چرا بهترین ایدهها در حمام و دستشویی به ذهنتان میرسد؟
باشگاه خبرنگاران جوان - تا به حال پیش آمده است موضوعی ذهنتان را مشغول کرده باشد و ساعتها پشت میز بنشینید یا به صفحه مانیتور خیره شوید و با تمام توان به مغزتان فشار بیاورید تا راهحل را پیدا کنید، اما ذهنتان کاملا قفل شده باشد، بعد دقیقا همان لحظهای که خسته میشوید، کار را رها میکنید و به دستشویی یا زیر دوش آب گرم میروید با یک جرقه یا صاعقه بهترین پاسخ به ذهنتان خطور کند.به نظرتان علت چیه؟
تصور کنید ساعتهای زیادی خود را در اتاقتان حبس کردهاید و با تمام توان به مغزتان فرمان میدهید که راهحل یک معمای پیچیده را پیدا کند، اما گویا مغزتان هنگ کرده و هیچ نشانه و علامت حیاتی از خود نشان نمیدهد. کلافه میشوید و به سمت سرویس بهداشتی میروید یا تصمیم میگیرید که یک دوش آب گرم بگیرید تا از این کلافگی در بیایید، در آن لحظه ای که شامپو را روی موهایتان میزنید و برای شستن زیر دوش میروید، عضلاتتان که شل میشوند و تسلیم بیفکری محض میشوید، ناگهان پرده کنار میرود و پاسخ درست پیش چشمانتان میآید. رویدادی شگفتانگیز که در ادامه توضیح میدهیم که این رویداد اتفاقی نیست و اثر هوشمندی پنهان مغز در لحظات دست کشیدن از کار است. پدیدهای که مارکوس ریچل، متخصص برجسته مغز و اعصاب و پژوهشگران حوزه علوم شناختی پایههای علمی آن را کشف کردهاند.
وقتی دست از فکر کردن میکشید مغز شما چه میکند؟
بسیاری از مردم تصور میکنند مغز مانند موتور ماشین است و زمانی که به مشکلی فکر نمیکنیم خاموش شده و استراحت میکند. اما در اوایل دهه ۲۰۰۰ میلادی، مارکوس ریچل کشف کرد زمانی که انسان تمرکز هدفمند و سخت خود را روی یک کار متوقف میکند، مغز به هیچ وجه ساکت نمیشود. درست در همین لحظات، بخشهای کاملا متفاوتی در سرتاسر مغز روشن و فعالتر میشوند. دانشمندان این بخش هماهنگ را شبکه حالت پیشفرض (DMN) نامیدهاند.
این شبکه در زمانهایی فعال میشود که ذهن از فشارهای بیرون رها شده و برای راهاندازی خلاقیت، روی سه بخش اساسی تکیه دارد:
قشر پیشپیشانی میانی: این ناحیه تفکرات شخصی شما را بر عهده دارد و پیوند میزند، یعنی ایدههای جدید را به تجربیات، خاطرات گذشته و اهداف شخصی شما وصل میکند.
قشر کمربندی خلفی: مخزن یادآوری زندگی شخصی شما بوده و دانستههای کهنه و بایگانیشده در اعماق حافظه را بیرون میکشد تا ببیند آیا ارتباطی با مسئله فعلی دارند یا خیر.
شکنج زاویهای: مثل یک کارگاه ساخت معنا عمل میکند. این بخش مفاهیمی را که در ظاهر هیچ ربطی به هم ندارند به یکدیگر گره میزند و پدیدهای نو و مبتکرانه میسازد.
لحظه کشف ناگهانی یا همان لحظه آهان! چگونه شکل میگیرد؟
برخلاف باور عمومی ایده در اوج فعالیت شبکه پیشفرض به شکل آگاهانه دیده نمیشود بلکه زمانی متوجه آن میشوید که از آن حالت آرامش ناگهان بیرون میآیید. مغز انسان بین دو سیستم اصلی یعنی شبکه پیشفرض که کارش پرسه زدن آزادانه، خیالپردازی و اتصال مخفیانه ایدهها به هم است و شبکه کنترل اجرایی که کارش تمرکز شدید، تحلیل منطقی و پیشبرد گامبهگام است، در رفت و آمد است.
این دو شبکه مثل دو کفه الاکلنگ هستند یعنی وقتی یکی بالا میرود، دیگری پایین میآید. یک پژوهش در سال ۲۰۲۲ نشان داد هر چه برای انجام کاری بیشتر زور بزنید و تلاش آگاهانه کنید، فعالیت شبکه پیشفرض بیشتر سرکوب میشود. بنابراین، وقتی زیر دوش آب گرم هستید، شبکه پیشفرض در سکوت زیربنای ایده را میسازد. سپس درست زمانی که توجه شما اندکی جمع میشود، شبکه اجرایی ناگهان پیام آن را دریافت میکند. این همان لحظه پرهیجان یافتم! است، در حالی که ایده از قبل در ذهنتان چیده شده بود و شما تازه از آن باخبر شدهاید.
