چه جریان‌هایی بعد از واقعه کربلا ظهور کردند؟

باشگاه خبرنگاران جوان - پس از واقعه کربلا، جریان‌های مختلفی در جامعه اسلامی شکل گرفتند؛ برخی از این جریان‌ها در دوره امام سجاد (ع) و امام باقر (ع) ظهور کردند و برخی دیگر به انشعاباتی در میان شیعیان انجامیدند.

پس از واقعه عاشورا، جامعه شیعه در دوره امامت امام سجاد (ع) و امام باقر (ع) با تحولات و چالش‌های اعتقادی و سیاسی متعددی روبه‌رو شد؛ دوره‌ای که در آن، همزمان با گسترش جریان‌های فکری و سیاسی، فرقه‌های مختلفی نیز در میان شیعیان شکل گرفتند. برخی از این جریان‌ها با ادعا‌های سیاسی و مهدوی و برخی دیگر با اندیشه‌های غالیانه، از بدنه تشیع فاصله گرفتند. در ادامه، مهم‌ترین فرقه‌هایی را که در این دوره ظهور یا گسترش یافتند، بررسی می‌کنیم.

زیدیّه

زیدیّه، فرقه‌ای از مسلمانان است، که خود را پیرو زید بن علیّ بن الحسین می‌دانند. داستان زید و خروج او چنین است: در سال ۱۲۱ یا ۱۲۲ ق، زید بن علی به شام رفت. پس از آن بعضی از اهل کوفه با وی بیعت کردند و زید با والی کوفه جنگ کرد و شهید شد. پس از شهادت زید و یحیی، گروهی پدید آمدند که خود را پیرو زید به حساب می‌آوردند و به فرقه زیدیّه مشهور شدند. خود زیدیه بعد‌ها به هشت فرقه جارودیه، مرئیه، ابرقیه، یعقوبیه، عقبیه، ابتریه، جریریه، و یمانیه منشعب شدند.

کیسانیّه

پیروان «مختار بن ابوعبیده ثقفی» را «کیسانیّه» می‌گویند، چون «کیسان» لقب مختار بوده است. بر اساس برخی گزارش‌ها کیسانیه قائل به امامت محمد بن حنفیه بودند و بر این باورند که او همان مهدی موعود (ع) است که روزی ظهور می‌کند و زمین را پر از عدل و داد می‌سازد. دلیل آنها بر این مسئله این است که امام علی (ع) پرچم را در بصره به دست او داده است. این فرقه به طور کلی منقرض شدند و کسی از آنها باقی نمانده است.

بیانیه

آنان از فرقه‌های غالی شیعه و پیروان «بیان بن سمعان تمیمی نهدی» بودند که ادعای نبوت کرد. وی معتقد به تناسخ و رجعت بود و در آغاز خود را جانشین ابوهاشم عبدالله بن محمد بن حنفیه می‌دانست. بیان بن سمعان به طریق غلوّ بود، و حضرت علی (ع) را خدا شمرد. وی از معاصرین حضرت سجاد (ع) و امام باقر (ع) بود و در سال ۱۱۹ هـ. ق به قتل رسید. [۱۵]منصوریه

پیروان «ابومنصور عجلی» بودند که معاصر امام باقر (ع) بود و از غالیان شیعه به شمار می‌رفت. این فرقه را «کسفیه» نیز گفته‌اند؛ زیرا ابو منصور می‌گفت: من همان پاره ابری هستم که خداوند فرو افتادن آن‌را از آسمان وعده داد: «وَ إِنْ یَرَوْا کِسْفاً مِنَ السَّماءِ ساقِطاً یَقُولُوا سَحابٌ مَرْکُومٌ»

مغیریه

پیروان «مغیرة بن سعید عجلی کوفی» مکنّی به ابو عبدالله بودند که در سال ۱۱۹ هـ. ق کشته شد. مغیره انتظار ظهور «محمد بن عبدالله بن حسن بن حسن» را به عنوان مهدی تبلیغ می‌کرد، و در آخر کار ادعای نبوت کرد. تا این‌که خالد بن عبدالله القسری بر وی دست یافت و او را بر دار زد. امام باقر (ع) و امام صادق (ع) مغیرة بن سعید را لعنت کردند.

جناحیّه

پیروان «عبدالله بن معاویة بن عبدالله بن جعفر بن ابوطالب» بودند. آنان بخشی از «مغیریه» بودند که پس از قتل محمد بن عبدالله بن الحسن از اطراف مغیره پراکنده شدند و در طلب امام، به مدینه آمدند و در آن‌جا عبدالله بن معاویه را به رهبری انتخاب کردند و گمان بردند که او بعد از علی و اولادش امام است. ایشان می‌گفتند که علم در دل عبدالله بن معاویه مانند علف در صحرا می‌روید.

گفتنی است که امروزه غیر از «زیدیه»، دیگر فرقه‌های یاد شده، از پیروانی برخوردار نیستند.

منبع: فارس