌سازی خودمان برویم.
جعفری: بی امکاناتی مسئله بدی نیست اما مهم است که امکانات دست چه کسی باشد. آن زیرزمین نشان می‌دهد که با امکانات محدود می‌توان بهترین غذاها را درست کرد. معتقدم مادران ایرانی بهترین آشپزها هستند. برای من تجربه شده است که افرادی که زحمت بیشتری می‌کشند، غذای خوشمزه‌تری هم می‌پزند.
به نظر من شبکه همکاری بسیاری کرده است. من سال‌ها در سازمان صداوسیما بوده‌ام و برخی اوقات اذیت هم شده‌ام؛ به همین دلیل هر زمان پیشنهادی برای همکاری بود آن را رد می‌کردم. وقتی برای سرآشپز صحبت‌ها مطرح شد، به خود گفتم بتوانم یک نکته هم به کسی آموزش دهم کار خود را انجام داده‌ام. من همیشه ایران را بدون هیچ تعصبی در کنار فرانسه و ایتالیا به عنوان قطب‌های آشپزی می‌بینم. من برای ملیت‌های مختلفی آشپزی کرده‌ام. برای مثال من برای آمریکایی‌ها میرزا قاسمی درست کردم و ما کاری با بادمجان می‌کنیم که در نسخه خارجی این برنامه نمی‌توان انجام داد. می‌خواهم بگویم صاحب سبک هستیم اما مانند موارد دیگر نتوانسته‌ایم به دنیا نشان دهیم. یک طرحی داریم برای اینکه نوجوان‌های 15 ساله شرکت کنند. یکی از دوستانم که آلمان زندگی می‌کند دختری 13 ساله دارد؛ به‌گونه‌ای آشپزی می‌کند که در آلمان تعجب می‌کنند. به نظرم پخت غذا در ژن ما وجود دارد. شاید هنوز نتوانسته‌ایم به دلیل ظلم‌ها و تحریم‌هایی که در حقمان شده در مسابقات جهانی حضور داشته باشیم.
برکتی: غذای ایرانی باید در همین مکان ساخته شود. غذای ایرانی باید ایرانی پخته شود. بر این مسئله اما اعتقاد دارم که آشپز اگر توانایی داشته باشد در بیایان هم می‌تواند پخت کند. همه ما تجربه کرده‌ایم که یک غذای ساده در خانه، به‌خاطر خاطره و احساسی که با آن داریم، برایمان بسیار دلنشین است . وقتی درباره دست‌پخت مادرها صحبت می‌کنیم، فقط درباره مهارت فنی حرف نمی‌زنیم. تجربه، شناخت ذائقه خانواده، توجه به جزئیات و علاقه‌ای که برای تهیه غذا صرف می‌شود، همگی در این تجربه نقش دارند.
فارس: یکی از ویژگی‌های برنامه، حضور شرکت‌کنندگانی از شهرها و مناطق مختلف است. این تنوع چه تأثیری بر برنامه دارد؟
برکتی: این تنوع یکی از ظرفیت‌های مهم برنامه است. وقتی شرکت‌کننده‌ای از یک منطقه کمتر دیده‌شده وارد برنامه می‌شود، فرصت پیدا می‌کنیم با تجربه‌ها، غذاها، لهجه‌ها و فرهنگ او آشنا شویم. در بسیاری از موارد، مخاطب با دیدن این افراد متوجه می‌شود که چه استعدادها و ظرفیت‌هایی در نقاط مختلف کشور وجود دارد؛ استعدادهایی که شاید پیش از این فرصتی برای دیده‌شدن نداشته‌اند. این برنامه می‌تواند زمینه‌ای برای معرفی چهره‌های تازه نیز باشد؛ افرادی که به‌واسطه مهارت، تلاش، شخصیت و توانایی‌هایشان موردتوجه قرار می‌گیرند.
علاوه بر این به نکات دیگری چون اسراف نکردن نیز اشاره می‌شود. شاید برخی از مفاهیم را 50 برنامه دیگر شبکه معارف نتواند به مردم منتقل کند. یک بار سردبیر برنامه به من گفت این توصیه اخلاقی را روی آنتن بگو. گفتم چون این توصیه را تابه‌حال انجام نداده‌ام نمی‌توانم بگویم. برنامه به این صورت تولید می‌شود. درحقیقت سرآشپز برنامه‌ای تولید کرد که کار نیکو را نیکو به سرانجام رساند. به نظرم توانسته‌ایم قدمی برای حال خوب مردم برداریم و این برای من خوشحال‌کننده است.
#سرآشپز
#برکتی
#جعفری
#ملک_آبادی
#طالبی
#سرگرمی
#مسابقه
#تلویزیون
بمنظور دسترسی پایدار به اخبار و مطالب ما، آخرین نسخه اپلیکیشن خبرگزاری فارس را می‌توانید از اینجا و در فروشگاه‌های «کافه بازار» و «مایکت» دانلود و نصب کنید.
