«بافتنی»؛ تلفیق صبر و روزه‌داری در تار و پود فرش بختیاری

باشگاه خبرنگاران جوان - اینجا در قطب تولید فرش‌های اصیل دستباف، ماه رمضان حال و هوایی متفاوت دارد. در کارگاه‌های خانگی و سنتی، صدای «دفه‌زنی» زنان قالی‌باف با نوای دلنشین مناجات که از رادیو پخش می‌شود، در هم آمیخته است. واژه «بافتنی» در این ماه، استعاره‌ای از ساختنِ تدریجیِ روح در کوره صبر است.

گره بر گره تا افطار

فرش چالشتر و خرسک‌های بختیاری شهرت جهانی دارند، اما آنچه کمتر دیده شده، صبری است که پای این دار‌ها صرف می‌شود.

خانم ستوده، از بانوان قالی‌باف شهرکردی، در حالی که رج جدید را با ظرافت می‌بافد، به خبرنگار فارس می‌گوید: «قالی‌بافی در روزه‌داری، تمرینِ محضِ صبر است. هر گره که می‌زنیم، انگار یک‌قدم به خدا نزدیک‌تر می‌شویم. تشنه می‌شویم، خسته می‌شویم، اما وقتی به طرحِ زیبای قالی نگاه می‌کنیم، یادمان می‌افتد که بندگی هم همین است؛ باید رج به رج صبوری کرد تا طرحِ بندگی کامل شود.» 

او می‌گوید افطار برای یک زن قالی‌باف، پاداشِ هزاران گره‌ای است که با ذکر صلوات بر پیکره فرش نشانده است.

بافتنِ روح در ماهِ گره‌گشایی

واژه‌ی «بافتنی» در فرهنگ محلی، به معنایِ ساختن و پرداختن است.

محمود کاظمی پژوهشگر هنر‌های سنتی گفت: «زنان بختیاری و قشقایی در این استان، زندگی را می‌بافند. در ماه رمضان، این هنر به یک کنش عبادی تبدیل می‌شود. قالی‌باف باید صبور باشد، چون یک گره اشتباه، کل طرح را به هم می‌ریزد. روزه‌دار هم در این ماه می‌آموزد که رفتار و گفتارش را با دقتِ یک قالی‌باف تنظیم کند تا نقشِ ایمانش مخدوش نشود.»

وی افزود: «پیوستگی میان بافتنی و روزه، در مفهوم مداومت خلاصه می‌شود. همان گونه که قالی‌باف از تکرار رج‌ها خسته نمی‌شود، روزه‌دار نیز با استمرار ۳۰ روز عبادت، به شیرینی صبر و طعم حقیقی بندگی می‌رسد.»

میراثی که با سادگی گره خورده است

از دشت‌های لردگان تا کارگاه‌های بروجن، «بافتنی» همواره با سادگی معیشت گره خورده است.

در ماه رمضان، این قالی‌ها شاهدِ اشک‌های سحرگاهی و دعا‌های مستجابی هستند که بر فراز دار‌های قالی پرواز می‌کنند. قالی‌بافان استان معتقدند فرشی که در ماه خدا بافته شود، برکت عجیبی دارد و خانه صاحبش را پر از نور می‌کند.

«بافتنی» در بام ایران، روایتگر سرانگشتانِ عاشقی است که با وجود تشنگی، نقشِ گل و مرغ را بر تارِ قالی می‌نشانند. در این ماه، هر روزه‌دار در واقع در حالِ «بافتنِ» جامه تقوای خویش است.

اینجا، میانِ تاروپود فرش‌های دستباف، می‌توان معنای حقیقی صبر را یافت؛ صبری که از جنسِ ایمان است و بوی بهشت می‌دهد.

منبع: فارس