روایت یک‌ساله بنیاد ملی نخبگان؛ از تغییر پارادایم در سیاست نخبگانی تا توسعه مسیر‌های جذب و نگهداشت

باشگاه خبرنگاران جوان؛ پریزاد اقبالی -خدایگان، قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان، در تشریح عملکرد این بنیاد اظهار کرد: بنیاد ملی نخبگان از زمان تأسیس تاکنون، در مجموع ۶۳ هزار برگزیده در طرح‌های مختلف داشته است؛ برگزیدگانی که از ۶۹۰ دانشگاه و مؤسسه آموزش عالی کشور انتخاب شده‌اند و در ۵۲۴ رشته مختلف تحصیل کرده‌اند.

وی افزود: حدود ۷۷ درصد برگزیدگان بنیاد از ۳۰ دانشگاه کشور بوده‌اند و بخش قابل توجهی از این جامعه نخبگانی را افرادی با عملکرد تحصیلی ممتاز تشکیل می‌دهند؛ به‌گونه‌ای که معدل بالای ۱۸ در میان برگزیدگان فراوان است و پرتکرارترین بازه معدل نیز ۱۸ تا ۱۸.۵ بوده است.

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان با اشاره به سابقه فعالیت این نهاد گفت: دستور تأسیس بنیاد در سال ۱۳۸۳ صادر شد و پس از طی مراحل شکل‌گیری ساختار و اساسنامه، از سال‌های بعد طرح‌های بنیاد توسعه یافت و از حدود سال ۱۳۹۳ شاهد جهش جدی در تعداد و تنوع طرح‌های حمایتی و نخبگانی بودیم.

 سه مأموریت بنیاد؛ شناسایی، جذب و تکریم

خدایگان با تشریح چارچوب جدید فعالیت‌های بنیاد ملی نخبگان گفت: مأموریت‌های بنیاد در سه محور اصلی شناسایی، توانمندسازی و شبکه‌سازی؛ جذب و نگهداشت؛ و تکریم و الگوسازی تعریف شده است.

وی ادامه داد: این مأموریت‌ها متناسب با یک «هرم نخبگی» دنبال می‌شود که در قاعده آن دانش‌آموزان مستعد قرار دارند و در ادامه، دانشجویان مستعد، دانش‌آموختگان برتر و سرآمدان قرار می‌گیرند و در رأس این هرم، نخبگان قرار دارند. بر همین اساس، برای هر یک از این لایه‌ها برنامه و طرح متناسب طراحی شده است.

 پوشش ۴.۲ میلیون دانش‌آموز در طرح شهاب

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان با اشاره به فعالیت‌های حوزه دانش‌آموزی گفت: طرح شهاب با همکاری وزارت آموزش و پرورش در حال اجراست و در سال گذشته حدود ۴.۲ میلیون دانش‌آموز تحت پوشش فرآیند شناسایی استعداد‌ها قرار گرفتند.

وی افزود: در لایه دانشجویی نیز طرح‌های مختلفی از جمله طرح شهید وزوایی اجرا شده است که در سال گذشته حدود ۲۶۰۰ نفر از دانشجویان برتر و مستعد را تحت پوشش قرار داد. این طرح، دانشجویان برتر دانشگاه‌ها، برگزیدگان المپیاد‌های علمی داخلی و بین‌المللی و رتبه‌های برتر کنکور را شامل می‌شود و بسته‌های حمایتی و توانمندسازی را برای طی مسیر نخبگی در دوران تحصیل ارائه می‌کند.

شبکه‌سازی دانشجویان در «حلقه‌های حل مسئله»

خدایگان در ادامه به طرح شهید احمدی روشن اشاره کرد و گفت: این طرح با رویکرد تشکیل حلقه‌های حل مسئله، دانشجویان برتر را در کنار استادان راهبر و شاخص هر حوزه قرار می‌دهد تا ضمن مواجهه با مسائل واقعی، مهارت حل مسئله را به صورت عملی فراگیرند.

به گفته وی، در سال گذشته ۲۴۰ هسته حل مسئله در سراسر کشور فعال بوده و حدود ۱۲۰۰ دانشجو در این حلقه‌ها مشارکت داشته‌اند؛ مسیری که علاوه بر توانمندسازی، زمینه شبکه‌سازی میان دانشجویان مستعد در سطح ملی را نیز فراهم می‌کند.

حمایت هدفمند از دانشجویان دکتری برای کاهش انگیزه مهاجرت

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان با اشاره به جایگاه ویژه دانشجویان دوره دکتری اظهار کرد: دانشجویان دکتری به دلیل سطح تخصصی و شرایط سنی، در یکی از حساس‌ترین مقاطع مسیر نخبگی قرار دارند و از سوی دیگر، این دوره با یکی از بالاترین نرخ‌های مهاجرت علمی مواجه است.

