فریدام آمریکایی/ آزادی اینترنت ایران یا تله اطلاعاتی؟

باشگاه خبرنگاران جوان - انتشار خبر راه‌اندازی پلتفرمی با عنوان «Freedom.gov» از سوی دولت ایالات متحده آمریکا برای دور زدن فیلترینگ در کشورهایی مانند ایران و چین با واکنش‌های متفاوتی روبه‌رو شده است. 

درحالی‌که حامیان این طرح آن را گامی در جهت «دسترسی آزاد به اطلاعات» می‌دانند، منتقدان نسبت به ابعاد امنیتی و احتمال سوء‌استفاده اطلاعاتی از چنین ابزاری هشدار می‌دهند.

ادعای رسمی: اینترنت بدون سانسور

براساس مواضع اعلام‌شده از سوی وزارت امور خارجه آمریکا، این پروژه با هدف فراهم‌کردن دسترسی کاربران در کشورهایی مانند ایران و چین به اینترنت بدون محدودیت طراحی شده است. گفته می‌شود این پلتفرم در قالب اپلیکیشن موبایل و نسخه دسکتاپ عرضه خواهد شد و حتی به‌صورت متن‌باز توسعه پیدا می‌کند تا شفافیت آن تضمین شود. اما آیا «متن‌باز بودن» به‌تنهایی برای رفع نگرانی‌های امنیتی کافی است؟

نگرانی‌های امنیتی؛ داده‌ها کجا می‌روند؟

کارشناسان امنیت سایبری تأکید می‌کنند هر ابزاری که ترافیک اینترنت کاربران را از مسیرهای خاص عبور دهد، بالقوه به حجم وسیعی از داده‌های حساس دسترسی دارد؛ از آدرس IP و موقعیت جغرافیایی گرفته تا الگوهای رفتاری، علایق و ارتباطات آنلاین. اگرچه طراحان فریدام اعلام کرده‌اند که اطلاعات کاربران ذخیره نخواهد شد، اما تجربه‌های گذشته نشان داده که نظارت دیجیتال می‌تواند در لایه‌های زیرساختی و فراتر از ادعاهای رسمی رخ دهد. افشاگری‌های مربوط به برنامه‌های نظارتی آژانس‌های اطلاعاتی غربی در سال‌های گذشته، باعث شده بخشی از افکار عمومی نسبت به ابزارهای دیجیتال وابسته به دولت‌ها بدبین باشند.

ابزار فنی یا اهرم ژئوپلیتیکی؟

منتقدان معتقدند چنین پروژه‌ای می‌تواند علاوه بر کارکرد فنی، بُعد ژئوپلیتیکی نیز داشته باشد. ارائه یک ابزار رسمی برای دور زدن محدودیت‌های اینترنتی کشورها، ممکن است به‌معنای ورود مستقیم به فضای اطلاعاتی داخلی آن کشورها تلقی شود. در این چارچوب، برخی تحلیل‌گران این پرسش را مطرح می‌کنند که آیا Freedom.gov صرفاً یک ابزار فناوری است یا بخشی از راهبرد گسترده‌تر قدرت‌های بزرگ برای تأثیرگذاری بر جریان اطلاعات در سطح جهانی؟

مسئله اعتماد

در حوزه امنیت سایبری، «اعتماد» مهم‌ترین سرمایه است. کاربران برای استفاده از یک ابزار عبور از فیلترینگ، باید اطمینان داشته باشند که اطلاعات شخصی‌شان در معرض سوء‌استفاده قرار نمی‌گیرد. در شرایطی که رقابت اطلاعاتی میان دولت‌ها شدت گرفته، هر پلتفرم وابسته به یک دولت خارجی به‌طور طبیعی با تردید مواجه می‌شود.

از سوی دیگر، حتی اگر هدف اولیه پروژه تسهیل دسترسی آزاد به اطلاعات باشد، این پرسش باقی می‌ماند که چه سازوکار مستقلی برای نظارت بر عملکرد آن وجود دارد و چه نهادی می‌تواند تضمین کند داده‌های کاربران به مقاصد امنیتی یا سیاسی استفاده نخواهد شد؟

جنگ اطلاعاتی

اپلیکیشن فریدام، در ظاهر با شعار «آزادی اینترنت» معرفی شده است، اما در عمل با پرسش‌های جدی درباره حریم خصوصی، امنیت داده‌ها و پیامدهای سیاسی همراه است. در جهانی که جنگ‌های اطلاعاتی جای نبردهای سنتی را گرفته‌اند، هر ابزار فناورانه می‌تواند همزمان دو چهره داشته باشد: یکی به‌عنوان ابزار آزادی، و دیگری به‌عنوان کانالی بالقوه برای جمع‌آوری داده و نفوذ اطلاعاتی. پاسخ به اینکه Freedom.gov در کدام سوی این طیف قرار می‌گیرد، نه با شعار، بلکه با شفافیت عملی، نظارت مستقل و گذر زمان مشخص خواهد شد.

منبع: همشهری آنلاین