عاملی: پیشرفت علمی مهمترین رکن تأمین استقلال کشور است
رئیس شورای تحول و ارتقای علوم انسانی با تاکید بر اینکه استقلال‌گرایی به معنای انزواگرایی نیست، گفت: پیشرفت علمی مهمترین رکن تأمین استقلال کشور است.
به گزارش خبرنگار گروه حوزه و دانشگاه خبرگزاری فارس، در اجلاسیه استقلال ملی و آزادی ملی در پرتو اندیشه های امام شهید آیت الله العظمی خامنه‌ای که توسط معاونت راهبردی رئیس جمهور در روز مبارزه ملی با استکبار جهانی برگزار شد، سعیدرضا عاملی، رئیس شورای تحول و ارتقای علوم انسانی، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی و رئیس دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران، با تشریح ابعاد راهبردی اندیشه‌های رهبر شهید درباره استقلال و آزادی ملی، تأکید کرد: استقلال در منظومه فکری ایشان به معنای سلطه‌زدایی از ایران، منطقه و جهان بود و آزادی نیز بر پایه رهایی از سلطه بیگانگان و آزاد شدن از بندگی غیرخدا و پذیرش مسئولیت اخلاقی نسبت به جامعه و جهان تعریف می‌شد.
عاملی با گرامیداشت ۱۳ آبان، روز ملی مبارزه با استکبار جهانی، این روز را یکی از میراث‌های مهم امامین انقلاب دانست و اظهار کرد: یکی از مهمترین دستاوردهای امام راحل، رهبر شهید و ملت شریف ایران، استقلال‌گرایی ایران عزیز است و ۱۳ آبان نیز از جمله جلوه‌های برجسته این میراث به شمار می‌رود.
وی با بیان اینکه برای بررسی اندیشه‌های رهبر شهید باید از رویکرد شخصیت‌نگاری راهبردی استفاده کرد، افزود: شخصیت‌نگاری رویکردهای متفاوتی دارد؛ گاهی به شکل تاریخی و روندی انجام می‌شود و گاهی با رویکرد گفتمانی، دال‌های مرکزی و گفتمان‌های یک شخصیت استخراج و برجسته می‌شود؛ اما در اینجا هدف ما شخصیت‌نگاری راهبردی است تا کلیدهای اصلی تفکر ایشان در حوزه استقلال ملی و آزادی ملی را شناسایی و برجسته کنیم.
ضرورت بررسی اندیشه‌های رهبر شهید در پنج قلمرو کلان
رئیس شورای تحول و ارتقای علوم انسانی با تأکید بر ضرورت توجه هم‌زمان به سیره نظری و عملی رهبر شهید بیان کرد: برای بررسی موضوعی مانند استقلال و آزادی نمی‌توان از حلقه کلان گفتمانی ایشان خارج شد. باید هم یک نگاه کلان به سیره نظری و عملی ایشان داشته باشیم و هم در موضوع مورد بررسی، نگاه خرد و مسئله‌محور را دنبال کنیم.
عاملی ادامه داد: به نظر من، اندیشه‌های کلان رهبر شهید را باید در پنج قلمرو بررسی کرد. محور کانونی نخست، استقلال، عزت ملی و مقاومت است؛ رکن دوم، پیشرفت علمی، اقتصادی و اقتدار ملی ایران است؛ رکن سوم، هویت اسلامی و انقلابی و تمدن نوین اسلامی است که در اندیشه‌های ایشان بسیار پررنگ بوده و در متن فاخر بیانیه گام دوم انقلاب نیز به‌صورت برجسته مورد توجه قرار گرفته است.
وی افزود: رکن چهارم، عدالت اجتماعی، معنویت و تقویت تدین است و رکن پنجم نیز مردم‌سالاری دینی، مشارکت و حکمرانی اسلامی را شامل می‌شود. بنابراین، اگر استقلال ملی را در این پیکره فکری بررسی کنیم، به معنای متفاوتی از استقلال در نظام گفتمانی رهبر حکیم انقلاب در مقایسه با مفهوم استقلال در مثلا یک رئیس‌جمهور یا دولت اروپایی و حتی دولت‌های جنوب شرق آسیا خواهیم رسید.
