صدایی که گاهی خبر از خاموشی نفس می‌دهد

باشگاه خبرنگاران جوان - خروپف برای بسیاری از افراد صدایی آشنا در شب است؛ صدایی که گاهی با شوخی و گلایه اعضای خانواده همراه می‌شود، اما در برخی افراد می‌تواند نشانه اختلالی جدی باشد؛ اختلالی که در آن تنفس هنگام خواب بار‌ها متوقف می‌شود و فرد بدون آنکه بداند، شب را با افت‌وخیز‌های مکرر تنفسی سپری می‌کند.

ساعت از نیمه‌شب گذشته است. خانه آرام گرفته، چراغ‌ها خاموش شده و همه خوابیده‌اند؛ جز آنکه هر چند ثانیه یک‌بار صدای خروپف از اتاق خواب بلند می‌شود. صدایی آشنا که شاید سال‌هاست بخشی از شب‌های یک خانواده شده؛ گاهی با خنده و شوخی، گاهی با غر زدن همسر و گاهی با جابه‌جا شدن یکی از اعضای خانواده برای پیدا کردن چند دقیقه سکوت.

اما یک لحظه تصور کنید پشت این صدا، اتفاق دیگری در جریان باشد؛ فرد خروپف می‌کند، چند ثانیه نفسش قطع می‌شود، اکسیژن خونش افت می‌کند، مغز او را وادار به بیدار شدن کوتاه‌مدت می‌کند و دوباره تنفس آغاز می‌شود؛ اتفاقی که ممکن است بار‌ها در طول یک شب تکرار شود، بدون آنکه فرد صبح چیزی از آن به‌خاطر بیاورد.

اینجاست که خروپف دیگر فقط یک صدای آزاردهنده نیست؛ می‌تواند زنگ خطری برای آپنه انسدادی خواب باشد.

وقتی یک صدای آشنا، جدی گرفته نمی‌شود

خروپف آن‌قدر در زندگی روزمره عادی شده که بسیاری از افراد اصلاً آن را یک مسئله پزشکی نمی‌دانند. بعضی‌ها آن را به خستگی، افزایش سن، اضافه‌وزن یا حتی خواب سنگین نسبت می‌دهند و تا زمانی که مشکل جدی ایجاد نشود، به دنبال علت آن نمی‌روند.

همین عادی‌شدن می‌تواند یکی از موانع تشخیص اختلالات خواب باشد. در حالی که هر خروپفی نشانه بیماری نیست، زمانی که خروپف با وقفه‌های تنفسی، احساس خفگی یا نفس‌نفس‌زدن هنگام خواب، بیدار شدن‌های مکرر، خواب‌آلودگی روزانه، خستگی مداوم، سردرد صبحگاهی یا کاهش تمرکز همراه باشد، دیگر نمی‌توان به‌سادگی از کنار آن گذشت.

فرد ممکن است خودش اصلاً متوجه توقف تنفس نشود؛ کسی که کنار او می‌خوابد، نخستین فردی است که این علامت را می‌بیند.

بیماری‌ای که ممکن است بیمار از آن خبر نداشته باشد

​آپنه انسدادی خواب اختلالی است که در آن راه هوایی هنگام خواب به طور مکرر تنگ یا مسدود می‌شود و تنفس برای دوره‌هایی کوتاه متوقف یا به‌شدت کاهش می‌یابد. این اختلال زمانی رخ می‌دهد که بافت‌های نرم گلو هنگام خواب شل شده و راه هوا را مسدود می‌کنند. با افت اکسیژن خون، مغز برای جلوگیری از خفگی، فرد را برای چند ثانیه بیدار می‌کند تا تنفس دوباره برقرار شود؛ بیداری‌های کوتاهی که فرد صبح هیچ‌کدام را به خاطر نمی‌آورد.

نتیجه، اما می‌تواند خودش را در طول روز نشان دهد؛ فرد صبح از خواب بیدار می‌شود، اما احساس می‌کند استراحت نکرده است، در طول روز خواب‌آلود است، تمرکز کافی ندارد و ممکن است با خستگی یا سردرد صبحگاهی روزش را آغاز کند.

به این ترتیب، مسئله‌ای که در ظاهر فقط خروپف شبانه است، می‌تواند به روز فرد هم کشیده شود.

