بهزیستی در مسیر تحول؛ از بودجه دولتی تا مشارکت مردمی

باشگاه خبرنگاران جوان؛ الهام قبادی- سید جواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی کشور، در نشست خبری امروز یکشنبه ۳ اسفند در شیرخوارگاه آمنه به مناسبت ماه مبارک رمضان  با اشاره به ۱۳ چرخش تحولی در این سازمان گفت: یکی از مهم‌ترین این چرخش‌ها، عبور از اتکای صفر بر منابع دولتی و حرکت به سمت توسعه و تقویت مشارکت‌های مردمی است.

وی افزود: برای تحقق این رویکرد، ایده و برنامه‌ای تحت عنوان «اکوسیستم و زیست‌بوم جامعه مشارکت» طراحی شده است. در این زیست‌بوم، از دو منظر به موضوع ورود کرده‌ایم؛ نخست ایجاد ساختار‌ها و رویه‌هایی که مشارکت را تسهیل و تسریع کند و دوم تدوین و اجرای استراتژی‌های مشارکتی.

حسینی با اشاره به راه‌اندازی شورای عالی مشورتی سازمان بهزیستی گفت: این شورا با حضور ۳۱ نفر از نخبگان و افراد برجسته کشور در حوزه‌های مرتبط از جمله توانبخشی، روان‌شناسی و ارتباطات تشکیل شده است تا تصمیمات کلان سازمان پیش از اجرا، از منظر کارشناسی و نخبگانی بررسی و تکمیل شود.

رئیس سازمان بهزیستی ادامه داد: علاوه بر بهره‌گیری از ظرفیت نخبگان ملی، از ظرفیت گسترده درون‌سازمانی نیز استفاده کرده‌ایم. این سازمان با ۲۴ هزار نیروی انسانی در سراسر کشور و بیش از ۲۰ هزار مؤسسه همکار و ۲۵۰۰ مرکز مثبت زندگی، ظرفیتی بزرگ برای تصمیم‌سازی مشارکتی دارد.

وی از طراحی نظام تصمیم‌گیری مشارکتی در هفت سطح خبر داد و گفت: در این ساختار، نظرات از سطح مراکز و مؤسسات در شهرستان‌ها جمع‌آوری شده، سپس در شورا‌های تحول شهرستانی و استانی بررسی می‌شود و در نهایت در شورای تحول اداری مرکز تجمیع و تصمیم‌گیری نهایی صورت می‌گیرد.

حسینی همچنین از تشکیل «میز مشترک با خیرین، کارآفرینان و مؤسسات بزرگ» خبر داد و افزود: در این میز، مسائل و مشکلات مزمن حوزه فعالیت این نهاد‌ها بررسی می‌شود. بخشی از راه‌حل‌ها در اختیار سازمان است و اجرا می‌شود، اما بخشی دیگر نیازمند همراهی دولت و مجلس است که از طریق تعامل با دستگاه‌های مسئول پیگیری خواهد شد.

رئیس سازمان بهزیستی با اشاره به پوشش حدود ۸۰۰ هزار دانش‌آموز و دانشجوی تحت حمایت مستقیم و غیرمستقیم این سازمان گفت: نسل جدید، شامل نسل آلفا، بتا و زد، باید در فرآیند تصمیم‌سازی حضور داشته باشند. به همین منظور «پارلمان مشورتی نوجوانان» در دهه فجر راه‌اندازی شده است تا دیدگاه‌های این نسل در سیاست‌گذاری‌ها لحاظ شود.

وی از راه‌اندازی درگاه مشارکتی و سکوی اقتصادی سازمان بهزیستی خبر داد و گفت: با اخذ مجوز‌های لازم برای ایجاد شماره حساب اختصاصی، امکان مشارکت هدفمند مردم در سراسر کشور فراهم خواهد شد تا هر فرد بتواند مشخص کند کمک او در چه منطقه و چه حوزه‌ای هزینه شود. این اقدام می‌تواند تحولی بزرگ در عرصه مشارکت‌های خرد در کشور ایجاد کند.