سلطه‌زدایی؛ معنای محوری استقلال در اندیشه رهبر شهید
رئیس دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران با بیان اینکه مفهوم استقلال ملی در اندیشه رهبر شهید با سلطه‌زدایی پیوند عمیقی دارد، گفت: استقلال ملی در نگاه ایشان به معنای سلطه‌زدایی از ایران بود. رهبر شهید به دنبال سلطه‌زدایی از ایران بودند و مفهوم آزادی را نیز در همین چارچوب تعریف می‌کردند. ایشان آزادی از سلطه غربی را بنیان آزادی در ایران می‌دانستند و آزادی را صرفاً با رویکرد لیبرال‌دموکراسی تعریف نمی‌کردند.
عاملی با اشاره به مبانی معرفتی آزادی در اندیشه رهبر شهید اظهار کرد: آزادی در درجه نخست به معنای رها شدن انسان از بندگی غیرخداست. انسان به میزانی که بتواند خودخواهی و تعلقات نفسانی را از خود کم کند، می‌تواند خدا را ببیند و نگاه الهی پیدا کند. در وجه بیرونی نیز ایشان به دنبال دور کردن نظام شیطانی و سلطه‌آمیز از ایران عزیز بودند.
وی تصریح کرد: به نظر من، رهبر شهید معمار سلطه‌زدایی از ایران، معمار سلطه‌زدایی از منطقه و حتی معمار سلطه‌زدایی از جهان بودند. اگر زوایای مختلف اندیشه ایشان را دنبال کنیم، متوجه می‌شویم که این مسئله تا چه اندازه برای ایشان اهمیت داشته است.
استقلال، عزت و اقتدار ملی؛ خط قرمز جمهوری اسلامی ایران
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با استناد به بیانات رهبر شهید در سوم شهریور سال ۱۳۹۵ گفت: ایشان به‌صراحت تأکید کردند که استقلال، عزت و اقتدار ملی خط قرمز جمهوری اسلامی ایران است و هیچ‌کس نمی‌تواند از این خط قرمز عبور کند؛ حتی اگر ایستادگی بر این اصول به جنگ یا مشکلات عظیم منجر شود. این خط قرمز جمهوری اسلامی است.
عاملی با اشاره به سابقه استعمارگری کشورهای اروپایی عنوان کرد: انقلاب اسلامی برای تأمین استقلال ایران آغاز شد. حدود ۸۵ درصد خاک جهان در دوره‌ای تحت استعمار قدرت‌های اروپایی قرار گرفت. گاهی وقتی از برخی کشورهای اروپایی و ظاهر متمدنانه آنها صحبت می‌شود، تصویری از تمدن در ذهن شکل می‌گیرد، اما تاریخ اروپا از بی‌تمدن‌ترین تاریخ‌ها در این زمینه است.
وی افزود: کشتارهایی که در دو قرن اخیر در نتیجه جنگ‌ها و مداخلات صورت گرفته، بسیار گسترده بوده و در این دوره حدود ۳۷۰ میلیون انسان کشته شده‌اند. جنگ‌افروزی و روحیه سلطه‌طلبی در رفتار برخی قدرت‌های جهانی ریشه دارد. وقتی کشوری مانند آمریکا سالانه یک تریلیون و ۴۰۰ میلیارد دلار بودجه نظامی اختصاص می‌دهد و حدود ۷۰۰ پایگاه نظامی ایجاد می‌کند، باید پرسید این ظرفیت نظامی برای چه هدفی ایجاد شده و استقرار این حجم از پایگاه‌های نظامی در منطقه ما چه معنایی دارد؟
رئیس دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران ادامه داد: رهبر شهید با توجه به همین روحیه و آرایش نظامی قدرت‌های سلطه‌گر تأکید کرده بودند که این بار جنگ، جنگ میان دو کشور نخواهد بود، بلکه جنگی منطقه‌ای خواهد بود.