وقتی خواب یک نفر، زندگی ۲ نفر را مختل می‌کند

خروپف فقط برای فردی که آن را تجربه می‌کند آزاردهنده نیست. در بسیاری از خانواده‌ها، خواب همسر یا دیگر اعضای خانواده نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد. بیدار شدن‌های مکرر، جابه‌جا شدن محل خواب، خستگی صبحگاهی و کلافگی ناشی از خواب ناکافی می‌تواند آرامش خانواده را تحت تأثیر قرار دهد.

اما مسئله مهم‌تر، همان چیزی است که پشت این صدا پنهان می‌ماند؛ ممکن است خانواده فقط از صدای خروپف شکایت داشته باشد، در حالی که بدن فرد در همان ساعات درگیر اختلال تنفسی است. به همین دلیل، شاید بهتر باشد به جای اینکه فقط به دنبال راهی برای ساکت کردن خروپف باشیم، یک سؤال مهم‌تر بپرسیم: «چرا فرد خروپف می‌کند؟»

از خستگی صبحگاهی تا کاهش تمرکز در طول روز

آپنه خواب محدود به اتاق خواب نمی‌ماند. فردی که شب‌ها خواب منقطع دارد، ممکن است روز بعد با خواب‌آلودگی، کاهش انرژی و اختلال تمرکز مواجه شود. این وضعیت می‌تواند کیفیت کار، مطالعه، فعالیت‌های روزمره و روابط اجتماعی فرد را تحت تأثیر قرار دهد.

گاهی فرد تصور می‌کند دلیل بی‌حوصلگی و خستگی‌اش فشار کاری یا کم‌خوابی است، در حالی که ساعت خواب او شاید از نظر زمانی کافی باشد، اما از نظر کیفیت، خواب سالم و پیوسته‌ای نداشته باشد. اینجا است که اهمیت تشخیص خودش را نشان می‌دهد؛ مسئله فقط این نیست که فرد شب‌ها کمتر خروپف کند، بلکه باید مشخص شود آیا خواب او با اختلال تنفسی همراه است یا خیر.

آمار‌هایی که خروپف را جدی‌تر می‌کنند

یک مرور نظام‌مند و فراتحلیل از ۳۷ مطالعه با بررسی بیش از ۲۷ هزار نفر، شیوع آپنه خواب در مطالعات انجام‌شده در ایران را ۴۴ درصد برآورد کرده است؛ هرچند تفاوت زیاد میان مطالعات باعث شده این عدد را نتوان به‌عنوان شیوع قطعی در کل جمعیت کشور در نظر گرفت.

این اختلال در برخی گروه‌های پرخطر نیز شیوع بالایی دارد؛ در همین بررسی، آپنه خواب در میان افراد مبتلا به دیابت ۶۱ درصد و در بیماران قلبی‌وعروقی ۵۵ درصد گزارش شده است. این آمار نشان می‌دهد خروپف را نباید صرفاً یک صدای آزاردهنده شبانه دانست؛ به‌ویژه زمانی که با وقفه تنفسی و خواب‌آلودگی روزانه همراه باشد.

چه زمانی خروپف زنگ خطر است؟

​هانیه میرزایی متخصص فلوشیپ اختلالات خواب، با تأکید بر اینکه هر خروپفی به معنای ابتلا به آپنه خواب نیست، می‌گوید: «خروپف‌های ساده معمولاً ناشی از ارتعاش بافت‌های نرم حلق هستند و لزوماً خطری برای سلامتی ندارند؛ اما زمانی که خروپف با صدای بسیار بلند، نامنظم و همراه با صدای خفگی یا خرناس‌های ناگهانی باشد، احتمال وقوع آپنه انسدادی خواب بسیار بالا می‌رود. مرز اصلی خروپف عادی و بیماری، همین قطع و وصل شدن مجرای تنفسی و افت اکسیژن خون در طول خواب است.»

وی با اشاره به اینکه بسیاری از افراد ممکن است از وقفه‌های تنفسی خود در طول خواب اطلاع نداشته باشند، ادامه می‌دهد: «بیماران معمولاً خودشان متوجه توقف تنفس نمی‌شوند، چرا که بیداری‌های ناشی از آپنه بسیار کوتاه و مغزی است. در واقع این همسر یا اعضای خانواده هستند که متوجه سکوت‌های ناگهانی در میان خروپف و سپس تلاش بیمار برای کشیدن نفس عمیق می‌شوند؛ بنابراین گزارش اطرافیان نقش کلیدی در تشخیص زودهنگام این اختلال دارد.»

