هوش مصنوعی با سرعتی کمسابقه در حال ورود به بخشهای مختلف زندگی است و آموزش یکی از مهمترین حوزههایی است که تحت تأثیر این تحول قرار گرفته است. اما آیا این فناوری میتواند جای معلم را بگیرد؟ آیا دانشآموزان ایرانی آماده استفاده از دستیارهای هوشمند هستند؟ مهمترین چالش توسعه هوش مصنوعی آموزشی در ایران چیست؟ برای یافتن پاسخ این پرسشها با امین امینی مدیرعامل اپلیکیشن اندرز گفتوگو کردیم. استارتاپی که تلاش میکند با توسعه یک دستیار هوشمند آموزشی مسیر یادگیری دانشآموزان را شخصیسازی کند.
آموزش امروز با یک چالش قدیمی روبهرو است
گفتوگو را با این سؤال آغاز کردیم که چرا با وجود افزایش منابع آموزشی، بسیاری از دانشآموزان همچنان در یادگیری مشکل دارند؟
امین امینی مدیرعامل اپلیکیشن اندرز در پاسخ میگوید:
«بزرگترین مشکل آموزش امروز کمبود محتوا نیست. دانشآموزان به کتاب، کلاس، ویدئو و منابع مختلف دسترسی دارند. مسئله این است که سیستم آموزشی معمولاً همه دانشآموزان را با یک نسخه واحد آموزش میدهد در حالی که هر دانشآموز مسیر یادگیری متفاوتی دارد.»
او معتقد است آموزش سنتی سالها بر پایه کلاسهای جمعی شکل گرفته است. مدلی که در آن معلم باید همزمان به نیازهای تعداد زیادی دانشآموز پاسخ دهد. نتیجه چنین شرایطی این است که برخی دانشآموزان از کلاس عقب میمانند و برخی دیگر احساس میکنند آموزش برای آنها بیش از حد ساده است.
به گفته او هوش مصنوعی میتواند این فاصله را تا حد زیادی کاهش دهد و تجربهای متناسب با نیاز هر دانشآموز ایجاد کند.
اندرز چگونه متولد شد؟
از امینی درباره شکلگیری اندرز میپرسیم؛ اینکه چه اتفاقی باعث شد تیم او وارد حوزه فناوری آموزشی شود.
او توضیح میدهد:
«ایده اندرز از یک نیاز واقعی شکل گرفت. همه ما لحظهای را تجربه کردهایم که دانشآموز ساعتها مقابل یک سؤال مینشیند اما نمیتواند آن را حل کند. در آن لحظه شاید معلم در دسترس نباشد، شاید والدین نتوانند کمک کنند و شاید امکان استفاده از کلاس خصوصی هم وجود نداشته باشد. ما تصمیم گرفتیم این لحظه تنهایی را از بین ببریم.»
او تأکید میکند هدف اندرز فقط پاسخ دادن به سؤالهای درسی نبوده است.
«اگر فقط جواب سوال را بدهیم، اتفاق خاصی نیفتاده است. دانشآموز باید دلیل پاسخ را بفهمد و بتواند مسئله مشابه را هم حل کند. فلسفه طراحی اندرز همین بوده است.»
چرا هوش مصنوعی باید بومی باشد؟
یکی از موضوعاتی که در سالهای اخیر بارها مطرح شده استفاده دانشآموزان از ابزارهای عمومی هوش مصنوعی است.
از امینی میپرسیم چرا با وجود ابزارهای شناختهشده جهانی توسعه یک محصول بومی ضرورت دارد؟
او در پاسخ میگوید:
«مدلهای عمومی هوش مصنوعی برای طیف بسیار گستردهای از موضوعات آموزش دیدهاند. اما آموزش مدرسه در ایران ویژگیهای خاص خودش را دارد. کتابهای درسی، شیوه طرح سوال زبان فارسی و حتی دستخط دانشآموزان با بسیاری از کشورها متفاوت است.»
به گفته مدیرعامل اندرز یکی از مهمترین تفاوتهای این پلتفرم آموزش دیدن بر اساس محتوای رسمی مدارس ایران است.
او اضافه میکند:
«هدف ما ساخت یک هوش مصنوعی عمومی نبود. ما میخواستیم ابزاری طراحی کنیم که دقیقاً زبان آموزش ایران را بفهمد.»
اندی دستیاری که قرار نیست جای معلم را بگیرد
در ادامه گفتوگو درباره «اندی» سؤال میکنیم؛ دستیار هوشمندی که قلب فناوری اندرز محسوب میشود.
امینی توضیح میدهد:
«اندی یک چتبات معمولی نیست. تفاوت اصلی آن با ابزارهای عمومی این است که یادگیری را هدایت میکند، نه اینکه فقط پاسخ ارائه دهد.»
او میگوید اندی میتواند سؤالهای دانشآموزان را از طریق متن، تصویر یا حتی عکس دستنویس دریافت کند و پاسخهایی متناسب با کتابهای درسی ایران ارائه دهد.
از او درباره نگرانی معلمان نسبت به جایگزینی هوش مصنوعی میپرسیم.
وی پاسخ افزود:
«این تصور از ابتدا اشتباه بوده است. اندی قرار نیست جای معلم را بگیرد. هیچ فناوری نمیتواند نقش معلم در ایجاد انگیزه، انتقال تجربه و ارتباط انسانی را حذف کند. ما اندی را ساختهایم تا معلم فرصت بیشتری برای آموزش عمیق داشته باشد.»
