سازوکار توزیع رانت در ساخت وساز‌های تهران باید برچیده شود

عبدالرضا گلپایگانی معاون وزیر راه و شهرسازی با تأکید بر اینکه سیاست‌های تمرکززدایی بدون پشتوانه فرهنگی و اجتماعی به نتیجه نخواهد رسید، اظهار داشت: مسئله تمرکز در تهران اگرچه ریشه‌های سیاسی و اقتصادی مستحکم و اثرگذاری دارد، اما ابعاد اجتماعی و فرهنگی آن نقشی فزاینده در تقویت این تمرکز ایفا می‌کند. امروز زندگی در تهران در سطح کشور به یک «شأنیت ویژه» تبدیل شده و تا زمانی که این نگاه اصلاح نشود، صرفاً با وضع قوانین و محدودیت‌ها نمی‌توان مانع گسترش تمرکز شد.

وی افزود: همان‌طور که در حوزه ساخت‌وساز، تعیین ضوابط به‌تنهایی مانع تخلف نمی‌شود، در موضوع تمرکز نیز رویکردهای صرفاً محدودکننده کارآمد نخواهند بود.

 به گفته گلپایگانی، بخش مهمی از این مسئله به بنیان‌های اجتماعی و فرهنگی بازمی‌گردد و باید در این حوزه‌ها مداخله مؤثر صورت گیرد.

معاون وزیر راه و شهرسازی با اشاره به تجربه محدودیت شعاع ۱۲۰ کیلومتری برای استقرار فعالیت‌ها در اطراف تهران تصریح کرد: این سیاست به اهداف موردنظر دست نیافت، زیرا همزمان به الزامات اجتماعی و اقتصادی آن توجه کافی نشد. رشد صنایع یکی از ارکان توسعه است و تمرکز حدود ۴۰ درصد صنایع کشور در تهران، واقعیتی است که حذف یا محروم‌سازی آن بدون فراهم کردن بستر جایگزین، تبعات اجتماعی به‌ویژه برای طبقه متوسط به همراه خواهد داشت.

گلپایگانی با بیان اینکه مسئله تمرکز صرفاً در مقیاس مجموعه شهری تهران و البرز قابل حل نیست، خاطرنشان کرد: ما با یک مسئله ملی مواجه هستیم و باید در مقیاس ملی به آن بپردازیم. تا زمانی که کانون‌های دارای ظرفیت رشد اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در سایر نقاط کشور تقویت نشوند، نمی‌توان انتظار داشت روند تمرکز در تهران متوقف شود.

وی با انتقاد از برخی سازوکارهای توزیع رانت در پایتخت گفت: بخشی از تمرکز موجود ناشی از توزیع رانت‌های اقتصادی و سیاسی است. در برخی طرح‌های توسعه شهری، امتیازاتی ایجاد شده که سود آن عمدتاً به مالکان زمین در تهران رسیده و این مزیت در سایر نقاط کشور وجود ندارد. طبیعی است که در چنین شرایطی، تهران همچنان مقصد اصلی سرمایه و جمعیت باقی بماند.

معاون وزیر راه و شهرسازی تأکید کرد: راهکار اساسی، تقویت قطب‌ها و شهرهای دارای ظرفیت در مقیاس ملی است تا به رقیب و پشتیبان تهران تبدیل شوند. اگر این ظرفیت‌ها بالفعل شوند، بخشی از جمعیت و سرمایه به‌صورت طبیعی به سمت این مراکز هدایت خواهد شد و نیازی به سیاست‌های صرفاً ممنوعیتی نخواهد بود.

گلپایگانی در پایان با اشاره به ضرورت اصلاح رویکردها در اسناد توسعه شهری اظهار داشت: به جای طرح شعار «محدودسازی تهران» باید بر «ساماندهی و ارتقای کیفیت زیست در تهران» تمرکز کنیم. ایجاد اجماع اجتماعی در این زمینه مستلزم آن است که مردم احساس کنند هدف، قابل‌زیست‌تر کردن شهر و توزیع عادلانه فرصت‌هاست، نه صرفاً اعمال محدودیت. تنها در این صورت می‌توان به تحقق سیاست‌های تمرکززدایی و توسعه متوازن امیدوار بود.