میرزایی با هشدار درباره پیامد‌های آپنه درمان‌نشده تأکید می‌کند: «آپنه خواب فقط یک مشکل مربوط به اتاق خواب نیست؛ بلکه فشار مضاعفی به سیستم قلب و عروق وارد می‌کند. اگر این بیماری به‌موقع تشخیص داده و درمان نشود، در بلندمدت خطر ابتلا به فشار خون بالا، پرفشاری ریوی، سکته‌های قلبی و مغزی و همچنین تصادفات رانندگی ناشی از خواب‌آلودگی روزانه را افزایش می‌دهد؛ بنابراین مراجعه به متخصص و انجام تست خواب (پلی‌سومنوگرافی) برای افراد مشکوک، یک اقدام کاملاً حیاتی است.»

چه کسانی بیشتر در معرض‌اند؟

آپنه انسدادی خواب می‌تواند در افراد مختلف رخ دهد، اما برخی عوامل احتمال بروز آن را افزایش می‌دهند؛ از جمله اضافه‌وزن و چاقی، افزایش سن و بعضی ویژگی‌های ساختاری راه‌های هوایی.

با این حال، نمی‌توان تنها بر اساس وزن، سن یا شدت خروپف درباره ابتلا به آپنه قضاوت کرد. به همین دلیل، اگر فردی خروپف می‌کند، اما در طول روز احساس خواب‌آلودگی غیرعادی دارد، یا اطرافیانش متوجه توقف تنفس او در خواب شده‌اند، بهتر است به جای عادت کردن به این وضعیت، آن را با پزشک مطرح کند.

از شنیدن خروپف تا بررسی خواب

تشخیص آپنه خواب با شنیدن صدای خروپف یا مشاهده یک علامت منفرد انجام نمی‌شود. پزشک ابتدا علائم و شرایط فرد را بررسی می‌کند و در صورت وجود احتمال آپنه، ممکن است ارزیابی تخصصی خواب را توصیه کند. در این بررسی‌ها، الگوی تنفس و برخی شاخص‌های بدن در هنگام خواب مورد ارزیابی قرار می‌گیرد تا مشخص شود آیا وقفه‌های تنفسی رخ می‌دهد و شدت آنها چقدر است.

این مرحله اهمیت زیادی دارد؛ چراکه درمان مناسب باید بر اساس وضعیت واقعی فرد انتخاب شود، نه صرفاً بر اساس صدای خروپف.

وقتی هدف فقط قطع خروپف نیست

اگر آپنه خواب تشخیص داده شود، درمان به شدت اختلال و شرایط فرد بستگی دارد. اصلاح سبک زندگی و کاهش وزن در افراد دارای اضافه‌وزن می‌تواند بخشی از برنامه درمانی باشد و پزشک ممکن است با توجه به شرایط بیمار، درمان‌های تخصصی دیگری را نیز توصیه کند.

در برخی بیماران استفاده از دستگاه‌های کمک‌تنفسی مانند CPAP مطرح می‌شود؛ روشی که با کمک جریان هوای مداوم، مانع بسته شدن راه هوایی در هنگام خواب می‌شود؛ بنابراین هدف درمان فقط این نیست که صدای خروپف کمتر شود؛ هدف اصلی، برطرف کردن اختلال تنفسی و بازگرداندن خواب سالم و باکیفیت است.

خروپف را ساکت نکنیم؛ علتش را پیدا کنیم

شاید ساده‌ترین واکنش به خروپف، بستن گوش‌ها، تکان دادن فرد یا پیدا کردن راهی برای ساکت کردن صدای او باشد. اما گاهی این صدا، پیامی از بدن است؛ پیامی که می‌گوید تنفس در خواب آن‌طور که باید پیش نمی‌رود.

هر خروپفی بیماری نیست، اما خروپف همراه با وقفه تنفسی، احساس خفگی، خواب‌آلودگی روزانه، خستگی مداوم، سردرد صبحگاهی یا کاهش تمرکز ارزش بررسی دارد.

شاید وقت آن رسیده باشد که به جای شوخی با صدای خروپف، یک بار جدی‌تر به آن گوش کنیم؛ چراکه پشت بعضی از این صداها، خوابی آشفته و نفس‌هایی پنهان شده‌اند که شب، بار‌ها خاموش و دوباره روشن می‌شوند.

منبع: فارس