پشت فرمان شوتی چه می‌گذرد؟ روایت تکان‌دهنده یک راننده از بارهای قاچاق

باشگاه خبرنگاران جوان - وقتی از خودرو‌های شوتی صحبت می‌شود، نخستین تصویر معمولاً خودرو‌هایی است که با بار قاچاق در جاده‌ها با سرعت بالا حرکت می‌کنند؛ اما پشت این خودروها، داستانی پیچیده‌تر جریان دارد؛ از کالا‌هایی که گاه بسیار فراتر از پوشاک و سیگار هستند تا خودرو‌هایی که برای فرار از تعقیب، تغییر داده و به تجهیزات خاص مجهز می‌شوند. در این میان، راننده تنها یک حلقه از زنجیره است و بخشی از این شبکه، پیش از رسیدن خودرو به جاده، در تعمیرگاه‌ها و مراکز فنی شکل می‌گیرد.

با این حال، شوتی‌گری صرفاً با توقیف خودرو از بین نمی‌رود؛ زیرا راننده اغلب آخرین حلقه زنجیره‌ای است که صاحبان کالا، واسطه‌ها و شبکه‌های سازمان‌دهنده قاچاق را نیز دربرمی‌گیرد. در کنار برخورد انتظامی و قضایی، ایجاد اشتغال پایدار، به‌ویژه در مناطق مرزی، و کنترل هوشمند مسیر‌ها و خودرو‌ها نیز ضروری است.

شوتی‌گری در نهایت فقط ماجرای چند خودروی پرسرعت نیست؛ پدیده‌ای است که سود آن به گروهی محدود می‌رسد، اما هزینه‌اش از جان شهروندان و امنیت جاده‌ها تا تولید داخلی و اقتصاد کشور، بر دوش جامعه می‌افتد.

یکی از رانندگان خودرو‌های شوتی در گفت‌و‌گو با خبرنگار مهر، روایتی متفاوت از این فعالیت ارائه می‌کند؛ روایتی که نشان می‌دهد محموله‌های قابل جابه‌جایی با این خودرو‌ها فقط به لباس، لوازم برقی، قطعات خودرو، عطر، سیگار، آدامس، خوراکی و نوشیدنی محدود نمی‌شود.

وی می‌گوید گاهی پیشنهاد‌هایی برای انتقال کالا‌هایی دریافت می‌کند که شاید تصور آن برای بسیاری دشوار باشد؛ از قطعات موتورسیکلت‌های سنگین گرفته تا اقلام پزشکی غیرمجاز و کالا‌هایی که ارزش آنها بسیار بالاست

از آدامس و سیگار تا موتور‌های سنگین

این راننده درباره نوع کالا‌هایی که ممکن است با خودرو‌های شوتی جابه‌جا شوند، می‌گوید تصور عمومی از بار این خودرو‌ها همیشه با واقعیت منطبق نیست.

به گفته وی، گاهی قطعات موتورسیکلت‌های سنگین به صورت جداگانه جابه‌جا می‌شوند تا امکان انتقال آنها با خودرو فراهم شود. قطعاتی که پس از ورود، دوباره سرهم و مونتاژ می‌شوند.

وی تأکید می‌کند که آنچه در مسیر شوتی‌گری جابه‌جا می‌شود، الزاماً یک بار معمولی یا چند کارتن کالای قاچاق نیست و بسته به سفارش، می‌تواند از کالا‌های مصرفی تا قطعات گران‌قیمت وسایل نقلیه و اقلام تخصصی را شامل شود.

این روایت نشان می‌دهد قاچاق کالا تنها در قالب محموله‌های بزرگ و قابل مشاهده اتفاق نمی‌افتد؛ گاهی یک کالای باارزش در چند قطعه تفکیک می‌شود و در نقاط مختلف یک خودرو قرار می‌گیرد تا در صورت توقف، کشف آن دشوارتر باشد.

وقتی راننده هم از بار خبر ندارد

اما یکی از بخش‌های مهم روایت این راننده، به کالا‌هایی مربوط می‌شود که ممکن است راننده از وجود آنها در بار خودرو اطلاعی نداشته باشد.

این راننده از نمونه‌ای سخن می‌گوید که در آن آمپول‌های پزشکی غیرقانونی و بسیار گران‌قیمت در میان بار نوشابه انرژی زای قاچاق قرار گرفته بود؛ کالا‌هایی که ارزش هر واحد آنها می‌تواند بسیار بالا باشد.

