دهان‌های آلوده را با فال حافظ چه کار؟
سفیر فرانسه در تهران برای پاسخ به انتقادها از وضعیت کشورش به حافظ پناه برد، اما اسماعیل امینی با یادآوری کارنامه استعماری فرانسه تأکید می‌کند: حافظ‌خوانی دهان پاک می‌خواهد، نه نمایش دیپلماتیک.
به گزارش خبرنگار کتاب و ادبیات و خبرگزاری فارس، در آستانه روز بزرگداشت حافظ، حافظ‌خوانی سفیر فرانسه در تهران بهانه‌ای شد تا بار دیگر نسبت میان ادبیات، اخلاق و سیاست زیر ذره‌بین برود؛ سفیری که برای پاسخ به آنچه «اراجیف» درباره کشورش می‌خواند، به غزل حافظ پناه برد، اما به قول اسماعیل امینی، شاعر، پیش از خواندن حافظ باید کمی هم درباره کارنامه خود تأمل می‌کرد.
پیر کوشار، سفیر فرانسه در تهران، در ویدئویی که سفارت این کشور منتشر کرده، دیوان حافظ را به دست می‌گیرد و می‌گوید: «سفیر فرانسه در ایران بودن گاهی پیچیده است، اما من همیشه در حافظ آرامش پیدا می‌کنم.» او سپس با اشاره به آنچه اخبار نادرست درباره وضعیت کشورش می‌خواند، از تفأل به حافظ می‌گوید و این بیت را می‌خواند:
«ما نگوییم بد و میل به ناحق نکنیم
جامهٔ کس سیه و دلق خود ازرق نکنیم»
انتخاب این بیت، در شرایطی که گزارش‌هایی از اعتراضات دانش‌آموزی و انتقادها به برخورد پلیس فرانسه با معترضان منتشر شده بود، بیش از آنکه یک تفأل ساده باشد، رنگ‌وبوی کنایه سیاسی داشت؛ کنایه‌ای به رسانه‌ها و منتقدانی که از وضعیت فرانسه سخن گفته بودند. اما آیا می‌توان با خواندن یک بیت از حافظ، جای پاسخ‌گویی درباره واقعیت‌های سیاسی و اجتماعی را گرفت؟
اسماعیل امینی، شاعر و منتقد ادبی، در واکنش به این ماجرا، در گفت‌وگو با خبرنگار فارس با اشاره به سابقه استعماری فرانسه و عملکرد این کشور در شمال آفریقا و الجزایر، یادآور می‌شود که سخن گفتن از انصاف و اخلاق، بدون توجه به کارنامه تاریخی و سیاسی گوینده، نمی‌تواند چندان قانع‌کننده باشد.
امینی با لحنی صریح درباره نسبت سفیر فرانسه با حافظ می‌گوید: «حافظ‌خوانی، دهان‌های پاک می‌خواهد؛ دهان‌های ناپاک نمی‌توانند آن را بخواند.» او در ادامه با اشاره به سابقه استعمارگری و نژادپرستی فرانسه، تأکید می‌کند که چنین میراثی را نمی‌توان با چند بیت شعر از حافظ پوشاند.
این شاعر همچنین به حمایت‌های نظامی فرانسه از صدام در دوران جنگ تحمیلی اشاره می‌کند و می‌گوید فرانسه در آن دوران به عراق سلاح شیمیایی و هواپیماهای جنگی داد؛ موضوعی که به اعتقاد او، در کنار سابقه استعماری این کشور، هنگام شنیدن موعظه‌های اخلاقی مقام‌های فرانسوی نباید از یاد برود.
حافظ برای کنایه زدن نیست
نکته مهم در سخنان امینی، تنها انتقاد از کارنامه فرانسه نیست؛ او اساساً با این تصور که می‌توان از فال حافظ برای تأیید موضع سیاسی خود استفاده کرد، فاصله دارد. از نگاه او، فال حافظ کاری تفننی و راهی برای پیش‌بینی قطعی آینده نیست؛ مواجهه‌ای با حکمت و تجربه‌های عمومی انسان است.
امینی درباره آداب تفأل به حافظ نیز توضیح می‌دهد که این کار باید در آرامش روحی و با دوری از خودپسندی و نفسانیت انجام شود.
او با اشاره به این بیت که «خلوت دل نیست جای صحبت اغیار»، بر این نکته تأکید می‌کند که برای دریافت حکمت، باید ابتدا آلودگی‌های درونی و خودخواهی را کنار گذاشت.
در چنین نگاهی، مشکل صرفاً این نیست که سفیر فرانسه بیتی از حافظ خوانده است؛ مسئله این است که آیا می‌توان شعری درباره پرهیز از قضاوت ناحق را به ابزاری برای پاسخ سیاسی به منتقدان تبدیل کرد، بی‌آنکه به انتقادهای مطرح‌شده پاسخ داد؟
پرهیز از بدگویی، به معنای چشم بستن بر رفتار صاحبان قدرت نیست و نقد مستند نیز لزوماً مصداق بی‌انصافی به شمار نمی‌رود.
فال حافظ، کارنامه استعمار را پاک نمی‌کند
روز بزرگداشت حافظ، فرصتی برای بازخوانی شاعری است که شعرش قرن‌هاست از مرزها عبور کرده و به میراثی فراتر از جغرافیا تبدیل شده است. اما جهانی بودن حافظ به این معنا نیست که هر کس دیوان او را گشود و بیتی خواند، لزوماً با حکمتش نسبتی پیدا کرده است.
سفیر فرانسه حق دارد حافظ بخواند و از شعر او لذت ببرد؛ حافظ را می‌توان با لهجه فرانسوی خواند؛ اما حکمت او را نمی‌توان با چند بیت، به خدمت روابط عمومی سیاست درآورد. غزل حافظ شاید آرامش‌بخش باشد، اما قرار نیست کارنامه هیچ دولتی را تطهیر کند.
#حافظ #شعر #شاعر #فرانسه #اعتراضات_فرانسه #سفیر_فرانسه
بمنظور دسترسی پایدار به اخبار و مطالب ما، آخرین نسخه اپلیکیشن خبرگزاری فارس را می‌توانید از اینجا و در فروشگاه‌های «کافه بازار» و «مایکت» دانلود و نصب کنید.
