آچمزشدن مغز دریایی آمریکا در خلیج فارس

باشگاه خبرنگاران جوان - خلیج فارس همواره یکی از مهم‌ترین مناطق راهبردی جهان بوده است؛ منطقه‌ای که بخش قابل توجهی از انرژی جهان از آن عبور می‌کند و رقابت قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای در آن جریان دارد.

در این میان، ایالات متحده برای حفظ حضور نظامی و مدیریت عملیات دریایی خود، یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های نظامی خارج از خاک آمریکا را در کشور بحرین مستقر کرده است؛ پایگاهی که مقر فرماندهی ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا و همچنین فرماندهی نیرو‌های دریایی سنتکام به شمار می‌رود و بسیاری از کارشناسان از آن به عنوان «مغز دریایی آمریکا در خلیج فارس» یاد می‌کنند.

این پایگاه که در بندر سلمان بحرین قرار دارد، نقش محوری در هدایت، هماهنگی و پشتیبانی از عملیات دریایی آمریکا در منطقه ایفا می‌کند. موقعیت جغرافیایی بحرین به واشنگتن این امکان را داده است تا با دسترسی سریع به آب‌های خلیج فارس، دریای عمان، دریای عرب، دریای سرخ و بخش‌هایی از اقیانوس هند، حضور نظامی خود را در یکی از حساس‌ترین آبراه‌های جهان حفظ کند.

یکی از مهم‌ترین مأموریت‌های این پایگاه، فرماندهی و کنترل ناوها، زیردریایی‌ها، شناور‌های رزمی و هواگرد‌های دریایی آمریکا در منطقه است. تمامی اطلاعات عملیاتی، داده‌های دریافتی از سامانه‌های شناسایی، رادارها، پهپاد‌ها و واحد‌های دریایی در این مرکز تجزیه و تحلیل می‌شود و فرماندهان نظامی بر اساس این اطلاعات درباره نحوه استقرار نیرو‌ها و اجرای مأموریت‌ها تصمیم‌گیری می‌کنند.

علاوه بر نقش فرماندهی، این پایگاه یکی از بزرگ‌ترین مراکز لجستیکی نیروی دریایی آمریکا در خاورمیانه محسوب می‌شود. سوخت‌رسانی به ناوها، تعمیر و نگهداری تجهیزات، تأمین قطعات یدکی، پشتیبانی فنی، ذخیره تجهیزات و هماهنگی جابه‌جایی نیرو‌ها از جمله وظایفی است که در این مرکز انجام می‌شود. بدون چنین زیرساختی، حفظ حضور دائمی ناو‌های آمریکایی در منطقه با دشواری‌های فراوانی همراه خواهد بود.

اهمیت این پایگاه زمانی بیشتر نمایان می‌شود که به جایگاه راهبردی تنگه هرمز توجه کنیم. این آبراه باریک، مسیر عبور بخش بزرگی از صادرات نفت جهان است و هرگونه اختلال در امنیت آن می‌تواند بازار‌های جهانی انرژی را تحت تأثیر قرار دهد. از همین رو، آمریکا حضور دریایی خود را با هدف اعلامی حفاظت از آزادی کشتیرانی، امنیت خطوط تجاری و جلوگیری از تهدید کشتی‌های تجاری توجیه می‌کند.

در سال‌های گذشته، ناوگان پنجم آمریکا مأموریت‌های متعددی از جمله اسکورت کشتی‌های تجاری، مقابله با دزدی دریایی، رهگیری محموله‌های غیرقانونی، اجرای رزمایش‌های مشترک با کشور‌های متحد و نظارت بر تحرکات نظامی در منطقه را بر عهده داشته است. همچنین این ناوگان در بسیاری از عملیات‌های نظامی آمریکا در عراق، افغانستان و خاورمیانه نقش پشتیبانی دریایی ایفا کرده است.

