آیا رسید‌های خرید خطری برای سلامتی دارند؟
باشگاه خبرنگاران جوان؛ جواد فراهانی - رسید‌های خرید مشتری از نوع خاصی کاغذ به نام «کاغذ حرارتی» (thermal paper) ساخته می‌شوند. در این کاغذ‌ها از مواد شیمیایی استفاده می‌شود که در واکنش به حرارت، متن و اعداد را نمایان می‌کنند؛ این مواد شامل ترکیباتی از خانواده «بیس‌فنول» (bisphenol)، مانند بیس‌فنول A (BPA) و بیس‌فنول S (BPS) هستند. این موضوع این پرسش را پیش می‌آورد که آیا صرفِ لمس کردن یک رسید می‌تواند مضر باشد یا خیر.
بیس‌فنول‌ها چه هستند؟
بیس‌فنول‌ها گروهی از مواد شیمیایی مصنوعی هستند که از دهه ۱۹۵۰ در تولید پلاستیک و پوشش‌های محافظ (روکش‌ها) به کار می‌روند. بیس‌فنول A (BPA) شناخته‌شده‌ترینِ این ترکیبات است؛ این ماده در تولید پلاستیک‌های شفاف و مقاوم در برابر شکستن کاربرد دارد و همچنین یکی از اجزای تشکیل‌دهنده پوشش داخلی ظروف غذا و نوشیدنی محسوب می‌شود. در کاغذ‌های حرارتی، برخی ترکیبات بیس‌فنول به عنوان «توسعه‌دهنده» (developer) عمل می‌کنند؛ یعنی موادی که هنگام قرار گرفتن در معرض حرارت با رنگ‌دانه موجود در کاغذ واکنش نشان داده و متن چاپ‌شده را آشکار می‌سازند.
آنها چگونه بر بدن تأثیر می‌گذارند؟
سم‌شناسان بیس‌فنول‌ها را در دسته «مختل‌کننده‌های غدد درون‌ریز» (endocrine disruptors) طبقه‌بندی می‌کنند، زیرا این مواد می‌توانند در عملکرد هورمون‌هایی که تنظیم‌کننده عملکرد‌های حیاتی گوناگون (از جمله رشد، تولیدمثل و سوخت‌وساز بدن) هستند، اختلال ایجاد کنند. بخش عمده تحقیقات بر روی بیس‌فنول A (BPA) متمرکز بوده است؛ مطالعات نشان داده‌اند که قرار گرفتن در معرض مقادیر بالای این ماده ممکن است با مشکلات مختلف سلامتی مرتبط باشد و همچنین تحقیقاتی به تأثیرات احتمالی آن بر رشد جنین و عملکرد هورمونی اشاره داشته‌اند.
با این حال، این یافته‌ها بدین معنا نیست که لمس یک رسیدِ واحد باعث بروز چنین مشکلاتی می‌شود؛ میزان خطر به مقدار ماده‌ای که فرد در معرض آن قرار می‌گیرد و همچنین شیوه و مدت‌زمان این تماس بستگی دارد. مطالعات حاکی از آن است که برخی ترکیبات بیس‌فنول می‌توانند از طریق پوست جذب شوند؛ فرآیندی که ممکن است در صورت چرب بودن دست‌ها (مثلاً پس از استفاده از مرطوب‌کننده‌ها یا مواد ضدعفونی‌کننده دست) تشدید شود.
در مورد میزان مواجهه (میزان تماس) چه می‌توان گفت؟
این اصل که «مقدار مصرف، تعیین‌کننده سمی بودن است» (یا به عبارتی «دوز، سم را می‌سازد»)، قاعده‌ای بنیادین در علم سم‌شناسی محسوب می‌شود. در مورد رسید‌های خرید، برآورد‌های پژوهشی نشان می‌دهد که میزان مواجهه روزانه افراد عادی با ماده «بیس‌فنول A» (BPA) ناشی از لمس این رسیدها، بین ۵۰۰۰ تا ۵۰ میلیون برابر کمتر از حد مجاز تعیین‌شده توسط «سازمان ایمنی غذای اروپا» است.
این وضعیت برای کارکنان فروشگاه‌ها و رستوران‌ها—و سایر افرادی که روزانه با تعداد زیادی رسید سروکار دارند—متفاوت است؛ زیرا پژوهشگران تخمین می‌زنند که میزان مواجهه آنها می‌تواند تا ۱۰۰ برابر بیشتر از افراد عادی باشد.
با این حال، حتی در این سطوح نیز میزان مواجهه بسیار پایین‌تر از حد مجاز و ایمن تعیین‌شده باقی می‌ماند. افزون بر این، رسیدها منبع اصلی مواجهه انسان با بیس‌فنول‌ها نیستند؛ بلکه بخش عمده این مواجهه از طریق مواد غذایی و نوشیدنی‌هایی صورت می‌گیرد که با مواد یا بسته‌بندی‌های حاوی این ترکیبات در تماس بوده‌اند.
آیا باید از لمس رسیدها پرهیز کرد؟
لمس رسید برای اکثر افراد فعالیتی کم‌خطر محسوب می‌شود و نیازی به نگرانی بیش‌ازحد درباره نگه داشتن رسید برای مدتی کوتاه نیست.
با این وجود، کسانی که به‌طور مکرر با رسیدها سروکار دارند، می‌توانند با پرهیز از استفاده از مواد ضدعفونی‌کننده دست یا برخی محصولات مراقبت از پوست درست پیش از لمس آنها، استفاده از دستکش، یا درخواست کاغذ‌های حرارتیِ فاقد بیس‌فنول، میزان مواجهه خود را کاهش دهند.
همچنین می‌توان در صورت امکان، رسید‌های الکترونیکی را انتخاب کرد یا رسید کاغذی را به‌جای نگه داشتن طولانی‌مدت در دست، درون کیف یا جیب قرار داد.
منبع: دیلی میل