راز دوش گرفتن و معجزه امواج آلفا
چرا حمام یا دستشویی رفتن برای خلق ایدهها از هر جای دیگری بهتر است؟ پاسخ در امواج مغزی نهفته است. نوسانات الکتریکی مغز با فرکانسهای گوناگون ثبت میشوند و هر فرکانس حالوهوای خاصی ایجاد میکند:
امواج بتا (۱۳ تا ۳۰ هرتز): فرکانس تفکر شدید، استرس ضربالاجلها، اضطراب و تحلیلهای منطقی است. در این حالت تمرکز بالا است اما راههای خلاقانه مسدود میشوند.
امواج تتا (۴ تا ۷ هرتز): مرحله رخوت و خوابآلودگی عمیق است. هرچند افکار تخیلی در آن جاری است، اما توان ثبت و یادآوری آنها برای مغز دشوار است.
امواج آلفا (۸ تا ۱۲ هرتز): درست نقطه طلایی مغز است، وضعیتی آرام ولی کاملا هوشیار. در این حالت مغز فیلترهای سرسختانه خود را کنار میگذارد.
آب گرم، بخار ملایم، صدای یکنواخت ریزش آب و فضای دنج حمام همگی دست به دست هم میدهند تا احساس امنیت بدنی به سیستم عصبی ارسال شود. در این موقعیت، مغز شما از حالت پرتنش بتا به حالت سبک آلفا سرازیر میشود. پژوهشگران نشان دادهاند درست پیش از جرقههای فکری ناگهانی، فعالیت قشر بینایی کاهش یافته و مغز با نوعی درونگرایی حسی، آماده دریافت سرنخهای عمیق میشود. به همین دلیل بردن گوشی همراه به داخل حمام تمام این فرایند را خراب میکند، زیرا زل زدن به صفحه نمایش و ورق زدن پیامها بلافاصله مغز را دوباره به وضعیت فشارهای آگاهانه بتا برمیگرداند.
راه حل چهار مرحلهای برای شکار آگاهانه ایدهها
برای اینکه منتظر نمانید تا بخت و اقبال به سراغتان بیاید، میتوانید از مراحل زیر را انجام دهید تا بع صورت آگاهانه راه حل را پیدا کنید:
مرحله آمادهسازی: حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه وقت بگذارید، خلاصه یادداشتهایتان را بخوانید و مسئلهای را که در آن گیر کردهاید در یک جمله شفاف روی کاغذ بنویسید.
مرحله رهاسازی: بلافاصله از پشت میز بلند شوید و سراغ کاری سبک با درگیری حسی ملایم مثل دوش گرفتن یا قدم زدن بروید، بدون تلفن، بدون رادیو و بدون بازبینی پیامها.
مرحله ثبت سریع: به محض اینکه راهکار به ذهنتان رسید، سریع آن را با یک ابزار در دسترس مانند ضبط صدای گوشی یا یادداشتبرداری ثبت کنید. به زیبایی جمله فکر نکنید فقط مهم این است که جرقه اصلی هدر نرود چون حافظه موقت بسیار زود پاک میشود.
مرحله اصلاح و بازبینی: حداکثر تا دو ساعت بعد به سراغ یادداشت بیایید. زمینه ذهنی دو ساعت بعد پاک میشود. اکنون دوباره شبکه اجرایی و عقلانی خود را به کار بیندازید تا آن جرقه خام را به برنامهای دقیق و کاربردی تبدیل کنید.
کارهای مناسب برای پیدا کردن ایده خوب
برای رسیدن به پاسخ و بهترین ایده، حتما نیازی نیست در حمام یا دستشویی باشید. پیادهروی آرام در فضای باز، بهترین فعالیت است. بررسیها نشان داده است که پیادهروی میتواند انعطاف تفکر را تا حدود ۶۰ درصد بالا ببرد. فعالیتهایی چون باغبانی، بافتنی، شستن آرام ظرفها یا شنا کردن نیز همین کارکرد را دارند.
معیار انتخاب این کارها ساده است:
- دستها و بدن را اندکی مشغول کنند بدون اینکه به پردازش پیچیده فکری نیاز باشد.
- فارغ از اعلانهای گوشی و هیاهو باشند.
- حس آرامش بدنی بیاورند و امکان ثبت فوری ایده را فراهم کنند.
به یاد داشته باشید گاهی اوقات عقب کشیدن و دست برداشتن از تلاش ظاهری به معنای تسلیم شدن یا تنبلی نیست بلکه فرصتی برای مغز است تا پیچیدهترین گرهها را در آرامش و سکوت باز کند.
منبع: ایرنا
12309448
مهمترین اخبار وبگردی