به گفته این راننده، در چنین شرایطی ممکن است راننده تصور کند محموله‌ای معمولی را جابه‌جا می‌کند و اصلاً از محتویات بخشی از بار اطلاع نداشته باشد.

این مسئله البته مسئولیت قانونی راننده را منتفی نمی‌کند، اما یک واقعیت دیگر را نیز آشکار می‌کند؛ اینکه همه افراد حاضر در زنجیره قاچاق لزوماً به یک اندازه از نوع، ارزش و ماهیت محموله اطلاع ندارند.

در چنین وضعیتی، راننده ممکن است در برابر محموله‌ای قرار بگیرد که نه خودش آن را بسته‌بندی کرده، نه از جزئیاتش اطلاع داشته و نه حتی تصور می‌کرده چه تبعاتی می‌تواند برایش داشته باشد.

شوتی فقط یک خودرو نیست

اما ماجرای شوتی‌گری از جایی جدی‌تر می‌شود که خودرو برای این فعالیت آماده می‌شود. بر اساس روایت این راننده، برخی خودرو‌های شوتی به شکل معمولی راهی جاده نمی‌شوند. روی بعضی خودرو‌ها تغییراتی انجام می‌شود تا در شرایط تعقیب و گریز، توان بیشتری برای فرار داشته باشند. از تقویت موتور و افزایش شتاب گرفته تا تغییرات فنی دیگری که با هدف بالا بردن توان خودرو انجام می‌شود، بخشی از این آماده‌سازی‌ها پیش از ورود خودرو به جاده انجام می‌گیرد.

به این ترتیب، شوتی‌گری فقط داستان راننده‌ای نیست که تصمیم گرفته با سرعت بالا حرکت کند؛ پشت آن ممکن است فرد یا افرادی نیز حضور داشته باشند که خودرو را برای چنین شرایطی آماده کرده‌اند.

آپشن‌هایی برای فرار

راننده شوتی در روایت خود از تجهیزاتی سخن می‌گوید که برای شرایط فرار از تعقیب مورد استفاده قرار می‌گیرند؛ تجهیزاتی که برخی از آنها با هدف ایجاد اختلال در مسیر تعقیب طراحی یا نصب می‌شوند

یکی از این موارد، سامانه‌ای برای روغن‌ریزی خودرو است؛ قابلیتی که در شرایط خاص می‌تواند سطح جاده را لغزنده کند و تعقیب خودرو را برای پلیس دشوارتر سازد.

مورد دیگر، تجهیزاتی برای ریختن میخ یا ایجاد مانع در مسیر است. همچنین به پخش دود در شرایط اضطراری اشاره می‌شود؛ روشی که می‌تواند دید خودرو‌های تعقیب‌کننده را مختل کند. این تغییرات، در کنار تقویت موتور و افزایش شتاب، تصویری متفاوت از خودرو‌های شوتی ارائه می‌کند: خودرویی که از ابتدا برای فرار آماده شده است.

البته وجود چنین تجهیزات و استفاده از آنها به معنای آن نیست که همه خودرو‌های شوتی به چنین امکاناتی مجهز هستند، اما نفس وجود چنین تجهیزاتی نشان می‌دهد در حاشیه این پدیده، یک شبکه فنی نیز شکل گرفته است.

مکانیک‌هایی که خودرو را برای شوتی آماده می‌کنند

در این میان، نقش مکانیک‌ها و افرادی که تغییرات فنی روی خودرو انجام می‌دهند، کمتر دیده شده است. خودرویی که قرار است با سرعت بالا و در شرایط تعقیب حرکت کند، ممکن است نیازمند تغییرات فنی خاصی باشد. افزایش توان موتور، تقویت برخی قطعات و نصب تجهیزات خاص، همه اقداماتی هستند که بدون دانش و مهارت فنی امکان‌پذیر نیست؛ بنابراین اگر قرار باشد با پدیده شوتی‌گری به صورت ریشه‌ای برخورد شود، تنها راننده نباید در مرکز توجه باشد؛ شبکه‌ای که خودرو را آماده می‌کند نیز بخشی از این زنجیره است.

مکانیکی که آگاهانه خودرویی را به تجهیزاتی برای روغن‌ریزی، پخش دود یا میخ‌پراکنی مجهز می‌کند، در واقع می‌تواند به ایجاد ظرفیت یک رفتار پرخطر در جاده کمک کند.

