آیا هوش مصنوعی ممکن است روزی به سطح آگاهی برسد؟!

باشگاه خبرنگاران جوان؛ جواد فراهانی - پیشرفت سریع هوش مصنوعی پرسشی را مطرح می‌کند که مرز‌های آن با داستان‌های علمی-تخیلی تلاقی دارد: آیا تاکنون هیچ سیستم هوش مصنوعی واقعاً به آگاهی دست یافته است؟ و چگونه می‌توانیم این موضوع را راستی‌آزمایی کنیم؟

مگان پیترز، مدرس حوزه ادراک محاسباتی در «یونیورسیتی کالج لندن» (UCL)، خاطرنشان می‌کند که دانشمندان در حال حاضر فاقد آزمونی قابل‌اعتماد یا مورد توافق همگانی برای تشخیص آگاهی در سیستم‌های هوش مصنوعی هستند. پیترز قصد دارد در رویداد «New Scientist Live» که برای روز‌های ۱۰ تا ۱۲ اکتبر برنامه‌ریزی شده است، به این موضوع بپردازد و تأکید کند که پژوهش در زمینه آگاهی مصنوعی، فراتر از صرفاً برداشت‌ها یا شهود‌های ذهنی است.

او به روزنامه «دیلی میل» گفت که نمی‌توان صرفاً به دنبال نشانه‌ها یا شاخص‌های آگاهی در یک سیستم مصنوعی گشت، زیرا ماهیت چنین نشانه‌هایی همچنان ناشناخته است.

چالش اصلی در این واقعیت نهفته است که آگاهی، حتی در انسان‌ها، همچنان یک معمای علمی بزرگ محسوب می‌شود. در حالی که یک انسانِ دارای آگاهی می‌تواند در صورت پرسش، تجربه شخصی خود را توصیف کند، نمی‌توان با پاسخ‌های یک سیستم هوش مصنوعی به همان شیوه برخورد کرد؛ پیترز استدلال می‌کند که اگر این پرسش از سیستم‌های هوش مصنوعی مطرح شود، نمی‌توان به پاسخ‌های آنها به همان اندازه اعتماد کرد. یک دوراهی اخلاقی احتمالی

با توجه به تکامل سریع چت‌بات‌ها و سرمایه‌گذاری‌های کلان شرکت‌های هوش مصنوعی در پژوهش‌های مربوط به «به‌زیستی هوش مصنوعی» (AI well-being)، اهمیت این پرسش روزبه‌روز بیشتر می‌شود.

پیترز معتقد است که روانی و تسلط شگفت‌انگیز این ربات‌ها در گفت‌و‌گو می‌تواند باعث شود انسان‌ها توانایی شبیه‌سازی مکالمه را با برخورداری از آگاهی واقعی اشتباه بگیرند.

او گفت: «گفت‌و‌گو با این سیستم‌های هوشمند و پیدا کردن این تصور که موجودی آگاه در درون آنها وجود دارد، بسیار آسان است.»

اگرچه پیترز معتقد نیست که مدل‌های فعلی هوش مصنوعی دارای آگاهی باشند، اما تأکید دارد که احتمال ظهور سیستم‌های آگاه در آینده، نیازمند آمادگی است. اگر سیستمی دارای آگاهی باشد، حذف، آموزش مجدد یا خاموش کردن آن می‌تواند پرسش‌های اخلاقی مشابهی را ایجاد کند که پیرامون آسیب رساندن به یک موجود آگاه مطرح می‌شود.

او اظهار داشت: «اگر یک هوش مصنوعی دارای آگاهی باشد و ما با آن طوری رفتار کنیم که گویی آگاه نیست، این امر پتانسیل ایجاد آسیب‌های اخلاقی جدی را به همراه دارد.»

با این حال، اشتباه کردن در جهت مخالف نیز می‌تواند پیامد‌هایی داشته باشد. باور به هوشیار بودن یک سیستم - بدون شواهد - می‌تواند بر سیاست‌ها و مقررات هوش مصنوعی تأثیر بگذارد و مردم را به سمت اعتماد بیشتر به سیستم نسبت به آنچه که مجاز است سوق دهد.

به دنبال راهی برای تشخیص هوشیاری

تیم پیترز در حال تلاش برای ایجاد چارچوبی برای مقایسه ده‌ها، شاید حتی صدها، آزمایش بالقوه برای هوشیاری است، با هدف تعیین اینکه کدام یک برای انسان‌ها، حیوانات و سیستم‌های مصنوعی به طور یکسان قابل اجرا هستند. او معتقد است که آزمایش تدریجی این ایده‌ها بر روی انواع مختلف موجودات زنده - قبل از اعمال آنها بر روی ماشین‌ها - می‌تواند به دانشمندان کمک کند تا روش‌های قابل اعتمادتری برای تشخیص هوشیاری ایجاد کنند.

در حال حاضر، پیترز در مورد ادعا‌هایی مبنی بر خودآگاه شدن یک چت‌بات احتیاط می‌کند و تأکید می‌کند که سوال اساسی صرفاً این نیست که آیا سیستم هوشیار است یا خیر، بلکه این است که دانشمندان چگونه می‌توانند آن را اثبات کنند. او خاطرنشان می‌کند که هر زمان کسی ادعا می‌کند که هوشیاری مصنوعی را تشخیص داده است - یا نتوانسته است تشخیص دهد - باید پرسید که چه چیزی در پشت این ادعا نهفته است.

منبع: دیلی میل