از سوله‌های مخفی تا خاموشی‌های تحمیلی؛ رد پای ماینر‌ها در ناترازی برق

باشگاه خبرنگاران جوان؛ کیمیا قلی‌پور  - ناترازی برق در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین چالش‌های زیرساختی کشور تبدیل شده؛ چالشی که در کنار رشد مصرف، فرسودگی بخشی از شبکه، محدودیت در تأمین سوخت نیروگاه‌ها و افزایش بار در فصل گرم، با فعالیت ماینر‌های غیرمجاز ابعاد پیچیده‌تری پیدا کرده است. در شرایطی که صنعت برق برای تأمین پایدار انرژی مورد نیاز بخش خانگی، صنعتی و خدماتی با فشار زیادی مواجه است، فعالیت غیرقانونی مزارع استخراج رمزارز به یکی از عوامل تشدیدکننده ناترازی تبدیل شده و خسارت‌های متعددی را به شبکه تحمیل کرده است.

در همین رابطه محمود محمودی مدیرعامل شرکت توزیع برق استان تهران در گفت‌و‌گو با خبرنگار اقتصادی باشگاه خبرنگاران جوان گفت: از ابتدای سال تاکنون ۲۶ مزرعه با ۶۳۶ دستگاه ماینر در سطح شهرستان‌های استان تهران شناسایی و جمع‌آوری شده است.

مدیرعامل شرکت توزیع برق استان تهران در ادامه بیان کرد: با جمع‌آوری این ماینر‌ها بیش از ۲۳۰۵ کیلووات توان مصرفی شبکه برق استان تهران معادل مصرف ماهانه ۶ هزار خانواده در فصل گرم سال، کاهش یافته و حدود ۱۸ میلیون کیلووات ساعت انرژی احصا شده است.

بررسی‌ها نشان می‌دهد هرچند موضوع استخراج رمزارز در دنیا به عنوان یک فعالیت اقتصادی شناخته می‌شود، اما آنچه در ایران به یک بحران در حوزه برق تبدیل شده، فعالیت غیرمجاز و خارج از ضابطه این مزارع است؛ مراکزی که اغلب بدون دریافت مجوز، با استفاده از برق یارانه‌ای و بعضا در واحد‌های مسکونی، سوله‌ها، کارگاه‌ها و فضا‌های پنهان، فشار مضاعفی به شبکه توزیع وارد می‌کنند. این در حالی است که برق مصرفی این دستگاه‌ها به دلیل فعالیت ۲۴ ساعته و بار ثابت و سنگین، تفاوت قابل توجهی با الگوی عادی مصرف دارد و همین مسئله در زمان اوج بار می‌تواند پایداری شبکه را با اختلال مواجه کند.

کارشناسان حوزه انرژی معتقدند فعالیت ماینر‌های غیرمجاز تنها به افزایش مصرف برق محدود نمی‌شود، بلکه این مراکز به دلیل استفاده مداوم و فشرده از انرژی، به تجهیزات شبکه از جمله ترانسفورماتورها، کابل‌ها و پست‌های توزیع نیز آسیب می‌زنند و هزینه‌های مضاعفی را به صنعت برق کشور تحمیل می‌کنند. در چنین شرایطی، بخشی از منابعی که باید صرف توسعه زیرساخت، بهینه‌سازی و ارتقای کیفیت خدمات شود، ناگزیر برای جبران خسارات ناشی از برداشت غیرمجاز انرژی هزینه می‌شود.

از منظر کارشناسی، برخورد با ماینر‌های غیرمجاز صرفا یک اقدام انتظامی یا مقابله با تخلف اقتصادی نیست، بلکه بخشی از برنامه مدیریت ناترازی و صیانت از حقوق عمومی به شمار می‌رود. زمانی که برق یارانه‌ای کشور به جای مصرف در بخش‌های مولد یا تأمین رفاه خانوار‌ها، به صورت غیرقانونی در اختیار استخراج‌کنندگان رمزارز قرار می‌گیرد، در واقع نوعی انتقال ناعادلانه منابع ملی رخ می‌دهد؛ اتفاقی که نه‌تنها به اقتصاد برق آسیب می‌زند، بلکه فشار آن در نهایت به مشترکان عادی و تولیدکنندگان قانونی منتقل می‌شود.

در ماه‌های گرم سال که مصرف برق به اوج خود می‌رسد، حتی چند مگاوات بار تحمیلی نیز می‌تواند تبعات مهمی برای شبکه به همراه داشته باشد. بر همین اساس، جمع‌آوری ۶۳۶ دستگاه ماینر و کاهش بیش از ۲۳۰۵ کیلوواتی توان مصرفی در استان تهران، فقط یک اقدام موردی نیست، بلکه نشانه‌ای روشن از اثرگذاری برخورد با این پدیده در کاهش فشار از روی شبکه است. معادل‌سازی این میزان صرفه‌جویی با مصرف ماهانه ۶ هزار خانواده نیز به خوبی نشان می‌دهد که مقابله با استخراج غیرمجاز رمزارز تا چه اندازه در حفظ پایداری برق و جلوگیری از تشدید ناترازی اهمیت دارد.

به اعتقاد کارشناسان، برای کنترل مؤثر این پدیده، صرف شناسایی و جمع‌آوری مزارع غیرمجاز کافی نیست و باید مجموعه‌ای از اقدامات همزمان در دستور کار قرار گیرد. توسعه سامانه‌های هوشمند پایش مصرف، رصد الگو‌های غیرعادی بار، تقویت استفاده از گزارش‌های مردمی، تشدید نظارت میدانی و هماهنگی بیشتر میان دستگاه‌های اجرایی، انتظامی و قضایی از جمله اقداماتی است که می‌تواند مسیر مقابله با این تخلف را هموارتر کند

در کنار این موارد، فرهنگ‌سازی عمومی نیز باید جدی گرفته شود، چراکه برخی تصور می‌کنند استفاده غیرمجاز از برق برای استخراج رمزارز تنها یک تخلف محدود است، در حالی که پیامد‌های آن می‌تواند دامنه‌ای بسیار گسترده‌تر داشته باشد و حتی بر کیفیت برق‌رسانی به مردم، فعالیت واحد‌های تولیدی و امنیت انرژی کشور اثر بگذارد. از این رو مقابله با ماینر‌های غیرمجاز را باید بخشی از راهبرد کلان صنعت برق برای مدیریت مصرف، کاهش اتلاف و حفظ پایداری شبکه دانست.

در نهایت گفتنی است، در شرایطی که صنعت برق کشور با محدودیت منابع و رشد تقاضا مواجه است، هرگونه استفاده خارج از ضابطه از انرژی، فشار مضاعفی بر شبکه وارد می‌کند و منافع عمومی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. بر همین اساس، استمرار برخورد قاطع با ماینر‌های غیرمجاز، در کنار اصلاح الگوی مصرف و تقویت زیرساخت‌ها، یکی از الزامات مهم عبور از شرایط ناترازی و حفظ پایداری شبکه برق کشور به شمار می‌رود.