ایران چهارمین کشور جهان در تدوین استاندارد‌های بین‌المللی نانو

باشگاه خبرنگاران جوان - عماد احمدوند در نشست خبری امروز که در محل ستاد توسعه فناوری‌های نانو و میکرو برگزار شد، گفت: در طول سال‌های گذشته نشست‌های متعددی را با خبرنگاران حوزه علم و فناوری برگزار کردیم و درباره مفاهیم مختلف مرتبط با توسعه فناوری، نگاه زیستی، مباحث مرتبط با انتشار دستاوردهای علمی، سازوکارهای ارزیابی محصول و ایجاد کسب‌وکار بر پایه این مفاهیم به بحث و تبادل نظر پرداخته‌ایم. از آنجا که خبرنگاران به عنوان نهاد واسط میان کنشگران حوزه علم تا صنعت و بازار و همچنین مخاطبان و سایر اعضای زیست‌بوم توسعه علم و فناوری فعالیت می‌کنند، این مفاهیم همواره میان ما مورد بحث و هم‌فکری قرار گرفته و حتی در قالب رویدادهای توان‌افزایی نیز برگزار شده است. 

وی افزود: طی ۲۰ سال گذشته، جلسات متعددی را در این زمینه داشته‌ایم تا درباره مفاهیمی همچون تجاری‌سازی و ابعاد مختلف آن به درک مشترک برسیم.

دبیر ستاد توسعه فناوری‌های نانو و میکرو با بیان اینکه موضوع جلسه امروز مفهوم «استانداردسازی» است، ادامه داد: با توجه به تجربه کشور در این حوزه و رویکرد معاونت علمی ریاست‌جمهوری برای بهره‌گیری از این تجربه در توسعه سایر حوزه‌های علم و فناوری، ضرورت دارد گفت‌وگوی بیشتری میان ما شکل گیرد تا در انتقال مفاهیم از متخصصان به جامعه تخصصی و عمومی، به ادبیات مشترک برسیم.

وی با تاکید بر اینکه استانداردسازی موضوعی است که در کشور ما کمتر شناخته شده و حتی در جامعه نخبگانی نیز آگاهی کافی نسبت به اهمیت، سازوکارها و روندهای اجرایی آن وجود ندارد، خاطر نشان کرد: در حالی که از تدوین استانداردهای بین‌المللی سخن می‌گوییم، هنوز شناخت عمیقی نسبت به این حوزه در میان فعالان علمی و فناورانه شکل نگرفته است و نقش رسانه‌ها در این میان بسیار مهم است؛ چرا که می‌توانند سطح آگاهی تخصصی جامعه علمی و زیست‌بوم نوآوری کشور را نسبت به این مفهوم ارتقاء دهند. این موضوع شاید مخاطب عام گسترده‌ای نداشته باشد و تصور شود فعالان حوزه سیاست‌گذاری، محققان، فناوران، شرکت‌های دانش‌بنیان و نهادهای رگولاتوری با آن آشنایی کامل دارند، اما واقعیت این است که تجربه کشور در نقش‌آفرینی در تدوین استانداردهای بین‌المللی گسترده نبوده است.

احمدوند با اشاره به سابقه ۲۰ ساله کشور در استانداردسازی حوزه نانو، اظهار کرد: ما به عنوان یکی از نهادهای پیشرو در تدوین استانداردهای بین‌المللی، وظیفه داریم برای ارتقای آگاهی تخصصی نسبت به این مفاهیم تلاش کنیم و نقش مؤثری ایفا کنیم. هدف اصلی نشست امروز نیز تبیین همین موضوع است. ایران از سال ۱۳۸۵ عضو کمیته بین‌المللی استانداردسازی فناوری نانو در سازمان بین‌المللی استاندارد ایزو شده است. این کمیته در قالب ساختار ایزو تشکیل شده و طی ۲۰ سال گذشته پروژه‌های مختلفی در آن تعریف شده است.

وی افزود: در این مدت، ۱۳ پروژه در فرآیندی حدود ۳.۵ تا ۴ ساله طی مراحل مختلف، تدوین را پشت سر گذاشته و در نهایت منجر به انتشار استاندارد بین‌المللی شده‌اند.