وی ادامه داد: تفاوت سطح امکانات پژوهشی، تجهیزات آزمایشگاهی و همچنین مدل حمایت مالی از دانشجویان دکتری در برخی دانشگاه‌های خارج از کشور، از عواملی است که می‌تواند انگیزه مهاجرت را افزایش دهد. از همین رو، بنیاد تلاش کرده است در چارچوب امکانات خود، از دانشجویان شایسته و برتر این مقطع حمایت هدفمند داشته باشد.

خدایگان افزود: در همین راستا، طرح آموزشیار و طرح پژوهشیار در دولت چهاردهم اجرا شد. بر اساس این برنامه، در سال گذشته کمک‌هزینه تحصیلی ماهانه ۲۰ میلیون تومان برای مشمولان در نظر گرفته شد؛ طرح آموزشیار دو سال نخست دوره دکتری و طرح پژوهشیار دو سال دوم، پس از آزمون جامع، را پوشش می‌دهد.

 توسعه مسیر پسادکتری با طرح شهید چمران

وی با اشاره به حمایت از دانش‌آموختگان دوره دکتری گفت: در قالب طرح شهید چمران، حمایت از دوره‌های پسادکتری دنبال شده و تا سال گذشته ۴۳ نفر تحت پوشش این طرح قرار گرفته‌اند.

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان افزود: در این طرح، دانش‌آموختگان می‌توانند با انتخاب دانشگاه و استاد میزبان، دوره پسادکتری خود را در یکی از دانشگاه‌های کشور و تحت هدایت استادان ممتاز طی کنند و حمایت مالی پیش‌بینی‌شده برای آنان معادل حقوق استادیار پایه یک دانشگاه تهران است.

 بیش از ۵۷۰۰ نفر تحت حمایت طرح شهید صیاد شیرازی

خدایگان همچنین از اجرای طرح شهید صیاد شیرازی در حوزه نظام وظیفه خبر داد و گفت: تاکنون ۵۷۱۱ نفر تحت حمایت این طرح قرار گرفته‌اند و در سال جاری نیز ۷۲۰ نفر ثبت‌نام کرده‌اند که نتایج این دوره در دهه نخست شهریور اعلام خواهد شد.

وی افزود: در سال جاری شیوه اجرای طرح نظام وظیفه نیز با هدف انتخاب دقیق‌تر افراد برتر تغییر کرده و فراخوان‌ها به صورت فصلی انجام می‌شود؛ به این ترتیب، در ابتدای هر فصل ثبت‌نام صورت گرفته و در پایان همان فصل، افراد بر اساس امتیازات کسب‌شده تعیین تکلیف و به مراجع مربوط معرفی می‌شوند تا امکان انجام پروژه جایگزین خدمت یا گذراندن خدمت به عنوان سرباز فناور در شرکت‌های دانش‌بنیان فراهم شود.

مسیر‌های تازه برای جذب نخبگان در دستگاه‌های اجرایی و بخش خصوصی

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان با تشریح برنامه‌های جذب گفت: در حوزه جذب در دستگاه‌های اجرایی، سومین فراخوان با **۳۸ هزار ثبت‌نام** برگزار شد و در ادامه، افراد واجد شرایط به دستگاه‌های مربوط معرفی شدند. تاکنون ۳۷۲ نفر از این افراد فرآیند خود را قطعی کرده و فعالیتشان را در دستگاه‌های مربوط آغاز کرده‌اند.

وی از شناسایی ظرفیت جدید برای برگزاری فراخوان چهارم نیز خبر داد و گفت: با همکاری سازمان اداری و استخدامی، حدود **۱۴۰۰ ظرفیت استخدامی** در دستگاه‌های مختلف شناسایی شده که پس از طی مراحل نهایی و اعلام رسمی مجوزها، فراخوان چهارم جذب نخبگان برگزار خواهد شد.

خدایگان ادامه داد: برای نخستین‌بار، مسیر جذب نخبگان در مراکز خصوصی و غیردولتی نیز به صورت جدی دنبال شده و تاکنون دو فراخوان در این حوزه برگزار شده است. بنیاد آمادگی دارد نخبگان را برای جذب در شرکت‌های غیردولتی، اعم از دانش‌بنیان و غیردانش‌بنیان، شناسایی و معرفی کند.

وی تصریح کرد: افرادی که از این مسیر جذب مراکز خصوصی و غیردولتی می‌شوند، امکان استفاده از ظرفیت اعتبار مالیاتی پیش‌بینی‌شده برای این موضوع را دارند و دستورالعمل مربوط نیز در بنیاد تدوین شده است.