ثبات اندیشه و پایبندی به مبانی قرآنی و سیره اهل‌بیت(ع)
عاملی با اشاره به ویژگی‌های فکری رهبر شهید خاطرنشان کرد: یکی از نکات برجسته در اندیشه ایشان، ثبات کلام و ثبات اندیشه بود. در تفکر ایشان اعوجاج و تناقض وجود نداشت و به‌صورت مستمر یک نگاه استقرار‌یافته، پویا و عمیق را مطرح می‌کردند و از اصول خود خارج نمی‌شدند. البته اندیشه‌ها کمال پیدا می‌کردند، اما این تحول به معنای تناقض در مبانی نبود.
وی با بیان اینکه قرآن کریم و سیره پیامبر اکرم(ص) و ائمه اطهار(ع) مبنای اندیشه و عمل رهبر شهید بود، افزود: ایشان بر اساس همین مبانی عمل می‌کردند. اگر به قاعده نفی سبیل استناد می‌کردند، بر همین مبنا قاعده جهاد را مطرح می‌کردند و استقلال علمی کشور را نیز در همین چارچوب مورد تأکید قرار می‌دادند.
رئیس شورای تحول و ارتقای علوم انسانی تأکید کرد: برای ایشان استقلال علمی کشور اهمیت بسیار زیادی داشت. علم وارداتی و علم ترجمه‌ای را نمی‌خواستند؛ البته استفاده از دستاوردهای علمی دیگران را نفی نمی‌کردند، بلکه معتقد بودند ما باید از دستاوردهای دیگران استفاده کنیم، اما خودمان نیز باید در تولید علم حضور و اصالت داشته باشیم. علم باید ریشه‌دار باشد تا بتواند مسائل و مشکلات کشور را حل کند.
عاملی با اشاره به آیه شریفه «وَلَا تَرْکَنُوا إِلَی الَّذِینَ ظَلَمُوا» اظهار کرد: این آیه به معنای آن است که در برابر کسانی که ظلم می‌کنند، کرنش نکنید. آمریکایی‌ها از جمله دولت‌های بسیار پلید جهان در رفتار سلطه‌گرانه خود هستند. اگر در برابر آنها کرنش کنید، ضربات محکم‌تری وارد می‌کنند، اما اگر استوار بایستید، شرایط متفاوت خواهد بود.
وی با اشاره به نحوه شهادت رهبر شهید گفت: ایشان در شرایطی که تهدیدها جدی بود، در محل کار و در حال روزه‌داری و تلاوت قرآن به شهادت رسیدند. این سیره عملی ایشان است؛ حدود ۶۰ سال مبارزه که در نهایت به شهادت منتهی شد، برای آنکه در برابر نظام ظالمانه کرنش نکنند و اجازه ندهند جهان با ظلم و سلطه ادامه پیدا کند.
قانون اساسی و صیانت از مردم؛ دو مبنای مهم در اندیشه رهبر شهید
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به دیگر مبانی فکری و مدیریتی رهبر شهید گفت: قانون اساسی همواره یکی از مبانی مورد تأکید ایشان بود و بر صیانت از مردم نیز تأکید ویژه داشتند. صیانت از مردم باید یکی از اصول اساسی در فهم سیره و اندیشه ایشان باشد.
عاملی با اشاره به شرایط جنگی و ابعاد مختلف جنگ ترکیبی افزود: امروز با جنگی مواجه هستیم که در بعد نظامی آشکار است، اما در ابعاد ادراکی و شناختی، اقتصادی و سیاسی، لایه‌های پنهان و گسترده‌ای دارد. آشکارترین بخش این جنگ، جنگ نظامی است که به لطف خداوند، بنیه قدرت دفاعی کشور و زیرساخت‌هایی که در این حوزه ایجاد شده، در برابر آن نقش‌آفرینی می‌کند.