احمدوند تأکید کرد: این کارنامه، ایران را به عنوان چهارمین کشور جهان در حوزه تدوین استانداردهای بین‌المللی فناوری نانو معرفی می‌کند و از این منظر جایگاه کشور در رتبه چهارم جهانی قرار دارد. برای هر یک از این پروژه‌ها، یک تیم تخصصی به راهبری یک متخصص در همان حوزه تشکیل می‌شود. فرآیند کار از مباحث داخلی و تدوین یک پیشنهاد مشخص آغاز شده و سپس به سازمان بین‌المللی استاندارد ارائه می‌شود. پس از آن، مرحله اقناع کشورهای عضو، دریافت بازخوردها، طی مراحل تدوین و نهایتاً انتشار استاندارد بین‌المللی انجام می‌شود.

احمدوند گفت: هر یک از متخصصانی که در این پروژه‌ها فعالیت داشته‌اند، در حوزه کاری خود از جمله افرادی هستند که فراتر از انجام صرفِ فعالیت‌های پژوهشی یا تولید یک محصول تخصصی عمل کرده‌اند و تسلط کافی برای تعیین مرزهای اندازه‌گیری و نحوه مواجهه با مفاهیم در مقیاس نانو را داشته‌اند.

وی افزود: این افراد توانسته‌اند چارچوب‌ها و دستورالعمل‌هایی را تدوین کنند که برای سایر نهادها و حتی دیگر کشورها نیز قابل استفاده باشد و به عنوان مرجع مورد استناد قرار گیرد.

احمدوند تصریح کرد: افرادی که طی این سال‌ها به عنوان مدیر پروژه در تدوین استانداردهای بین‌المللی نقش‌آفرینی کرده‌اند، از جایگاه علمی و تخصصی ویژه‌ای برخوردار بوده‌اند و انتخاب آن‌ها مبتنی بر همین توانمندی‌ها صورت گرفته است.

وی ادامه داد: شنیدن تجربه این افراد اهمیت زیادی دارد؛ اینکه یک مفهوم علمی چگونه می‌تواند به یک عنوان مشخص استاندارد تبدیل شود، چگونه پیشنهاد شود، از آن دفاع شود، برای آن تیم تخصصی تشکیل شود و در نهایت با همکاری آن تیم، مسیر تدوین و تصویب را طی کند، موضوعی است که می‌تواند برای جامعه علمی و فناورانه کشور الهام‌بخش و آموزنده باشد.

همکاری‌های بین‌المللی برای تدوین استانداردها

دبیر ستاد توسعه فناوری‌های نانو و میکرو با اشاره به فرآیند همکاری‌های بین‌المللی در تدوین استانداردها، گفت: در هر یک از پروژه‌های تدوین استاندارد، علاوه بر تیم داخلی، معمولاً چهار تا پنج کشور دیگر نیز مشارکت دارند و مدیریت چنین تیمی با حضور افرادی از کشورهای مختلف و با زاویه دیدهای متفاوت، نیازمند راهبری دقیق و حرفه‌ای است.

وی افزود: اینکه چگونه می‌توان این تیم‌های چندملیتی را همراه کرد و یک پروژه همکاری بین‌المللی سه تا چهار ساله را به نتیجه رساند، تجربه ارزشمندی است که شنیدن آن برای سطوح مختلف تخصصی اهمیت دارد، هرچند مخاطب عام کمتری دارد.

وی اظهار کرد: تاکنون ۱۳ استاندارد بین‌المللی با راهبری ایران تدوین و منتشر شده است و متخصصان کشور در حوزه‌های مختلف فناوری نانو تجربه تدوین استاندارد را دارند؛ از ترمینولوژی و ادبیات فناوری نانو، از جمله تعریف اینکه چه چیزی «نانو» محسوب می‌شود و چه فردی متخصص این حوزه است، تا مفاهیم مرتبط با کاربردهای نانو در حوزه‌های گوناگون و همچنین موضوعات مرتبط با ایمنی.

دبیر ستاد توسعه فناوری‌های نانو و میکرو، تصریح کرد: این گستره نشان می‌دهد توانمندی موجود در حوزه فناوری نانو در ایران، طیف وسیعی از مفاهیم پایه تا موضوعات ایمنی و کاربردهای مختلف را دربرمی‌گیرد.

وی با بیان اینکه برنامه ستاد نانو استمرار و تقویت نقش‌آفرینی ایران در تدوین استانداردهای بین‌المللی است، گفت: سال گذشته فراخوانی در این زمینه منتشر شد و متخصصان جدیدی به این فرآیند اضافه شدند. در حال حاضر سه استاندارد پیشنهادی در مسیر تدوین قرار دارند و فرآیند دریافت بازخورد از سایر کشورها در حال انجام است که به‌تدریج به نتیجه خواهد رسید.