مهمترین چالش آموزش با هوش مصنوعی چیست؟
وقتی صحبت به چالشها میرسد امینی معتقد است بزرگترین مانع خود فناوری نیست.
او میگوید:
«چالش اصلی فرهنگ استفاده از هوش مصنوعی است. اگر دانشآموز فقط سؤال را وارد کند و جواب نهایی را بردارد عملاً چیزی یاد نگرفته است.»
به اعتقاد او طراحی ابزارهای آموزشی باید به گونهای باشد که دانشآموز را به فکر کردن تشویق کند.
«ما تلاش کردهایم پاسخها فقط شامل جواب نهایی نباشد. دانشآموز باید مفهوم را درک کند، اشتباه رایج را بشناسد و بتواند تمرینهای مشابه را نیز حل کند.»
او معتقد است هوش مصنوعی زمانی ارزشمند خواهد بود که فرآیند یادگیری را تقویت کند نه اینکه جای آن را بگیرد.
عدالت آموزشی با کمک فناوری
در بخش دیگری از گفتوگو موضوع عدالت آموزشی را مطرح میکنیم.
آیا هوش مصنوعی میتواند فاصله میان دانشآموزان شهرهای بزرگ و مناطق محروم را کاهش دهد؟
امینی پاسخ میدهد:
«دقیقاً یکی از اهداف ما همین بوده است. نباید کیفیت آموزش فقط به محل زندگی یا توان مالی خانواده وابسته باشد.»
او توضیح میدهد که یک دستیار هوشمند میتواند در هر ساعت از شبانهروز در اختیار دانشآموز باشد. فرقی نمیکند دانشآموز در تهران زندگی کند یا در یکی از روستاهای دورافتاده کشور.
به گفته او این موضوع میتواند فرصتهای آموزشی را تا حد زیادی برابر کند.
آیا معلمان از اندرز استقبال کردهاند؟
یکی از پرسشهایی که بسیاری از مخاطبان مطرح میکنند واکنش معلمان به چنین فناوریهایی است.
امینی میگوید برخلاف تصور رایج بخش قابل توجهی از معلمان از این فناوری استقبال کردهاند.
«ما شاهد استفاده معلمان از اندرز برای آمادهسازی کلاس تولید تمرین و پیدا کردن روشهای بهتر آموزش بودهایم.»
او معتقد است رابطه میان معلم و هوش مصنوعی رابطه رقابت نیست.
«هرچه معلمان بیشتر با این فناوری آشنا شوند بهتر میتوانند از ظرفیت آن برای افزایش کیفیت آموزش استفاده کنند.»
آینده آموزش در ایران چگونه خواهد بود؟
از مدیرعامل اندرز میپرسیم اگر پنج سال آینده را تصور کند آموزش چه تفاوتی با امروز خواهد داشت؟
او بدون مکث پاسخ میدهد:
«آموزش به سمت شخصیسازی کامل حرکت میکند.»
به گفته او در آینده هر دانشآموز مسیر یادگیری مخصوص خود را خواهد داشت.
هوش مصنوعی نقاط ضعف او را شناسایی میکند، تمرینهای متناسب پیشنهاد میدهد، زمان مرور درس را مشخص میکند و حتی بر اساس میزان فراموشی برنامه مرور مطالب را تنظیم خواهد کرد.
امینی همچنین از توسعه مدلهای زبانی بومی به عنوان یکی از مهمترین برنامههای آینده اندرز یاد میکند.
«اگر بخواهیم خدمات پایدار و سریع ارائه دهیم باید زیرساختهای هوش مصنوعی داخل کشور نیز تقویت شوند.»
هوش مصنوعی فرصت یا تهدید؟
در پایان گفتوگو از امینی میخواهیم تنها با یک جمله نگاه خود را به آینده آموزش بیان کند.
او میگوید:
«اگر هوش مصنوعی درست طراحی و درست استفاده شود، بزرگترین فرصت تاریخ آموزش خواهد بود.»
سپس اضافه میکند:
«ما اندرز را نساختیم که فقط جواب سؤالها را بدهد. هدف ما این است که یادگیری را عمیقتر، شخصیتر و در دسترستر کنیم.»
گفتوگو با امین امینی مدیرعامل اپلیکیشن اندرز نشان میدهد نگاه این استارتاپ به هوش مصنوعی فراتر از تولید یک ابزار پاسخگو است. اندرز تلاش میکند از هوش مصنوعی برای حل یکی از قدیمیترین مشکلات نظام آموزشی یعنی نادیده گرفتن تفاوتهای فردی دانشآموزان استفاده کند.
از دیدگاه امینی آینده آموزش نه در حذف معلمان بلکه در همکاری میان انسان و فناوری رقم خواهد خورد. معلم همچنان نقش محوری خود را حفظ میکند و هوش مصنوعی به عنوان یک دستیار هوشمند فرآیند یادگیری را تکمیل میکند.
اگر این مسیر با توسعه فناوریهای بومی افزایش سواد دیجیتال و استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی همراه شود میتوان انتظار داشت که نسل آینده دانشآموزان تجربهای متفاوت از آموزش را تجربه کنند. آموزشی که بیش از هر زمان دیگری متناسب با نیاز توانایی و مسیر یادگیری هر فرد خواهد بود.
12295318
مهمترین اخبار اقتصادی
