تاریخ ایران را به روایت آیت‌الله خامنه‌ای بخوانیم!

باشگاه خبرنگاران جوان - کارخانه‌ای را تصور کنید که ده‌ها کارگر در آن مشغول به کارند. اشتغال‌زایی سبب رونق آن شهر شده و هر ساله صادرات قابل توجهی به کشور‌های مختلف دارند. روزی یکی از قطعات کارخانه معیوب می‌شود و مهندسان به دنبال راه حل مشکل می‌افتند. از این و آن می‌پرسند و چاره‌جویی می‌کنند تا در نهایت ریشه مشکل را بیابند. دوباره روز‌های اوج کار و کارخانه می‌رسد تا آنکه پس از ده بیست سال دوباره همان مشکل دامن‌گیر دستگاه‌ها می‌شود. مهندسان بازنشسته شده‌اند و تیم جدید دوباره ساعت‌ها و روز‌ها زمان صرف چاره‌جویی می‌کند. این چرخه چند سال بعد دوباره تکرار می‌شود و همان مسیر طی می‌شود. با هر بار معیوب شدن کارخانه، گویی زمان به عقب برمی‌گردد. تمام تجارب و دانش‌ها نادیده انگاشته می‌شود و چرخ را از اول اختراع می‌کنند. این است سرنوشت مردمی که تاریخ نخوانند و ندانند. تاریخ را باید خواند که به عقب برنگردیم.

تاریخ معاصر

مطالعه تاریخ نه فقط یک رشته علمی برای اهل فن، که از لوازم زندگی روشن‌بینانه هر انسانی به شمار می‌رود. چراغ راه درک صحیح زمانه حاضر و تحلیل حال و گذشته است. سیر و غور در کتب علمی و مستند تاریخی یک راه اطلاع‌یابی از آن است و شنیدن از زبان اهل علم و شاهدان تاریخ راهی دیگر. کتاب «تاریخ معاصر از نگاه مقام معظم رهبری» را می‌توان ترکیبی از دسته اول و دوم دانست. کتابی که بریده‌هایی از سخنان مردی را کنار هم چیده که هم یک تاریخ‌خوان قهار است و هم در مقاطع سرنوشت‌سازی از تاریخ معاصر ایران به عینه شاهد و ناظر بوده. این کتاب به همت احسان بابایی گردآوری شده، سال ۱۴۰۰ برای نخستین بار در «نشر معارف» به چاپ رسیده است و تا کنون دست‌کم پنج بار تجدید چاپ شده است.

کتاب پس از مقدمه کوتاهی در سیزده فصل نگاشته شده است. شاید عناوین فصول به تنهایی نتوانند فحوای هر فصل را بیان کنند. ساختار کلی کتاب ترکیبی است از سیر خطی تاریخی از زمان قاجار تا پهلوی اول، پهلوی دوم، پیروزی انقلاب اسلامی ایران و رخداد‌های پس از آن مانند جنگ تحمیلی. در هر کدام از این مقاطع موضوعات یا رخداد‌های مهم مانند عقب‌ماندگی، نابسامانی فرهنگی، نهضت مشروطه، نهضت ملی شدن صنعت نفت، جایگاه تاریخی امام خمینی (ره)، دشواری‌های پس از پیروزی انقلاب، دفاع مقدس و... در فصل‌های جداگانه‌ای گردآوری شده‌اند تا در ضمن حفظ خط سیر تاریخی به برخی موضوعات به صورت مجزا نیز پرداخته شود. این نوع فصل‌بندی امکان افزودن تحلیل‌هایی را برای گوینده و نگارنده فراهم آورده تا تنها به ذکر اطلاعات خام تاریخی بسنده نشود.

کتاب را که بخوانید ضمن اشارات ریز و درشت به انواع رخداد‌ها و شخصیت‌ها مضمون مستتری در پس همه کلمات و عبارات آن نهفته است: چه بودیم و چه شدیم. چه بودیم ناظر است به ظلم و جور حکام، دخالت‌های بیگانگان، نقش مزدوران و وطن‌فروشان و چه شدیم اشاره دارد به عزت و جایگاهی که انقلاب اسلامی ایران برای ما به ارمغان آورده است. در این میان از هر شخصیت (مانند امام خمینی (ره)، سردار جنگل، آیت الله کاشانی) و قشری (مردم شهر‌های مختلف، روحانیون و...) که در طول ده‌ها سال زمینه انقلاب اسلامی ایران را فراهم کردند یادی شده و این جریان به هم پیوسته تاریخی برای به ثمر نشستن انقلاب به تصویر کشیده شده است.

رهبر انقلاب درخصوص دوران پیش از پیروزی انقلاب اسلامی حکومت‌ها را وابسته به غرب و در خدمت منافع آنها می‌دانستند و حاکمیت اسلام را نقطه عطف رهایی از این اسارت: «قبل از پیروزی انقلاب که قدرت‌های ستمشاهی و وابسته به آمریکا و غرب، حاکم بودند... راه برای انحصارات و استفاده بیگانه‌ها باز بو. یک روز کمپانی‌های انگلیسی بودند، یک روز آمریکایی‌ها بودند. قبل از اینها روس‌ها بودند. هر طور که مایل بودند می‌توانستند از این مملکت سوء استفاده کنند و به استثمار آن بپردازند. اما از روزی که اسلام در این مملکت به حکومت رسید، پای بیگانگان قع شد، دست متجاوزین از این کشور قطع شد. امروز دیگر قدرت‌های سیاسی خارجی، قدرت ندارند سرنوشت این ملت را به میل خودشان- هر طور که می‌خواهند- تعیین کنند. امروز، خود این ملت است و برگزیدگان این ملت.» ۱۵/۷/۱۳۷۱

حاشیه‌ای بر تاریخ

البته این کتاب برای افرادی که هیچ آشنایی زمینه‌ای با تاریخ معاصر نداشته باشند ممکن است ابهاماتی به همراه داشته باشد. کتابی آموزشی نیست که همه عناصر و موضوعات مهم تاریخ معاصر را پوشش دهد و مخاطب را قدم به قدم با رخداد‌های آن دوره آشنا کند. کتاب همانطور که از نامش پیداست تاریخ معاصر از «نگاه» رهبر معظم انقلاب است. این نگاه و زاویه دید را از دو منظر می‌توان نگریست: نخست آنکه ایشان در بیانات خود در طول سال‌ها زاویه دید خاصی به تاریخ داشته‌اند و لازمه آن گزینش برخی بُرهه‌های تاریخی و تاکید بیشتر بر آنهاست تا آن مضمون اصلی (عوامل و لزوم انقلاب اسلامی) و روند علی و معلولی آن در ذهن جای بگیرد. منظر دوم آن است که، چون ایشان در بخش‌هایی از تاریخ معاصر، خود حضور و نقش‌آفرینی داشته‌اند یا در فضایی می‌زیستند که با افراد اثرگذار تاریخ معاصر نشست و برخاست داشتند، خاطرات و تجاربی شخصی هم در سینه دارند که در ضمن بیان واقعیات تاریخی در این کتاب بیان شده است. در مجموع می‌توان گفت کتاب تاریخ معاصر از نگاه مقام معظم رهبری، نه یک کتاب آموزشی که حاشیه‌ای بر تاریخ از زبان مردی فرزانه است که خود بخشی از تاریخ‌سازی معاصر را به عهده دارد.

منبع: فارس