احمدوند افزود: علاوه بر این موارد، چند استاندارد دیگر نیز در مرحله تصویب موضوع قرار دارند که ممکن است پس از تصویب، وارد فرآیند سه‌ساله تدوین شوند؛ البته این احتمال نیز وجود دارد که در فرآیند تصویب، عنوان آن‌ها تغییر کند یا از دستور کار خارج شوند.

وی خاطرنشان کرد: در مجموع، در سال ۲۰۲۴ سه استاندارد جدید در کمیته بین‌المللی استاندارد با راهبری ایران تصویب شده که اکنون در مرحله تدوین قرار دارند و این موضوع نشان‌دهنده رشد عملکرد متخصصان کشور نسبت به سال گذشته است.

احمدوند با دعوت از متخصصان حوزه فناوری نانو برای مشارکت فعال‌تر در این فرآیند، گفت: اولویت‌های ستاد نانو در حوزه‌های کاربردی شامل آب، کشاورزی، سلامت اعم از تشخیص و درمان و امنیت غذایی است. از متخصصان این حوزه‌ها دعوت می‌کنیم در صورت آمادگی، در مسیر تدوین استانداردهای بین‌المللی مشارکت کنند و ستاد نانو نیز از آن‌ها حمایت خواهد کرد تا نقش ایران در این عرصه تقویت شود.

وی با تأکید مجدد بر جایگاه ایران در این حوزه، گفت: در حال حاضر، ایران با تدوین و انتشار ۱۳ استاندارد بین‌المللی فناوری نانو، جایگاه چهارم جهان را در اختیار دارد و چندین استاندارد دیگر نیز در فرآیند تدوین قرار دارند.

دبیر ستاد توسعه فناوری‌های نانو و میکرو افزود: استانداردها کارکردهای متنوعی دارند که یکی از مهمترین آنها ایجاد اطمینان نسبت به کیفیت است؛ چه در فرآیندهای پژوهشی و چه در محصولات تولیدی.

وی افزود: یکی دیگر از کارکردهای مهم و تا حدی پنهان استانداردها، تعیین مرزهای ورود به بازار است. شرکت‌ها و کشورهای پیشرو معمولاً چارچوب‌های ارزیابی را تدوین و در قالب استانداردهای بین‌المللی ارائه می‌کنند که می‌تواند ورود رقبا به بازار را محدود یا دشوار کند. کشورهایی که در تدوین استانداردهای بین‌المللی نقش ندارند، ناگزیرند خود را با معیارهایی تطبیق دهند که توسط کشورهای پیشرو تعیین شده است؛ معیارهایی که گاه کارکرد آنها حذف یا تضعیف رقبا در بازار است.

وی تأکید کرد: در مقابل، کشورهایی که در فرآیند تدوین استانداردها مشارکت فعال دارند، چه در راهبری پروژه‌ها و چه در ارائه بازخورد به استانداردهایی که دیگران هدایت می‌کنند، می‌توانند از منافع ملی و منافع فناورانه خود صیانت کنند و اجازه ندهند چارچوب‌های تدوین‌ شده به زیان آنها عمل کند.

احمدوند در ادامه با اشاره به نقش راهبردی استانداردها در رقابت‌های اقتصادی، گفت: استانداردها می‌توانند به‌گونه‌ای تدوین شوند که عملاً مانع ورود شرکت‌ها و کشورهایی شوند که به دنبال کسب سهمی از بازار هستند.

وی افزود: بنابراین یکی از کارکردهای جدی و اثرگذار استانداردها، نقش‌آفرینی در فضای رقابت اقتصادی است و این موضوع صرفاً جنبه فنی یا علمی ندارد، بلکه ابعاد اقتصادی و تجاری مهمی را نیز در بر می‌گیرد.

احمدوند ادامه داد: رویکرد کشور ما نیز بر این اساس است که شرکت‌های ایرانی باید تقویت شوند تا بتوانند سهمی از بازارهای جهانی را به دست آورند. تحقق این هدف، از یک سو نیازمند تقویت توانمندی‌های فنی و کسب‌وکاری این شرکت‌هاست و از سوی دیگر مستلزم صیانت از منافع آنها در عرصه‌های بین‌المللی است.

وی تصریح کرد: یکی از مسیرهای دستیابی به این هدف، حضور فعال در مجامع بین‌المللی و مشارکت در تعیین خط‌کشی‌ها و مرزهای ورود به بازارهای بین‌المللی است تا از منافع شرکت‌های داخلی در فرآیند استانداردسازی و رقابت جهانی محافظت شود.

منبع: ایسنا