وی با اشاره به تفاوت رویکرد رهبر شهید در حوزه‌های مختلف مدیریتی و راهبری تصریح کرد: ایشان در برخی حوزه‌ها، از جمله صداوسیما، مسئولیت مستقیم نظارت و اجرا را بر عهده نمی‌گرفتند و شورایی را برای این موضوع تعیین کرده بودند تا بر حسن اجرای وظایف نظارت کند؛ اما در حوزه های نظامی و علم، مسئولیت راهبری را می‌پذیرفتند، زیرا در این حوزه مسیر را به‌درستی به جامعه و کارگزاران نشان داده بودند.
پیشرفت علمی؛ مهمترین رکن تأمین استقلال کشور
رئیس دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران با تأکید بر جایگاه علم در منظومه فکری رهبر شهید بیان کرد: پیشرفت علمی ایران یکی از مهمترین ارکان پیشرفت کشور و از نگاه ایشان مهمترین رکن تأمین استقلال کشور بود. رهبر شهید استقلال ایران را از مسیر علم دنبال می‌کردند و به همین دلیل، همواره مرزگذاری‌ها و هدف‌گذاری‌های مشخصی در این حوزه داشتند.
عاملی با اشاره به تأکید رهبر شهید بر جایگاه ایران در فناوری‌های نوین، به‌ویژه هوش مصنوعی، گفت: ایشان تأکید می‌کردند که ایران باید در حوزه هوش مصنوعی جزو ۱۰ کشور نخست جهان باشد. این هدف‌گذاری صرفاً ناظر بر تولید علم نبود، بلکه ایشان تأکید داشتند که ایران باید در عرصه عمل و کاربرد نیز در میان ۱۰ کشور نخست جهان قرار بگیرد.
وی افزود: متأسفانه در حوزه کارکرد و استفاده از هوش مصنوعی، رتبه ایران ۸۸ جهان است؛ در حالی که در تولید علم این حوزه جزو ۱۲ کشور نخست جهان قرار داریم. بنابراین، میان جایگاه علمی کشور و میزان بهره‌گیری عملی از این فناوری فاصله وجود دارد. در حوزه شبکه‌های عصبی نیز ایران در زمره شش کشور نخست جهان قرار گرفته است.
رئیس شورای تحول و ارتقای علوم انسانی با اشاره به این فاصله میان تولید علم و کاربرد فناوری تأکید کرد: این موضوع نشان می‌دهد که باید علاوه بر تقویت ظرفیت‌های علمی، برای استفاده عملی از دستاوردهای علمی و تبدیل آنها به توانمندی‌های مؤثر در کشور نیز برنامه‌ریزی کنیم.
سه رکن آزادی فردی در اندیشه رهبر شهید
عاملی در ادامه به تبیین ابعاد آزادی در اندیشه رهبر شهید پرداخت و گفت: ایشان در تبیین مفهوم آزادی، سه رکن اصلی را برجسته می‌کردند. رکن نخست، آزادی به مثابه حق الهی است؛ خداوند انسان را آزاد آفریده و انسان نباید دائماً در محذورات قرار بگیرد یا خود را پنهان کند. خداوند انسان را حر آفریده است و این حریت باید در وجود او ظهور و بروز داشته باشد.
وی افزود: رکن دوم، آزادی به مثابه رهایی از بندگی غیرخداست. این آزادی معنای عمیقی دارد؛ انسان باید از بندگی غیرخدا آزاد شود و بندگی خدا را بپذیرد. در واقع، توحید و آزادی در این نگاه پیوند عمیقی با یکدیگر دارند و انسانی که توحید در وجودش پررنگ باشد، آزادی نیز در وجود او برجسته خواهد بود.
رئیس دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران رکن سوم آزادی را همراهی آن با مسئولیت اخلاقی دانست و اظهار کرد: نمی‌توان گفت انسان آزاد است که هر کاری انجام دهد؛ آزادی به معنای ولنگاری، زیر پا گذاشتن حقوق دیگران یا بی‌تعهدی نسبت به قوانین و مقررات نیست. آزادی بدون پذیرش مسئولیت اجتماعی، آزادی واقعی نیست.
