رضاخان چگونه مخالفانش را ساکت می کرد؟!

باشگاه خبرنگاران جوان - صورتجلسه مذاکرات مجلس در روز سه‌شنبه، ۲۸ مرداد ۱۳۰۳، از زبان ملک‌الشعرای بهار، حکایت از تلاش‌های رضاخان، برای خاموش کردن اعتراضات اقلیت دارد. این تلاش، تنها محدود به روز‌های استیضاح وی نبود؛ بلکه از روز اعلام حکومت‌نظامی از سوی سردار سپه، فشار‌های زیادی به نمایندگان اقلیت وارد شد.

این فشارها، شامل توقیف کلیه مطبوعات، حبس و تبعید هم‌فکران اقلیت بوده است. گفته‌های ملک‌الشعرا نشان می‌دهد که تا قبل از این نیز، اقلیت در نوعی سانسور به سر می‌برده است؛ به‌گونه‌ای که در صورت رفت و آمد به خانه اقلیت و همچنین، رفتن افرادی از گروه اقلیت به خانه کسی، میزبان دستگیر می‌شد. اگرچه به دلیل در اقلیت بودن مخالفان و وعده وکلای طرفدار رضاخان، او نسبت به رأی اعتماد مجلس مطمئن بود، اما باز هم به از مخالفت اقلیت، در بیم و هراس بود.

به همین دلیل، هنگام اخذ رأی در مجلس، هرکسی را که مظنون به دوستی با اقلیت بود و می‌توانست در مجلس تماشاچی شود، صدایی بلند و مردم را به دفاع از اقلیت تشویق کند، حبس کردند. سپس، گروه زیادی از طرفداران رضاخان را گرد آوردند؛ به برخی چوب و چاقو دادند و به میان تماشاچیان مجلس فرستادند. هدف از این اقدامات، ایجاد رعب در دل اقلیت و جلوگیری کردن از مخالفت آنها بود. رضاخان اگر چه در ابتدا از استیضاح خود و به‌طور ویژه از «استفاده نامشروع از اموال» که بنا بر اظهارات ملک‌الشعرای بهار، جدی‌ترین نقطه‌ضعف وی محسوب می‌شد، واهمه داشت؛ اما پس از چند جلسه بحث و مذاکره در جوی متشنج و مملو از مانور‌های تهدیدآمیز از سوی طرفداران اکثریت، شرایط عمومی تغییر کرد.

در همان حال، هجوم اراذل و اوباش به داخل مجلس، اوضاع را به هم ریخت و هنگامی‌که مدرس در این شرایط، به‌عنوان نماینده اقلیت به مجلس وارد شد، مورد هجوم قرار گرفت. این هجمه شدید و خطرناک، تنها به صحن علنی مجلس محدود نمی‌شد، بلکه در اتاق‌های فراکسیون‌ها نیز، هنگامی که برخی از نمایندگان اقلیت نشسته بودند، نمایندگان طرفدار رضاخان، بنای هجمه و توهین را می‌گذاردند. شعار‌های تند علیه شهید مدرس، باعث شد که وی جمله‌ای تاریخی را به معترضان بگوید: «اگر مدرس بمیرد، دیگر کسی به شما پول نخواهد داد». مهم‌ترین ابزاری که رضاخان از آن برای ناکام گذاشتن تلاش استیضاح‌کنندگان استفاده کرد، ایجاد ترس بود. ترس باید در وجود نمایندگان نهادینه می‌شد و این نهادینه شدن، نیازمند گذشت زمان بود.

این رویکرد، با هجوم اراذل به داخل مجلس و ضرب و شتم نمایندگان اقلیت، به اوج خود رسید. ضرب و شتم و توهین به نمایندگان، حتی بیرون از مجلس و تا در منزل آنها هم ادامه پیدا کرد؛ به طوری که حائری زاده، نماینده یزد، به سختی مضروب شد و به زحمت از دست اوباش نجات یافت. رضاخان با این شیوه توانست نمایندگان اقلیت مجلس را ساکت و راه خود را برای رسیدن به قدرت، هموار کند.

منبع: قدس آنلاین