همین موضوع ضرورت بررسی نقش حلقه‌های فنی و پشتیبان این پدیده را بیشتر می‌کند؛ حلقه‌هایی که شاید در جاده دیده نشوند، اما بدون آنها بخشی از توانایی خودرو‌های شوتی برای فرار و سرعت بالا شکل نمی‌گیرد.

یک تعقیب و گریز؛ چند ثانیه تا مرگ

این راننده از تجربه‌هایی می‌گوید که نشان می‌دهد تعقیب و گریز در جاده، برای شوتی‌سوار‌ها بخشی از واقعیت این کار است.

به گفته وی، در برخی موارد پس از مشاهده مأموران، راننده سرعت می‌گیرد و تلاش می‌کند از مسیر خارج شود. در چنین شرایطی ممکن است تعقیب به تیراندازی نیز کشیده شود. اینجاست که شوتی‌گری از یک پرونده قاچاق به یک تهدید مستقیم برای امنیت جاده تبدیل می‌شود.

خودرویی که برای افزایش شتاب تقویت شده، با سرعت بالا حرکت می‌کند و همزمان تلاش می‌کند از تعقیب فرار کند، در جاده‌ای عمومی قرار دارد؛ جاده‌ای که سایر خودرو‌ها و سرنشینان آنها نیز در آن حضور دارند. در این شرایط، یک خطای کوچک می‌تواند پیامد‌های بزرگی داشته باشد.

همه ماجرا در «شوتی‌سوار» خلاصه نمی‌شود

برخورد با خودرو‌های شوتی ضروری است، اما اگر هدف کاهش این پدیده باشد، تمرکز صرف بر راننده کافی نیست. راننده در انتهای یک زنجیره قرار دارد؛ زنجیره‌ای که از تأمین کالا و سفارش محموله شروع می‌شود، از واسطه‌ها و انتقال‌دهندگان عبور می‌کند، گاهی به افرادی که بار را در خودرو جاسازی می‌کنند می‌رسد و در نهایت ممکن است به تعمیرگاهی ختم شود که خودرو را برای عبور پرسرعت از جاده آماده می‌کند.

اگر تنها راننده دستگیر شود و خودرو توقیف شود، اما صاحب اصلی کالا، سازمان‌دهنده انتقال و افرادی که امکانات فنی فرار را فراهم کرده‌اند همچنان خارج از چرخه برخورد باقی بمانند، احتمال بازتولید این پدیده وجود خواهد داشت.

به همین دلیل، مقابله مؤثر با شوتی‌گری باید از «راننده‌محوری» عبور کند و کل زنجیره را هدف قرار دهد.

راننده‌ای که خودش هم قربانی است

روایت این راننده، اما وجه دیگری نیز دارد؛ وجهی انسانی که کمتر دیده می‌شود. وی از زندگی شخصی خود و نگرانی خانواده‌اش می‌گوید؛ از اینکه برادر جوانی داشته که دانشجو بوده و خانواده نمی‌خواسته او وارد چنین کاری شود. نگرانی خانواده فقط از بابت دستگیری یا تصادف نیست؛ مسئله آبرو و آینده فرزند خانواده نیز مطرح است.

در روایت او، حتی نگرانی از اینکه اعضای خانواده از شغل واقعی‌اش مطلع شوند، بخشی از فشار روانی این سبک زندگی است.

وی همچنین می‌گوید برخی رانندگان در زمان فعالیت به‌عنوان شوتی، از پلاک دیگری استفاده می‌کنند و آن را روی پلاک اصلی خودرو قرار می‌دهند؛ اما در فاصله میان دو بار و هنگام انجام کار‌هایی مانند فعالیت در اسنپ، پلاک واقعی خودرو را نصب می‌کنند. این موضوع نشان می‌دهد شوتی‌گری برای برخی رانندگان الزاماً یک شغل دائمی نیست و آنها میان یک زندگی عادی و درآمد بالاتر، اما پرخطر، در رفت‌وآمدند.

جایی میان مجرم و قربانی

این به معنای نادیده گرفتن جرم یا تخلف نیست. قاچاق کالا، سرعت غیرمجاز و به خطر انداختن جان دیگران، رفتار‌هایی هستند که باید با آنها برخورد قانونی شود.

اما برای شناخت دقیق‌تر پدیده شوتی، باید میان حلقه‌های مختلف آن تفاوت قائل شد. ممکن است فردی آگاهانه وارد شبکه قاچاق شده باشد و سود اصلی را دریافت کند؛ فرد دیگری صرفاً مأمور انتقال بار باشد؛ فردی از محتوای بخشی از محموله بی‌خبر باشد و فرد دیگری نیز در یک تعمیرگاه، خودرو را برای فرار تجهیز کند.

