«جرثقیل پرنده»؛ غولی که می‌خواست آسمان را بلند کند

باشگاه خبرنگاران جوان - دهه‌های ۱۹۴۰ و ۱۹۵۰ دوران جسارت مهندسی بود؛ زمانی که هلیکوپترها هنوز در حال تعریف هویت خود بودند و طراحان بی‌محابا ایده‌هایی را آزمایش می‌کردند که گاهی بیشتر به داستان‌های علمی‌ تخیلی شباهت داشت. بسیاری از این طرح‌ها هرگز از مرز آزمایش عبور نکردند، اما در میان آن‌ها، هیوز XH-17 جایگاهی خاص دارد؛ هلیکوپتری غول‌آسا که برای حمل بارهای فوق‌سنگین ساخته شد و رکوردهایی برجا گذاشت که هنوز هم دست‌نخورده باقی مانده‌اند.

جرثقیل به‌ جای هلیکوپتر

هیوز XH-17 در اوایل دهه ۵۰ میلادی به سفارش نیروی هوایی آمریکا طراحی شد؛ هدف، ساخت وسیله‌ای بود که بتواند تجهیزات سنگین را به نقاطی منتقل کند که هیچ وسیله‌ی پرنده‌ی دیگری توان رسیدن به آن‌ها را نداشت. ابعاد این هلیکوپتر نفس‌گیر بود: ارتفاعی معادل یک ساختمان سه‌طبقه و پروانه‌ای با قطر ۱۳۰ فوت یا نزدیک به ۴۰ متر. این عدد هنوز هم رکورد بزرگترین روتور نصب‌شده روی یک هلیکوپتر را در اختیار دارد.

اما آنچه XH-17 را واقعا خاص می‌کرد، نه فقط اندازه‌اش، بلکه روش پروازش بود. برخلاف هلیکوپترهای متداول که نیروی موتور از طریق گیربکس به پروانه منتقل می‌شود، این غول آهنی از سیستم «جت در نوک تیغه‌ها» استفاده می‌کرد. در این طراحی عجیب، هوای فشرده و داغ از داخل تیغه‌ها عبور می‌کرد و در نوک آن‌ها نیروی رانش ایجاد می‌شد؛ روشی که نیاز به گیربکس عظیم را حذف می‌کرد، اما دردسرهای خاص خودش را داشت.

پروژه‌ای که از دل جنگ بیرون آمد

ماجرا به سال ۱۹۴۶ برمی‌گردد؛ درست بعد از پایان جنگ جهانی دوم. ارتش آمریکا به دنبال هلیکوپتری بود که بتواند محموله‌هایی با ابعاد بسیار بزرگ و وزنی تا ۴۵۳۵ کیلوگرم را حمل کند. برد پروازی حداقل ۱۶۰ کیلومتر و توان پرواز نیم‌ساعته نیز جزو الزامات بود. ابتدا شرکت Kellett Autogiro مسئول پروژه شد، اما مشکلات مالی آن را از پا انداخت. در نهایت، هوارد هیوز افسانه‌ای با پرداخت ۲۵۰ هزار دلار، پروژه نیمه‌تمام را خرید و آن را به نام خود ثبت کرد.

وصله‌ای از هواپیماهای دیگر

برای کنترل هزینه‌ها، XH-17 بیشتر شبیه یک پازل پرنده بود. کابین خلبان از گلایدر Waco CG-15 قرض گرفته شده بود، ارابه فرود جلو از بمب‌افکن B-25، چرخ‌های عقب از C-54 و حتی مخزن سوخت هم متعلق به B-29 بود. با این حال، همه این‌ها در برابر پروانه‌ عظیم دو تیغه‌ای آن به حاشیه می‌رفتند.

موتورهای توربین گاز جنرال الکتریک J35 که روی بدنه نصب شده بودند، بیشتر نقش کمپرسور هوا را بازی می‌کردند. هوای داغ با دمای بیش از ۲۰۰ درجه سانتی‌گراد به نوک تیغه‌ها هدایت می‌شد؛ تیغه‌هایی که هر کدام به تنهایی ۲۲۷۰ کیلوگرم وزن داشتند و از نظر ابعاد، بیشتر به بال هواپیما شباهت داشتند تا تیغه هلیکوپتر.

هیولایی که از کیلومترها دورتر شنیده می‌شد

برای افزایش توان، سوخت مستقیما در نوک تیغه‌ها تزریق و مشتعل می‌شد. نتیجه، قدرتی نزدیک به ۳,۵۰۰ اسب‌بخار بود، اما بهای آن بسیار سنگین تمام شد. صدای انفجارهای پی‌درپی در نوک پروانه‌ها آن‌قدر مهیب بود که تا فاصله ۱۳ کیلومتری شنیده می‌شد. شکایت‌های ساکنان اطراف به جایی رسید که هیوز ناچار شد پاسخگوی اعتراض‌ها باشد؛ جرثقیل پرنده، بیش از حد پر سر و صدا بود.

پروازی که همه را میخکوب کرد

اولین پرواز رسمی در ۲۳ اکتبر ۱۹۵۲ انجام شد. خلبان آزمایش، گیل مور، بعدها گفت پرواز با XH-17 شبیه نشستن روی یک چوب پوگو بود که مدام بالا و پایین می‌پرد. در روز نمایش عمومی، خود هوارد هیوز هم حضور داشت. شعله‌هایی که از نوک تیغه‌ها بیرون می‌زدند و صدایی که لس‌آنجلس تایمز آن را به «شلیک صدها گلوله توپخانه در آسمان» تشبیه کرد، این پرواز را به یک نمایش فراموش‌نشدنی تبدیل کرد.

وقتی بزرگی به نقطه ضعف تبدیل شد

با وجود همه جذابیت‌ها، XH-17 عملا شانسی برای ورود به خدمت نداشت. تیغه‌ها تنها ۱۰ ساعت عمر مفید داشتند، برد پروازی به زحمت به نیم ساعت می‌رسید و صدای وحشتناک آن استفاده عملیاتی را غیرممکن می‌کرد. در نهایت، در دسامبر ۱۹۵۵، نیروی هوایی آمریکا بودجه پروژه را قطع کرد و تنها نمونه ساخته‌شده اوراق شد.

میراث یک رویای نیمه‌تمام

امروز دیگر اثری فیزیکی از این هلیکوپتر ۴۰ هزار پوندی باقی نمانده، اما تصاویر و ویدیوهایش همچنان یادآور دوره‌ای هستند که مهندسان، بدون ترس از شکست، به دنبال تحقق رویاهای بزرگ بودند. هیوز XH-17 شاید هرگز موفق نشد، اما به‌خوبی نشان داد که مرزهای مهندسی چگونه جابه‌جا می‌شوند؛ حتی اگر نتیجه، تنها یک افسانه‌ی پر سر و صدا در تاریخ باشد.

منبع: خبر آنلاین