حسینی در ادامه با تشریح راهبردهای ۱۲‌گانه حوزه مشارکت افزود: نخستین راهبرد ما، تسهیل و تسریع در صدور مجوز برای فعالیت‌های خیرخواهانه و اجتماعی بود. بر این باوریم که اگر فردی قصد انجام کار خیر دارد، نباید با موانع اداری روبه‌رو شود.

وی با اشاره به وجود فاصله میان انگیزه‌های خیرخواهانه مردم و فرآیندهای اداری گفت: طبق آمار، ۶۲ درصد مردم ایران در طول سال حداقل یک‌بار کمک خیرخواهانه انجام می‌دهند، اما تنها ۱۱ درصد این کمک‌ها به‌صورت سازمان‌یافته و تشکیلاتی است. این نشان می‌دهد که باید مسیر فعالیت رسمی و قانونی تسهیل شود.

رئیس سازمان بهزیستی کشور تصریح کرد: در سال ۱۴۰۳ جهش قابل توجهی در صدور مجوزها اتفاق افتاد. بر اساس اعلام مرکز ملی پایش و بهبود محیط کسب‌وکار، در سال ۱۴۰۲ تنها ۳۷ درصد مجوزها در زمان مقرر صادر می‌شد، اما این شاخص در سال جاری به شکل معناداری بهبود یافته است. همچنین طبق نظرسنجی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران از میان ۴۴ دستگاه اجرایی، سازمان بهزیستی رتبه سوم رضایت‌مندی در حوزه صدور مجوز را کسب کرده است.

حسینی ادامه داد: در فرآیند اصلاح صدور مجوزها، از ظرفیت ذی‌نفعان، مؤسسات و فعالان این حوزه نیز بهره گرفتیم و بیش از هزار مجوز در چارچوب جدید صادر شد.

وی دومین راهبرد را «نظارت بر مراکز و مؤسسات با مشارکت خود آن‌ها» عنوان کرد و گفت: با وجود صدور هزاران مجوز، طبیعی است که تعداد محدودی تخلف می‌تواند عملکرد اکثریت سالم و فعال را زیر سؤال ببرد. از سوی دیگر، ساختار دولتی به تنهایی امکان نظارت کامل و مؤثر بر بیش از ۲۰ هزار مرکز را ندارد؛ بنابراین باید از ظرفیت خود مؤسسات و خانواده‌ها استفاده کنیم.

رئیس سازمان بهزیستی با اشاره به فعالیت حدود ۳۵۰۰ مرکز توانبخشی روزانه و شبانه‌روزی افزود: در این مراکز، الگوی «انجمن اولیا و مربیان» مشابه آنچه در مدارس آموزش و پرورش اجرا می‌شود، راه‌اندازی شده است. این انجمن‌ها سه کارکرد اصلی دارند؛ نظارت بر عملکرد مرکز، افزایش مشارکت مؤثر خانواده‌ها و کمک به توانمندسازی مجموعه.

وی تأکید کرد: در حوزه اجتماعی نیز از ظرفیت شبکه‌های ملی و استانی و همچنین مجموعه‌های فعال در کسب‌وکارهای اجتماعی برای تقویت نظارت، آموزش و ارتقای کیفیت خدمات استفاده شده است.

حسینی در ادامه به راهبرد «توسعه موضوعی و جغرافیایی مشارکت‌ها» اشاره کرد و گفت: بررسی‌ها نشان داد بسیاری از فعالیت‌های خیرخواهانه همچنان در حوزه‌های سنتی متمرکز است، در حالی که در عرصه‌هایی مانند هوش مصنوعی، توانمندسازی نوین، اشتغال پایدار و پیشگیری‌های اولیه، ثانویه و ثالث از آسیب‌های اجتماعی، نیازمند گسترش حضور شبکه‌های داوطلبانه هستیم.

وی افزود: هدف ما ایجاد توازن در فعالیت‌های شبکه‌ای و هدایت تشکل‌ها به سمت مسائل و نیازهای روز جامعه است تا مشارکت‌های مردمی در قلمروهای جدید زندگی اجتماعی نیز نقش‌آفرین باشند.