عاملی ادامه داد: ایشان تأکید داشتند که آزادی باید در چارچوب احکام الهی، حقوق دیگران و اخلاق عمومی تحقق پیدا کند؛ در غیر این صورت، آزادی بدون تقوا می‌تواند به‌جای آنکه به نفع انسان باشد، به زیان او تبدیل شود.
آزادی ملی؛ از به‌رسمیت‌شناختن حقوق ملت تا استقلال اراده و عمل
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با تفکیک آزادی فردی از آزادی ملی بیان کرد: در اندیشه رهبر شهید، آزادی ملی نیز جایگاه ویژه‌ای داشت. ایشان میان آزادی فردی و آزادی در مقیاس یک ملت تمایز قائل بودند و آزادی ملی را با توجه به حقوق ملت و شهروندی تبیین می‌کردند.
وی با اشاره به سه رکن آزادی ملی در این اندیشه گفت: رکن نخست، به‌رسمیت‌شناختن و رعایت حقوق دیگران است؛ یعنی آدم حساب کردن دیگران، آدم حساب کردن جامعه، ملت و شهروندان. آزادی در این معنا مستلزم آن است که حقوق مردم به رسمیت شناخته شود و مورد احترام قرار گیرد.
عاملی افزود: رکن دوم، استقلال اراده و استقلال عمل است؛ یک ملت باید بتواند اراده و عمل مستقل داشته باشد و منافع حقیقی و ملی خود را بر اساس تشخیص و تصمیم مستقل دنبال کند. ایشان در سخنرانی ۱۷ بهمن ۱۳۹۳ در دیدار با مسئولان کشور تأکید کردند که باید منافع حقیقی و ملی را تشخیص داد و آنها را با استقلال اراده و استقلال عمل دنبال کرد.
استقلال‌گرایی به معنای انزواگرایی نیست
رئیس شورای تحول و ارتقای علوم انسانی با تأکید بر اینکه استقلال ملی نباید با انزواطلبی اشتباه گرفته شود، گفت: رکن سوم در این حوزه آن است که استقلال به معنای انزوا نیست. ما باید برای تحکیم روابط بین‌المللی تلاش کنیم، ارتباطات بین‌فرهنگی با جهان را گسترش دهیم و با پویش‌های جهانی پیوند بخوریم.
وی ادامه داد: امروز در جهان پویش‌های اجتماعی متعددی وجود دارد که با ما هم‌عقیده هستند. بخش قابل توجهی از جامعه آمریکا و اروپا در زمره جریان‌های مخالف سیاست‌های جنگ‌طلبانه قرار دارند. حدود ۷۰ درصد جامعه آمریکا و بیش از ۶۵ درصد مردم اروپا در زمره فرهنگ مخالفت قرار می‌گیرند. از بزرگ‌ترین پویش‌های اجتماعی در غرب، پویش‌های ضدجنگ و طرفدار صلح هستند و ما باید با این جریان‌ها ارتباط داشته باشیم.
عاملی خاطرنشان کرد: تلاش قدرت‌های سلطه‌گر این است که ایران را در انزوا قرار دهند، اما استقلال‌گرایی به هیچ وجه به معنای انزواگرایی نیست. باید میان استقلال سیاسی و اقتصادی کشور و ضرورت تعامل با جهان تمایز قائل شد.
وی با اشاره به تأکید رهبر شهید بر ضرورت حفظ استقلال در عین گسترش تعاملات بین‌المللی گفت: ایشان تصریح می‌کردند که استقلال نباید به معنای زندانی کردن سیاست و اقتصاد کشور در میان مرزهای خود باشد. سیاست و اقتصاد باید آزادسازی شوند، اما این آزادسازی باید با رعایت ملاحظات و اصولی صورت بگیرد که استقلال ملی، عزت و منافع حقیقی کشور را تأمین کند.
پایان پیام/
#رهبر_شهید