یکی دیگر از ویژگی‌های مهم این پایگاه، بهره‌گیری گسترده از فناوری‌های نوین است. استفاده از سامانه‌های پیشرفته اطلاعاتی، شبکه‌های ارتباطی امن، پهپاد‌های شناسایی و شناور‌های بدون سرنشین باعث شده است فرماندهان آمریکایی بتوانند تحولات منطقه را به صورت لحظه‌ای رصد کرده و در صورت نیاز، در کوتاه‌ترین زمان ممکن واکنش نشان دهند.

پایگاه بحرین همچنین محل استقرار نیرو‌هایی از کشور‌های هم‌پیمان آمریکا است و زمینه هماهنگی عملیات مشترک میان اعضای ائتلاف‌های دریایی را فراهم می‌کند. برگزاری رزمایش‌های مشترک و تبادل اطلاعات امنیتی میان کشور‌های عضو، بخشی از فعالیت‌های مستمر این مرکز به شمار می‌رود.

با این حال، حضور نظامی آمریکا در بحرین همواره با انتقاد‌هایی از سوی برخی کشور‌های منطقه روبه‌رو بوده است. منتقدان معتقدند افزایش حضور نیرو‌های خارجی می‌تواند به تشدید رقابت‌های نظامی و افزایش تنش‌ها منجر شود، در حالی که واشنگتن تأکید دارد این حضور با هدف حفظ ثبات منطقه و حمایت از امنیت کشتیرانی بین‌المللی انجام می‌شود.

کارشناسان مسائل راهبردی معتقدند پایگاه بحرین صرفاً یک مرکز استقرار نیرو‌های نظامی نیست، بلکه قلب تپنده شبکه فرماندهی دریایی آمریکا در خاورمیانه محسوب می‌شود. تصمیم‌گیری درباره استقرار ناو‌های هواپیمابر، اجرای عملیات‌های دریایی، هماهنگی میان نیرو‌های آمریکایی و متحدان و مدیریت بحران‌های احتمالی، همگی از طریق این مرکز انجام می‌شود.

از منظر نظامی، وجود چنین پایگاهی به آمریکا اجازه می‌دهد در صورت وقوع هرگونه بحران، زمان واکنش خود را به حداقل برساند. نزدیکی به مناطق حساس عملیاتی باعث شده است ناو‌ها و هواگرد‌های آمریکایی بتوانند در مدت کوتاهی به مأموریت‌های خود اعزام شوند و پشتیبانی لازم را دریافت کنند.

در کنار جنبه نظامی، این پایگاه نقش مهمی در راهبرد کلان آمریکا برای حفظ نفوذ در خاورمیانه ایفا می‌کند. حضور مستمر در خلیج فارس، امکان نظارت بر مسیر‌های انتقال انرژی، حمایت از متحدان منطقه‌ای و حفظ موازنه قدرت از جمله اهدافی است که واشنگتن از طریق این مرکز دنبال می‌کند.

در مجموع، پایگاه ناوگان پنجم آمریکا در بحرین یکی از مهم‌ترین مراکز فرماندهی، کنترل و پشتیبانی دریایی ایالات متحده در جهان به شمار می‌رود. موقعیت جغرافیایی، امکانات لجستیکی، سامانه‌های پیشرفته اطلاعاتی و نقش آن در هدایت عملیات‌های دریایی، این پایگاه را به یکی از کلیدی‌ترین عناصر راهبرد نظامی آمریکا در خلیج فارس تبدیل کرده است؛ مرکزی که همچنان در معادلات امنیتی و ژئوپلیتیکی منطقه، جایگاهی تعیین‌کننده دارد.

امروز بحرین عملاً هویت خود به عنوان یک کشور مستقل را از دست داده است؛ چراکه زمام امور این مجمع‌الجزایر، بیش‌از آنکه در اختیار حاکمان محلی باشد، در قبضه اراده و منافع آمریکا قرار دارد؛ آمریکایی که در جنگ چهل‌روزه همه منافع و پایگاه‌های خودش را روی هوا دید آن هم توسط موشک‌های سپاه پاسداران انقلاب اسلامی؛ پایگاهی که امروز در آچمزترین حالت خود قرار دارد.