همه این افراد نقش یکسانی ندارند و شناخت این تفاوت‌ها می‌تواند به برخورد دقیق‌تر و مؤثرتر با شبکه قاچاق کمک کند. از سوی دیگر، راننده شوتی خود نیز در معرض خشونت و خطر قرار دارد؛ از تصادف و واژگونی گرفته تا تعقیب، تیراندازی و مجازات‌های سنگین.

در نتیجه، بخشی از کسانی که امروز آنها را در جاده به عنوان عامل خطر می‌بینیم، خودشان نیز در یک چرخه خطرناک گرفتار شده‌اند.

پشت هر خودروی شوتی، یک شبکه است

آنچه از این روایت به دست می‌آید، تصویر متفاوتی از شوتی‌گری است. پدیده‌ای که از بیرون شاید فقط یک خودروی سواری با بار قاچاق به نظر برسد، در واقع می‌تواند مجموعه‌ای از حلقه‌های به‌هم‌پیوسته باشد؛ صاحب کالا، واسطه، انتقال‌دهنده، راننده، فردی که بار را جاسازی می‌کند و حتی افرادی که خودرو را از نظر فنی برای سرعت و فرار آماده می‌کنند.

از سوی دیگر، نوع کالا نیز ثابت نیست. ممکن است یک روز بار خودرو پوشاک یا سیگار باشد و روز دیگر قطعات موتورسیکلت سنگین یا کالا‌های پزشکی غیرمجاز. همین تنوع نشان می‌دهد که شوتی‌گری را نمی‌توان فقط با یک تعریف ساده توضیح داد.

راه مقابله از جاده تا مکانیک‌های خاطی

اگر قرار است جاده‌های کشور از خطر شوتی‌ها ایمن‌تر شوند، مقابله با این پدیده باید چندلایه باشد. شناسایی صاحبان اصلی محموله‌ها و شبکه‌های قاچاق، ردیابی مسیر انتقال کالا، کنترل خودرو‌های پرخطر، برخورد با تجهیزاتی که با هدف فرار و ایجاد خطر در جاده نصب می‌شوند و شناسایی افرادی که آگاهانه در آماده‌سازی این خودرو‌ها نقش دارند، می‌تواند بخشی از این مسیر باشد.

در کنار آن، باید شرایط اقتصادی و اجتماعی شکل‌گیری شوتی‌گری نیز مورد توجه قرار گیرد. جوانی که برای یک سفر پرخطر چند برابر درآمد یک شغل معمولی دریافت می‌کند، اگر هیچ مسیر جایگزین و پایدار اقتصادی پیش روی خود نداشته باشد، صرفاً با برخورد انتظامی از این چرخه خارج نمی‌شود.

بنابراین، برخورد با شبکه‌های قاچاق و عوامل خطرساز در جاده باید همزمان با ایجاد فرصت‌های شغلی و اقتصادی پایدار دنبال شود.

مسئله فقط یک خودرو نیست

شوتی‌ها را نمی‌توان صرفاً خودرو‌هایی پرسرعت در جاده دانست. پشت آنها اقتصادی غیررسمی، محموله‌هایی با ارزش‌های متفاوت، شبکه‌های انتقال، تغییرات فنی و گاهی زندگی‌هایی قرار دارد که میان درآمد، قانون و خطر گرفتار شده‌اند.

راننده‌ای که پشت فرمان می‌نشیند، آخرین حلقه این زنجیره است؛ اما برای پایان دادن به این چرخه، باید از آخرین حلقه عبور کرد و به سراغ کسانی رفت که بار را سفارش می‌دهند، مسیر را تعیین می‌کنند، خودرو را آماده می‌کنند و سود اصلی را به دست می‌آورند.

شوتی‌گری زمانی کاهش پیدا می‌کند که برخورد با آن فقط به توقیف خودرو و دستگیری راننده محدود نباشد؛ بلکه تمام زنجیره‌ای که این خودرو را از تعمیرگاه تا جاده و از محموله تا مقصد هدایت می‌کند، شناسایی و هدف قرار گیرد. چرا که مسئله در نهایت فقط «یک شوتی» نیست؛ مسئله شبکه‌ای است که یک خودرو را به ابزار قاچاق، فرار و گاه خشونت در جاده تبدیل می‌کند.

منبع: مهر