از خیابان‌های انقلاب تا خاکریز‌های جنگ

 انقلاب اسلامی ایران از نخستین روزهای شکل‌گیری خود، ماهیتی مردمی داشت. اعتراضات، راهپیمایی‌ها، اعتصابات و تجمعات گسترده در شهرها و روستاها، نشان داد که بدنه اصلی این حرکت را اقشار مختلف جامعه تشکیل می‌دهند؛ از دانشجویان و روحانیون گرفته تا بازاریان، کارگران، کارمندان و زنان خانه‌دار. مردم نه‌تنها در عرصه خیابان، بلکه در حوزه‌های پشتیبانی، اطلاع‌رسانی، سازماندهی و حفظ انسجام اجتماعی نیز نقش ایفا کردند. اوج این حضور را می‌توان در راهپیمایی‌های میلیونی ماه‌های منتهی به پیروزی انقلاب مشاهده کرد؛ جایی که خیابان‌ها به نماد اراده عمومی تبدیل شد و خواست مشترک مردم، مسیر تاریخ را تغییر داد.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی، ۲۲ بهمن به عنوان نماد تداوم این همبستگی مردمی تثبیت شد. راهپیمایی‌های سالانه این روز، صرفاً یک مراسم نمادین نیست، بلکه بازتابی از پیوند میان مردم و نظام سیاسی و یادآور نقش تعیین‌کننده ملت در سرنوشت کشور است. در این روز، مردم با حضور داوطلبانه و گسترده خود، مفاهیمی چون استقلال، هویت ملی و مشارکت سیاسی را بازتعریف می‌کنند. ویژگی برجسته این حضور، تنوع نسلی و اجتماعی شرکت‌کنندگان است که نشان می‌دهد انقلاب، محدود به یک دوره زمانی یا نسل خاص نبوده است.

با آغاز جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، شکل دیگری از حضور مردمی پدیدار شد. اگر در دوران انقلاب، خیابان‌ها صحنه اصلی کنش اجتماعی بود، در دوران جنگ، جبهه‌ها و پشت جبهه‌ها به میدان مشارکت تبدیل شدند. هزاران نفر از جوانان به صورت داوطلبانه راهی خطوط مقدم شدند و در کنار نیروهای رسمی نظامی، از تمامیت ارضی کشور دفاع کردند. هم‌زمان، میلیون‌ها نفر در پشت جبهه‌ها نقش‌آفرینی کردند؛ از کمک‌های مردمی و پشتیبانی لجستیکی گرفته تا فعالیت‌های درمانی، فرهنگی و تولیدی. خانواده‌ها، مادران و همسران رزمندگان نیز بخشی از این مقاومت ملی بودند که با صبوری و ایثار، بار سنگین جنگ را تحمل کردند.

مقایسه حضور مردم در ۲۲ بهمن و دوران دفاع مقدس، نشان‌دهنده دو جلوه مکمل از مشارکت ملی است. در ۲۲ بهمن، حضور مردم بیشتر جنبه سیاسی، نمادین و هویتی دارد؛ نمایش وحدت، یادآوری آرمان‌ها و تأکید بر نقش ملت در ساختار سیاسی. اما در دوران جنگ، این حضور ماهیتی وجودی و حیاتی پیدا می‌کند؛ دفاع از خاک، امنیت و بقا. با این حال، ریشه هر دو نوع مشارکت در یک عامل مشترک نهفته است: «احساس مسئولیت جمعی و باور به تأثیرگذاری مردم در سرنوشت کشور.»

در هر دو مقطع، مردم ایران نشان دادند که صرفاً تماشاگر رویدادهای تاریخی نیستند، بلکه بازیگران اصلی آن‌ به حساب می‌آیند. چه در راهپیمایی‌های انقلاب و ۲۲ بهمن، و چه در میدان‌های نبرد و پشتیبانی جنگ، عنصر تعیین‌کننده، حضور آگاهانه و داوطلبانه ملت بوده است. این تجربه تاریخی، یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های اجتماعی ایران به شمار می‌رود؛ سرمایه‌ای که بیانگر پیوند عمیق میان جامعه، هویت ملی و تحولات سیاسی و امنیتی کشور است.

منبع: ایسنا