 پایان بلاتکلیفی استخدامی در طرح «جهت»

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان در بخش دیگری از سخنان خود، طرح «جهت» را یکی از مسیر‌های اصلی جذب نخبگان به عنوان عضو هیئت علمی دانشگاه‌ها عنوان کرد و گفت: یکی از اتفاقات مهم در این حوزه آن است که برای نخستین‌بار، تمام جذب‌شدگان از طریق طرح جهت، ردیف استخدامی دریافت کرده‌اند و در حال حاضر موردی وجود ندارد که فردی از مسیر این طرح جذب شده، اما فاقد ردیف استخدامی باشد.

وی افزود: در دولت چهاردهم، ۳۱۰ نفر از طریق این مسیر تأیید و برای عضویت هیئت علمی در دانشگاه‌های کشور دارای ردیف استخدامی شده‌اند.

خدایگان با اشاره به حجم پرونده‌های بررسی‌شده در این طرح گفت: در سال ۱۴۰۳ حدود ۴ هزار پرونده، در سال ۱۴۰۴ حدود ۵۵۲۰ پرونده و در فراخوان اخیر نیز حدود ۱۵۰۰ نفر ثبت‌نام کرده‌اند؛ بنابراین در مجموع، حدود ۱۱ تا ۱۲ هزار متقاضی در دولت چهاردهم در مسیر طرح جهت قرار گرفته‌اند.

وی تأکید کرد: تلاش شده بررسی پرونده‌ها در کوتاه‌ترین زمان انجام شود و امروز نه پرونده بلاتکلیف برای بررسی باقی مانده و نه فردی وجود دارد که از طریق طرح جهت جذب شده، اما ردیف استخدامی دریافت نکرده باشد.

اعزام ۱۰۰ استاد جوان به دانشگاه‌های چین

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان همچنین از طراحی ظرفیت اعزام ۱۰۰ استاد و استادیار جوان به دانشگاه‌های چین خبر داد و گفت: این برنامه با تمرکز بیشتر بر رشته‌های نوظهور و اقتدارآفرین و با همکاری بنیاد ملی نخبگان، سازمان تعاملات بین‌المللی و مرکز پیشرفت در حال اجراست.

به گفته وی، فراخوان این طرح انجام شده و غربالگری و بررسی پرونده‌ها نیز صورت گرفته است و اکنون فرآیند هماهنگی با دانشگاه‌های میزبان در حال انجام است.

 گرنت ۴۰۰ میلیون تومانی برای برگزیدگان جوان

خدایگان با اشاره به طرح کاظمی آشتیانی گفت: در این طرح تاکنون ۱۳۱ نفر به عنوان برگزیده معرفی شده‌اند و برگزیدگان از گرنت بدو استخدام برخوردار می‌شوند که میزان آن در حال حاضر ۴۰۰ میلیون تومان است.

وی افزود: برگزیدگان سطح یک طرح جهت نیز از این گرنت ۴۰۰ میلیون تومانی بدو استخدام برخوردار می‌شوند و در کنار آن، حمایت‌های دیگری از جمله تسهیلات فرهنگی، مسکن، وام ازدواج و هدیه فرزند نیز برای جامعه نخبگانی پیش‌بینی شده است.

واگذاری بیش از ۷ هزار زمین و واحد در طرح مسکن نخبگان

قائم‌مقام بنیاد ملی نخبگان در بخش دیگری از گزارش عملکرد دولت چهاردهم، مسکن را یکی از چالش‌های مهم جامعه نخبگانی دانست و گفت: با توجه به اهمیت موضوع، کمیته مسکن نخبگان در بنیاد تشکیل شده و این موضوع با همکاری استانداری‌ها و وزارت راه و شهرسازی به صورت استانی در حال پیگیری است.

وی افزود: تاکنون ۳۲۸۴ زمین و واحد مسکونی در استان‌های مختلف کشور واگذار شده و ۳۷۷۸ زمین و واحد دیگر نیز در مرحله تخصیص قرار دارد.

خدایگان تأکید کرد: در صورت تحقق کامل تخصیص‌های در دست اقدام، مجموع ظرفیت ایجادشده برای مسکن نخبگان به حدود ۷۶۲۲ زمین و واحد خواهد رسید.

وی در پایان با اشاره به مجموعه اقدامات بنیاد در دولت چهاردهم خاطرنشان کرد: مسیر جدید بنیاد بر آن است که نخبه را نه صرفاً به عنوان فردی برخوردار از یک امتیاز یا حمایت، بلکه به عنوان سرمایه‌ای ملی ببیند که باید از مرحله شناسایی تا توانمندسازی، از جذب تا ماندگاری و از تکریم تا اثرگذاری، در یک زنجیره منسجم مورد حمایت قرار گیرد؛ رویکردی که می‌تواند پیوند میان استعداد، فرصت و اثرگذاری ملی را مستحکم‌تر کند.